Những vấn đề toàn cầu đã xuất hiện vào đầu những năm 70 của thế kỷ XX. Song, giờ đây, khi nhân loại đã thực sự bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên toàn cầu, nhiều vấn đề trong số đó vẫn tiếp tục phát triển với mức độ ngày càng gay gắt hơn. Trong bối cảnh đó, vai trò định hướng của triết học đối với sự nhận thức và giải quyết những vấn đề toàn cầu của thời đại càng trở nên quan trọng và cấp thiết. Triết học với các chức năng vốn có – chuẩn mực, phê phán, định hướng, tiên đoán khoa học và tổng hợp tri thức – không chỉ đem lại cách tiếp cận phức hợp, liên ngành trong việc nhận thức bản chất, xu hướng vận động và phát triển của những vấn đề toàn cầu, mà còn phản ánh chúng một cách đúng đắn theo quan điểm phát triển toàn diện và lịch sử – cụ thể để từ đó, tìm ra và khẳng định những phương thức giải quyết hợp lý. Muốn vậy, triết học không chỉ cần phải tuân theo một triết lý mới về sự phát triển bền vững, mà còn phải hướng tới bản chất nhân văn, tính nhân đạo, khát vọng dân chủ, tự do và bình đẳng với tư cách thuộc tính vốn có của con người, được thực hiện ở mỗi con người và trong cả cộng đồng nhân loại. Không chỉ thế, triết học còn phải trở thành trung tâm cho quá trình thống hợp văn hoá trên cơ sở thay đổi lối triết lý một chiều truyền thống của mình.
Khi áp dụng vào các xã
hội con người, khái niệm chức năng được dựa trên sự loại suy giữa đời sống xã
hội và đời sống hữu cơ. Việc thừa nhận loại suy và một số những hàm ý của nó
không phải là mới. Vào thế kỷ 19, loại suy, khái niệm chức năng, và bản thân
chữ này thường xuyên xuất hiện trong triết học xã hội và trong xã hội học. Theo
chỗ tôi biết, chính Durkheim là người đầu tiên trình bày có hệ thống khái niệm
này vào năm 1895 (Règles de la Méthode
Sociologique/ Các quy tắc của phương pháp xã hội học) khi ông áp dụng nó
vào nghiên cứu khoa học một cách nghiêm ngặt về xã hội.
Ngày nay, thế giới đang bộc lộ khuynh hướng đa dạng hoá các nền văn hoá và phát triển được xem như là sự gia tăng trong giao lưu toàn cầu một cách chặt chẽ. Những nghiên cứu liên văn hoá cũng như nghiên cứu về các nền văn minh thế giới đã trở thành một ngành nghiên cứu ngày càng phát triển với tính cách một khoa học liên ngành được giới học thuật quốc tế rất quan tâm. Bài viết này chỉ xem xét một cách vắn tắt mối quan hệ giữa sự giao lưu liên văn hoá và quá trình của các nền văn minh thế giới, bao gồm các truyền thống triết học, với ba quan điểm sau đây:
VĂN HÓA DƯỚICON MẮT
CÁC NHÀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
GS.TSKH. V.E. Davidovich
В.Е. Давидович. Культура Глазами Социолгов и Гуанитариев.
В Книге: “В Зеркале Философии”. - Феникс. Ростов-на-Дону, 1997, 2007.
