TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HOÁ KINH TẾ

gửi bởi **trịnh xuân tuyết** » Thứ 4 11/06/14 9:01

Bài tập 3: Định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết

* Định vị đối tượng: Tín ngưỡng Thiên Hậu ở Cà Mau
* Đề cương chi tiết

GIÁ TRỊ VĂN HOÁ – XÃ HỘI CỦA TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU

DẪN NHẬP
- Lý do chọn đề tài: tín ngưỡng Thiên Hậu là một những hình thức tín ngưỡng thờ Mẫu quan trọng ở Nam Bộ, nhưng đa phần lại được nghiên cứu ở Tp HCM, trong khi Cà Mau là tỉnh có số lượng người theo tín ngưỡng này khá đông, hay có thể nói là hầu hết trong giới kinh doanh, buôn bán và tạo ảnh hưởng lớn trong đời sống của người dân nơi đây. Thế thì tại sao họ lại chọn Thiên Hậu mà không phải là các vị thần khác để thờ phụng? Để lý giải cho hiện tượng này cần có nghiên cứu cụ thể về những giá trị văn hoá – xã hội mà tín ngưỡng Thiên Hậu mang lại. Ngoài ra còn có lý do chủ quan như tác giả sinh ra ở Cà Mau và lớn lên trong một gia đình kinh doanh gốc Hoa nên hiểu rõ và có điều kiện nghiên cứu sâu về tín ngưỡng Thiên Hậu.
- Mục đích nghiên cứu: tìm ra những giá trị văn hoá – xã hội mà tín ngưỡng Thiên Hậu mang lại cho người dân nơi đây, cũng là nguyên nhân giúp tín ngưỡng này luôn tồn tại và phát triển mạnh mẽ ở Cà Mau.
- Lịch sử vấn đề: công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến đề tài là “Tín ngưỡng thờ Bà Thiên Hậu ở Cà Mau” của tác giả Phạm Văn Tú, NXB Khoa học Xã hội, 2011 và “Lễ hội vía Bà Thiên Hậu – Nét sinh hoạt văn hoá độc đáo ở Cà Mau” do Phân Viện Văn hoá-Thông tin Tp HCM kết hợp với Sở Văn hoá-Thông tin Cà Mau thực hiện năm 2006. Ngoài ra là các công trình nghiên cứu về tín ngưỡng, phong tục Nam Bộ nói chung của các tác giả Toan Ánh, Phan An, Nguyễn Phương Thảo, Nguyễn Đăng Duy,… đề cập đến tín ngưỡng hoặc lễ hội vía Bà. Hội thảo “Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ - Bản sắc và giá trị” được tổ chức ở Tp HCM và An Giang năm 2014 cũng có chuyên đề về tín ngưỡng Thiên Hậu ở Nam Bộ. Hầu hết những công trình trên đều tập trung vào phương diện tổng quan của tín ngưỡng Thiên Hậu ở Nam Bộ nói chung, hay một số nghiên cứu tập trung vào các tỉnh thành khác như Tp HCM, Bình Dương, Sóc Trăng. Riêng hai công trình có trực tiếp liên quan thì tác giả Phạm Văn Tú chủ yếu tập trung vào tập tục thờ cúng, cơ sở thờ tự, các nghi lễ trong thờ tự, còn công trình thứ hai chỉ đi vào phần lễ hội. Do đó phương diện về giá trị văn hoá – xã hội của tín ngưỡng Thiên Hậu ở Cà Mau và những ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội còn bỏ ngỏ, rất sơ lược và chưa được nghiên cứu cụ thể.
- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: đối tượng nghiên cứu là tín ngưỡng Thiên Hậu, phạm vi nghiên cứu chính là tỉnh Cà Mau, tuy nhiên có mở rộng đối sánh với Tp HCM, Nam Bộ và vùng Hoa Nam.
- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn: về mặt khoa học, nếu thành công đề tài sẽ góp phần vào nguồn tư liệu giúp hiểu rõ hơn về tín ngưỡng Thiên Hậu và sức lan toả của tín ngưỡng này ở vùng đất Nam Bộ. Về mặt thực tiễn, giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước thấy được tầm quan trọng cũng như nguyên nhân phát triển của tín ngưỡng từ đó đưa ra chính sách phù hợp cho việc quản lý, bảo tồn và phát triển văn hoá tín ngưỡng.
- Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu: sử dụng chủ yếu là phương pháp hệ thống nghiên cứu đối tượng trong thể thống nhất các thành tố và mối quan hệ giữa chúng, kết hợp với phương pháp phân tích-tổng hợp, phương pháp so sánh làm nổi bật lên đối tượng nghiên cứu. Nguồn tư liệu là các công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài bao gồm sách, tạp chí, kỷ yếu hội thảo, tài liệu trên internet và tư liệu điền dã, hình ảnh thực tế.

