Học viên khoá 7 ngành Văn hoá học
ĐỀ CƯƠNG SƠ BỘ
Đề tài:LỐI TỎ TÌNH TRONG HÁT QUAN HỌ BẮC NINH NHÌN TỪ VĂN HÓA HỌC
A- PHẦN MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
Hát dân ca là một sinh hoạt có tập quán lâu đời và phổ biến ở các vùng dân cư trên đất nước ta. Dân ca Việt Nam luôn gắn bó với cuộc sống con người từ lúc lọt lòng cho tới khi nhắm mắt xuôi tay.
Đồng bằng, trung du Bắc Bộ và cực Bắc Trung Bộ là địa bàn sinh tụ từ lâu đời của người Việt, nơi đây được xem là vùng đất tổ của dân tộc Việt Nam. Đó là cái nôi nuôi dưỡng những thể loại dân ca rát đặc trưng của người Việt như : Hát ghẹo, Hát á đào, Hát trống quân, Hát quan họ….
Quan họ bắc Ninh, là thể loại dân ca được nhân dân lao động vùng Kinh Bắc sáng tạo từ xa xưa, lưu truyền và hoàn thiện qua bao thế hệ cho tới ngày nay.
Từ khi ra đời đến nay, hát quan họ Bắc Ninh đã đáp ứng những nhu cầu tinh thần của con người và làm đẹp thêm cuộc sống bằng những câu hát thay cho lời nói thông thường.
Để góp phần bảo tồn và phát triển dân ca quan họ Bắc Ninh, chúng tôi chọn vấn đề “lối tỏ tình trong hát quan họ Bắc Ninh nhìn từ văn hóa học” làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Đất nước đang bước vào thời kỳ đổi mới, thời kỳ hội nhập, nó không chỉ tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực kinh tế-xã hội mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển của văn nghệ. Nghiên cứu văn hóa dân ca quan họ Bắc Ninh nhằm tìm hiểu thực trạng văn hóa ứng xử của các tầng lớp trong xã hội với hình thức hát quan họ Bắc Ninh nhằm bảo tồn và phát triển một tài sản quý giá cần được trân trọng, giữ gìn và kế thừa trong cuộc sống hôm nay cũng như mai sau.
Trên cơ sở đó công trình sẽ tìm ra những nguyên nhân nhằm giúp cho các ban nghành Văn hóa nghệ thuật đề ra những giải pháp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
3. Lịch sử vấn đề
Vấn đề nghiên cứu để bảo tồn và phát triển dân ca quan họ Bắc Ninh đã có nhiều nhà nghiên cứu lựa chọn với nhiều đề tài phong phú, nhiều hội thảo về hát quan họ được tổ chức hàng năm, nhiều các bài bản được sưu tầm và ghi băng… tuy nhiên chưa có công trình nào đi sâu vào nghiên cứu về “ lối tỏ tình trong hát quan họ Bắc Ninh nhìn từ văn hóa hoc”. Do vậy, đề tài này là hoàn toàn mới mẻ.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Công trình sẽ tập trung nghiên cứu phương thức hát, cuộc hát, làn điệu bài bản trong dân ca quan họ Bắc Ninh.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Đề tài thành công sẽ đưa ra được những lý luận về giá trị của văn hóa đối với dân ca quan họ nói riêng và dân ca Việt Nam nói chung.
Chúng tôi hy vộng những vấn đề được đề cập trong quá trình nghiên cứu sẽ giúp cho những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật có cái nhìn đầy đủ, toàn diện hơn trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc trong quá tình đổi mới, hội nhập ngày nay.
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Trong công trình này, chúng tôi phải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp. Nhưng chủ yếu là các phương pháp sau:
6.1 Phương pháp nghiên cúu
Để làm rõ những luận cứ mình đưa ra, chúng tôi dùng phương pháp khảo sát điền dã và phân tích bài bản của quan họ Bắc Ninh
-Phương pháp điều tra xã hội học
-Từ những biểu hiện văn hóa đã được phân tích, chứng minh thông qua phương thức hát, cuộc hát, làn điệu bài bản trong dân ca quan họ Bắc Ninh của các đối tượng nghiên cứu, chúng tôi sử dụng phương pháp quy nạp để thấy được văn hóa tỏ tình trong hát quan họ Bắc Ninh.