HỒSĨ QUÝ, LƯUMINHVĂN, NGUYỄNANHTUẤNdịch
Văn hoá luôn luôn cần đến đối tác, người nhận,
người đối thoại, người kế thừa. Sự phát triển của văn hoá luôn luôn đòi hỏi sự
trao đổi các giá trị. Tồn tại trong văn hoá có nghĩa là được giao tiếp với quá
khứ và với tương lai, với "người khác" hiện hữu. Đối với cá nhân thì
sự tự cảm nhận mình có mặt trong văn hoá và trở thành có văn hoá có nghĩa là
vươn lên trên sự tồn tại có giới hạn của chính mình, cũng có nghĩa là đại diện
- trong tiểu sử của mình - cho Vũ trụ, Tự nhiên, Lịch sử - toàn nhân loại một
cách đầy đủ nhất. Càng đầy đủ bao nhiêu thì cá nhân càng có quyền coi mình là
có văn hoá, có quyền tham gia vào văn hoá của Loài người vàcủa Dân tộc bấy nhiêu.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU HỆ GIÁ TRỊ VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG TRONG ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP
GS.TS. Ngô Đức Thịnh
(Viện Nghiên cứu Văn hoá, Hà Nội)
Báo cáo tại Hội thảo khoa học BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP do Đề tài KX. 03.14/06-10 (CHƯƠNG TRÌNH KX.03/06-10) và Khoa Văn hóa học (Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM) tổ chức ngày 17-17/9/2009 tại Biên Hòa (Đồng Nai).
Bài viết tập trung vào hai vấn đề: thứ nhất, làm rõ hai loại bất đối xứng giữa các nền văn hoá - bất đối xứng “ngoại tại” và bất đối xứng “nội tại”; trong đó, sự bất đối xứng “nội tại” được tạo nên bởi bản thân nền văn hoá cần được phân tích một cách có phê phán. Thứ hai, theo tác giả, cần nghiên cứu sự tương tác giữa các nền văn hoá không phải với tư cách sự trao đổi, mà là với tư cách một quá trình đối thoại giữa chúng. Để có được sự tương tác tự do giữa các nền văn hoá, cần kiến tạo những điều kiện khả thi cho công bằng và bình đẳng xã hội trên phạm vi thế giới.
VĂN HÓA DƯỚICON MẮT
CÁC NHÀ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
GS.TSKH. V.E. Davidovich
В.Е. Давидович. Культура Глазами Социолгов и Гуанитариев.
В Книге: “В Зеркале Философии”. - Феникс. Ростов-на-Дону, 1997, 2007.
HỒSĨ QUÝ, LƯUMINHVĂN, NGUYỄNANHTUẤNdịch
Văn hoá luôn luôn cần đến đối tác, người nhận, người đối thoại,
người kế thừa. Sự phát triển của văn hoá luôn luôn đòi hỏi sự trao đổi các giá
trị. Tồn tại trong văn hoá có nghĩa là được giao tiếp với quá khứ và với tương
lai, với "người khác" hiện hữu. Đối với cá nhân thì sự tự cảm nhận
mình có mặt trong văn hoá và trở thành có văn hoá có nghĩa là vươn lên trên sự
tồn tại có giới hạn của chính mình, cũng có nghĩa là đại diện - trong tiểu sử
của mình - cho Vũ trụ, Tự nhiên, Lịch sử - toàn nhân loại một cách đầy đủ nhất.
Càng đầy đủ bao nhiêu thì cá nhân càng có quyền coi mình là có văn hoá, có quyền
tham gia vào văn hoá của Loài người và của Dân tộc bấy nhiêu.
Văn hóa thể hiện ở học thuật, văn chương, nghệ thuật, luân lý, tôn giáo, phong tục của một dân tộc. Và ta cũng có thể trong một phạm vi nào, nhận thấy trình độ văn hóa của một người ở sở thích, ở sự phán đoán, cùng cách làm việc của người ấy.
BÀN THÊM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA GIÁ TRỊ VĂN HÓA VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA
PGS.TS Nguyễn Văn Tiệp Trường Đại học KHXH-NV, ĐHQG Tp. HCM
Báo cáo tại Hội thảo khoa học BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP do Đề tài KX. 03.14/06-10 (CHƯƠNG TRÌNH KX.03/06-10) và Khoa Văn hóa học (Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM) tổ chức ngày 17-17/9/2009 tại Biên Hòa (Đồng Nai).
Cho tới tận hôm nay, những định nghĩa về văn hóa được coi là có giá trị nhất vẫn chưa làm thỏa mãn giới nghiên cứu. Vì thế việc định nghĩa khái niệm này còn đang được xem như một điều thách thức - những định nghĩa mới, xuất phát từ những cách hiểu khác nhau tiếp tục xuất hiện.
