Y HỌC DÂN TỘC: HỌC THUYẾT NGŨ HÀNH

I- Đại Cương

Học thuyết Ngũ hành là học thuyết Âm Dương liên hệ cụ thể trong việc quan sát, quy nạp và sự liên quan của các sự vật trong thiên nhiên.

Ngũ hành là tên gọi của 5 sự vật: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Các tác giả nước ngoài đã dùng 5 yếu tố vật chất: Kim loại (Kim), Gỗ (Mộc), Nước (Thủy), Lửa (Hỏa) và Đất (Thổ) để giải thích ý nghĩa của Ngũ hành. Cách giải thích này không đủ nói lên toàn bộ ý nghĩa mà người xưa muốn nói về Ngũ hành. Như vậy, có thể hiểu Ngũ hành là 5 tên gọi, 5 khái niệm về triết học thì đúng hơn.

Không rõ tác giả và nguồn gốc của học thuyết Ngũ hành, chỉ biết là Ngũ hành đã có từ thế kỷ XX trước Công nguyên (?).

Trong sách "Xuân Thu Phồn Lộ" có ghi: "Âm dương sinh Ngũ Hành", như thế Ngũ Hành được xây dựng trên cơ sở học thuyết Âm dương.

Y HỌC DÂN TỘC: HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG

Nguồn: suckhoecongdong.com

Thiên "Âm Dương Ứng Tượng Đại Luận" (Tố Vấn 5) ghi: "Âm Dương giả, thiên địa chi đạo dã, vạn vật chi kỷ cương, biến hóa chi phụ mẫu, Sinh sát chi bản thủy, Thần minh chi phủ dã, Trị bệnh tất cầu kỳ bản" (Âm Dương là quy luật của trời đất, cương kỷ của vạn vật, nguồn gốc của mọi biến hóa, Căn cội của sự sinh trưởng và hủy diệt, là kho tàng chứa đựng thần minh, trị bệnh phải tìm rõ căn bản của bệnh).

DỊCH HỌC VIỆT NAM CUỐI ĐỜI NGUYỄN:

Tìm hiểu “Chu Dịch Cứu Nguyên” 周易究原(1916)

của Lê Văn Ngữ 黎文敔 (1859–?)

Yijing Scholarship in Late-Nguyen Vietnam:
A Study of Le Van Ngu's 黎文敔 Chu Dich Cuu Nguyen 周易究原
(An Investigation of the Origins of the Yijing, 1916)

Benjamin Wai-ming Ng. (Ngô Vĩ Minh吳偉明)

(Chinese University of Hong Kong)

Lê Anh Minh dịch

Dịch học Việt Nam là một lĩnh vực nghiên cứu chưa được biết nhiều. Rất ít tác phẩm của người Việt viết về Kinh Dịch hiện tồn và giới học giả hiện đại về Kinh Dịch về cơ bản là không có^[2]. Bài tham luận này chỉ là bước đầu tìm hiểu Dịch học Việt Nam từ góc độ đối chiếu, văn bản, và lịch sử. Trước tiên, tôi khái quát về Dịch học Việt Nam từ khi Kinh Dịch được du nhập vào Việt Nam đầu đời Nguyễn (1802–1945), đồng thời giới thiệu vài học giả tiêu biểu cùng tác phẩm của họ, và nêu các đặc điểm của Dịch học Việt Nam. Phần chính yếu của bài tham luận này nhằm phân tích văn bản của một trong các bản bình chú Kinh Dịch hiện tồn, đó là tác phẩm Chu Dịch Cứu Nguyên 周易究原 (Khảo cứu nguồn gốc Chu Dịch, 1916). Bài này nhằm giúp chúng ta hiểu biết sâu thêm về sự phát triển của Dịch học và Nho học Việt Nam vào thời kỳ đầy biến động cuối đời Nguyễn (1886–1945).

KINH DỊCH VỚI THIỀN CAO ĐÀI

Lê Anh Dũng

Đã đăng tạp chí Thông tin khoa học và công nghệ. Huế: Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường Thừa Thiên - Huế, 1999.

*