-Cuối cùng, chúng tôi sử dụng phương pháp hệ thống cấu trúc để sắp xếp các phần trong bài viết theo một cấu trúc nhất định để tạo thành một hệ thống.
6.2. Nguồn tư liệu
-Những làn điệu bài bản quan họ Bắc Ninh
-Tạp chí Âm nhạc, Văn hóa nghệ thuât
-Các công trình nghiên cứu về văn hóa học và quan họ Bắc Ninh
-Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc và văn kiện Đại hội ngành VHTT
-Tư liệu khảo sát, điền dã.
-Tư liệu trên mạng Internet.
7. Bố cục của luận văn
Với đề tài ” Lối tỏ tình trong hát quan họ Bắc Ninh nhìn từ văn hóa học” chúng tôi thấy cần phải chia nội dung của công trình thành ba chương. Bởi chúng tôi nhận thức:
Dân ca quan họ Bắc Ninh là một bộ phận của dân ca Việt Nam. Muốn hiểu dân ca quan họ Bắc Ninh cần phải có cơ sở lý luận, phải đặt nó trong mối quan hệ với các loại hình dân ca khác. Do vậy, chương Một là: cơ sở lý luận (dự kiến khoảng 20-25 trang)
Hát quan họ Bắc Ninh là đặc sản địa phương rất đáng chú ý trong những thể loại hát đối đáp nam, nữ của người Việt ở phía Bắc, đậm chất giao duyên trữ tình với dáng vẻ thế tục. Đây là vấn đề đề tài tập trung nghiên cứu, chúng tôi coi đây là phàn trọng tâm của luận văn. Do vậy chương hai là: Lối tỏ tình trong hát quan họ. Chương hai dự kiến khoảng từ 25 – 30 trang.
Nghiên cứu văn hóa hát quan họ không thể bỏ qua việc nghiên cứu văn hóa của những người thưởng thức. Đây cũng chính là nội dung chương ba. Chương này dự kiến khoảng 20- 25 trang.
Ngoài ba chương kể trên, công trình cần phải có phần kết luận để tổng kết lại những luận điểm chính và phụ lục cần thiết. Như vậy toàn bộ công trình dự kiến khoảng 80 – 100 trang
B. NỘI DUNG DỰ KIẾN CỦA CÔNG TRÌNH
Chương Một: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Những khái niệm có liên quan
1.1. Khái niệm văn hóa
1.2. Khái niệm dân ca
1.3. Khái niệm dân ca quan họ Bắc Ninh
1.4. Khái niệm hát giao duyên
1.5. Nhu cầu hát
1.6. Khái niệm tỏ tình
1.7. Mối quan hệ giữa văn hóa và tỏ tình trong hát quan họ
2. Nội dung cơ bản của phương thức hát quan họ Bắc Ninh
2.1. Văn hóa nhận thức
2.2. Văn hóa tổ chức
2.3.Văn hóa ứng xử
3. Ý nghĩa của văn hóa trong hát quan họ Bắc Ninh
3.1. Tạo lập môi trường diễn xướng
3.2. Tạo động lực thúc đẩy hoạt động diễn xướng
3.3. Tạo điều kiện để phát triển giao lưu hội nhập, quan hệ hợp tác biểu diễn.
3.4. Xây dựng ấn tượng tốt đẹp, tạo sự hài lòng thoải mái cho người thưởng thức.
3.5. Nâng cao chất lượng diễn xướng
Chương Hai: Lối tỏ tình trong hát quan họ
I.Phương thức hát quan họ
1. Hát mừng, chúc hoặc chào mời
2. Hát trao đổi tình cảm, hẹn ước
3. Hát chia tay, dặn dò
II.Thời gian và địa điểm
1.Thời gian
2. Không gian
III. Làn điệu bài bản
1.Làn điệu
2. Ca từ
CHƯƠNG III. VĂN HÓA THƯỞNG THỨC
1.Văn hóa người thưởng thức
1.1 Văn hóa khách du lịch
1.2 Văn hóa dân địa phương
2.Văn hóa phục vụ
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