Bố cục dự kiến

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Các khái niệm cơ bản và lý thuyết tiếp cận
1.1.1 Các khái niệm: giá trị, giá trị văn hoá – xã hội, tín ngưỡng, chức năng của tín ngưỡng.
1.1.2 Lý thuyết tiếp cận: chức năng, cấu trúc (thiêng-phàm), quá trình, kinh tế xã hội, giao lưu tiếp biến văn hoá.
1.2 Tín ngưỡng Thiên Hậu trong toạ độ văn hoá Nam Bộ
Tiểu kết chương 1
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU
2.1 Thực trạng
2.1.1 Tín ngưỡng Thiên Hậu ở Cà Mau nhìn trong thời gian và không gian: lịch sử hình thành, quá trình hoạt động, trong mối tương quan với tín ngưỡng Thiên Hậu ở Tp HCM và vùng Hoa Nam.
2.1.2 Tín ngưỡng Thiên Hậu ở Cà Mau nhìn từ chủ thể: trong quan hệ đối sánh với các vị thần khác như Quan Công, Bà Chúa Xứ.
2.2 Đặc trưng
2.2.1 Tính dung hợp đa văn hoá
2.2.2 Tính linh hoạt, phi điển chế
2.2.3 Tính tổng hợp
Tiểu kết chương 2
CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ VĂN HOÁ – XÃ HỘI THỂ HIỆN QUA TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU
3.1 Giá trị văn hoá
3.1.1. Giá trị văn hoá trên bình diện phi vật thể
3.1.2 Giá trị văn hoá trên bình diện vật thể
3.2 Giá trị xã hội
3.2.1 Giá trị giáo dục đạo đức xã hội: đạo đức cá nhân, gia đình, dòng họ, cộng đồng.
3.2.2 Giá trị gắn kết cộng đồng: biểu trưng cộng đồng, tộc người
3.2.3 Giá trị nuôi dưỡng tinh thần tương thân tương ái: các hoạt động xây dựng cộng đồng, tương tế, khuyến học.
Tiểu kết chương 3
KẾT LUẬN

gửi bởi **vothanhhung** » Thứ 5 12/06/14 0:01

Tuyết san,
Hưng chỉ muốn hỏi về câu mà Tuyết san cho là tôn giáo or tín ngưỡng "nếu quá chú trọng về mặt tâm linh sẽ dễ sa vào mê tín dị đoan, không thiết thực và xa rời cuộc sống hiện tại". Nên chăng sửa lại từ "tâm linh" bằng cụm từ "các hình thức, cách thức biểu hiện trong lễ bái, thờ cúng" or "các nghi thức trong việc thờ cúng". Bởi lẽ, việc chú trọng về mặt tâm linh không đưa người ta vào mê tín dị đoan, nhưng những biểu hiện sùng kính quá đà, các nghi lễ "ăn theo" tín ngưỡng sẽ trở thành mê tín dị đoan ( ví dụ về ấn đền Trần ở miền Bắc).
Không biết Hưng nghĩ vậy có đúng không?

gửi bởi **trịnh xuân tuyết** » Thứ 4 18/06/14 11:37

Cám ơn a Hưng, đây cũng là vấn đề mà e đang cân nhắc, chưa biết dùng từ nào cho chính xác để diễn tả, cụm từ a đề nghị cũng kg chính xác lắm, vì các nghi lễ, nghi thức thờ cúng cũng kg dẫn người ta đến mê tín, dị đoan mà chính là nếu như quá tin, tin mù quáng vào sức mạnh siêu nhiên thần thánh, cho là sức mạnh đó hiện hữu và giải quyết giúp mình tất cả mọi khó khăn trong khi bản thân kg cần cố gắng. E vẫn chưa biết dùng từ nào cho ngắn gọn mà diễn tả được như vậy, hay nên sửa lại một cụm từ. A thấy sao?

gửi bởi **trịnh xuân tuyết** » Thứ 4 18/06/14 11:43

Bài tập 4:

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Võ Văn Sen, Ngô Đức Thịnh, Nguyễn Văn Liên (đồng chủ biên) 2014, Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ - Bản sắc và giá trị, Nxb ĐHQG Tp HCM.
2. Ngô Đức Thịnh (chủ biên) 2012, Tín ngưỡng và văn hoá tín ngưỡng ở Việt Nam, Nxb Trẻ.
3. Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Minh Ngọc 2005, Tôn giáo tín ngưỡng của các cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Phương Đông.
4. Vũ Ngọc Khánh, Mai Ngọc Chúc, Phạm Hồng Hà 2002, Nữ thần và Thánh mẫu Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
5. Bùi Văn Vượng (chủ biên) 2012, Tổng tập Dư Địa Chí Việt Nam (tập 4), Nxb Thanh Niên.
6. Trần Hồng Liên 2005, Văn hóa người Hoa ở Nam bộ, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội.
7. Trần Hồng Liên 2007, “Tục thờ cúng và lễ hội truyền thống của bà Thiên Hậu ở Việt Nam”, Giá trị và tính đa dạng của folklore châu Á trong quá trình hội nhập, Nxb. Thế giới.
8. Trần Hồng Liên chủ biên 2007: Góp phần tìm hiểu văn hoá người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội
9. http://lib.tvu.edu.vn/index.php/vanhoan ... enhau.html
10. http://ancienthistory.about.com/od/tgod ... ianhou.htm

gửi bởi **trịnh xuân tuyết** » Chủ nhật 29/06/14 18:43

Bố cục dự kiến (chỉnh sửa)

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Các khái niệm cơ bản và lý thuyết tiếp cận
1.1.1 Các khái niệm: giá trị, giá trị văn hoá – xã hội, tín ngưỡng, chức năng của tín ngưỡng.
1.1.2 Lý thuyết tiếp cận: chức năng, cấu trúc (thiêng-phàm), quá trình, kinh tế xã hội, giao lưu tiếp biến văn hoá.
1.2 Tín ngưỡng Thiên Hậu trong toạ độ văn hoá Nam Bộ.
Tiểu kết chương 1
CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CỦA TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU
2.1. Giá trị văn hoá trên bình diện phi vật thể
2.1.1 Phong tục, lễ hội
2.1.2 Ngôn ngữ, văn học, nghệ thuật
2.2 Giá trị văn hoá trên bình diện vật thể
2.2.1 Ẩm thực, trang phục
2.2.2 Kiến trúc
Tiểu kết chương 2
CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ XÃ HỘI CỦA TÍN NGƯỠNG THIÊN HẬU Ở CÀ MAU
3.1 Giá trị giáo dục đạo đức xã hội: đạo đức cá nhân, gia đình, dòng họ, cộng đồng.
3.2 Giá trị gắn kết cộng đồng: biểu trưng cộng đồng, tộc người.
3.3 Giá trị nuôi dưỡng tinh thần tương thân tương ái: các hoạt động xây dựng cộng đồng, tương tế, khuyến học.
Tiểu kết chương 3
KẾT LUẬN

Bài tập 5: lập bảng

gửi bởi **trịnh xuân tuyết** » Thứ 4 16/07/14 12:17

Bài tập 6:

Định nghĩa tín ngưỡng:
1. Từ điển Merriam – Webster: “một lý tưởng hoặc nhóm niềm tin chỉ đạo hành động của một người hay một nhóm người”( an ideal or set of beliefs that lead actions of a person or a group).
2. Ngô Đức Thịnh: “tín ngưỡng với tư cách như một hình thức thể hiện niềm tin vào cái thiêng liêng của con người, của một cộng đồng người nào đó ở một trình độ phát triển xã hội cụ thể.” (Tín ngưỡng và văn hoá tín ngưỡng ở VN, 2012, NXB Trẻ).
3. Từ điển Wikipedia: “Tín ngưỡng là một niềm tin có hệ thống mà con người tin vào để giải thích thế giới và để mang lại sự bình yên cho bản thân và mọi người”.
4. Từ điển tiếng Việt định nghĩa tín ngưỡng là: “lòng tin và sự tôn thờ một tôn giáo” (Nguyễn Như Ý (chủ biên) 2004).
5. Đào Duy Anh, tín ngưỡng là: “lòng ngưỡng mộ, mê tín đối với một tôn giáo hoặc một chủ nghĩa” (VN văn hoá sử cương, 1957, NXB Thuận Hoá).

Phân tích: Các định nghĩa chưa nêu đầy đủ các đặc tính của tín ngưỡng để giúp phân biệt với tôn giáo hay mê tín dị đoan.