Đề cương Lễ hội hiện đại ở Việt Nam

[lu anh thu]

[center]THUẬT GIẢI PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH TÍNH CHẤT TRUYỀN THỐNG/HIỆN ĐẠI CỦA MỘT LỄ HỘI[/center]
[center][/center]

[congtudatinh]

Tôi ghé qua thăm, thấy anh/chị k8 bàn tán vui vui về lễ hội, tôi cũng xin góp thêm hai định nghĩa về lễ hội của hai chuyên gia nước ngoài như sau:
1/ Định nghĩa về lễ hội của M. Bakhtin như sau: “Thực chất lễ hội là cuộc sống được tái hiện dưới hình thức tế lễ và trò diễn, đó là cuộc sống lao động, chiến đấu của cộng đồng cư dân. Tuy nhiên, bản thân cuộc sống không thể trở thành lễ hội được nếu như chính nó không được thăng hoa, liên kết và quy tụ lại thành thế giới của tâm linh, tư tưởng của các biểu tượng vượt lên trên thế giới của phương tiện và điều kiện tất yếu; đó là thế giới, là cuộc sống thứ hai thoát ly tạm thời thực tại, đạt tới hiện thực lý tưởng mà ở đó mọi thứ đều trở nên đẹp đẽ, lung linh, siêu việt và cao cả.” [Sáng Tác Của Ra-bơ-le Và Văn Hóa Cổ Phục Hưng].
2/ Định nghĩa bổ xung về lễ hội của Giáo sư người Nhật Kurahayashi cho định nghĩa về lễ hội của M. Bakhtin như sau: “Xét về tính chất xã hội của lễ hội, lễ hội là quảng trường tâm hồn; xét về tính chất văn nghệ, lễ hội là cái nôi sản sinh và nuôi dưỡng nghệ thuật, mỹ thuật, nghệ thuật giải trí, trò diễn và với ý nghĩa đó, lễ hội tồn tại và có liên hệ mật thiết với sự phát triển của văn hoá."
Như vậy, định nghĩa và bổ xung trên cho thấy rõ lễ hội bao gồm hai thành phần tế lễ và hội hè, vui chơi, giải trí mà không thể thiếu một phần nào được.
Hai định nghĩa trên của chúng tôi là do Ts.Bùi Mạnh Nhị lúc giảng ở ĐH Văn Lang năm 1999 đã cung cấp và chúng tôi ghi lại từng chữ một nhưng rất tiếc là lúc đó, chúng tôi không hỏi thầy đã trích nguyên gốc từ đâu để bây giờ cần dẫn chứng mà không được rõ ràng. Đó là điều ân hận của chúng tôi và chúng tôi xem đó là bài học của mình. Có dịp gặp thầy Bùi Mạnh Nhị, chúng tôi nhất định hỏi lại thầy mới được. Hoặc bạn nào có quen biết thầy, tiện thì hỏi duùm và hê lên cho cộng đông VH biết thì đó là một đặc ân dành cho tôi.
Xin được rộng bàn thêm về hai định nghĩa trên.
congtudatinh.

[tambattaiyen]

[center]Sinh hoạt lễ hội văn hóa truyền thống[/center]

[justify]Thường thì một lễ hội gồm hai phần:
1. Phần tế lễ: là phần quan trọng hàng đầu đối với việc tổ chức một cuộc sinh hoạt lễ hội truyền thống, lễ hội dân gian. Một lễ hội truyền thống có thành công hay không đầu tiên chúng ta phải chú ý tới vấn đề tế lễ. Phần tế lễ phải đảm bảo những nguyên tắc sau đây:

1.1. Phần tế lễ trong một lễ hội văn hóa truyền thống nhất thiết phải nghiêm trang, nghiêm túc. Không được tùy tiện trong việc thực hành những thức tế lễ. Có như thế thì một cuộc tế lễ mới có ý nghĩa chẳng những đối với những đối tượng tế lễ như một vị anh hùng như đức Thánh Trần chẳng hạn mà còn có ý nghĩa đối với người sống. Sự thăng hoa tinh thần trong các cuộc tế lễ.

1.2. Tế lễ phải là một hành vi văn hóa, tức là một biểu hiện cách ứng xử của con người hiện tại với những giá trị truyền thống thiêng liêng mang ý nghĩa văn hóa hay lịch sử. Chẳng hạn việc tế lễ trong lễ hội đức Thánh Trần Hưng Đạo chẳng hạn. Đối tượng của tế lễ ở đây là suy tôn đức Thánh Trần, bậc anh hùng xuất thế. Từ đó, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, truyền thống chấm xâm lăng của dân tộc Việt dẫn đến việc củng cố tinh thần yêu nước của những con người hiện tại. Tình đoàn kết của những con người hiện tại nhằm vượt qua những khó khăn, thử thách.

Việc tế lễ một cách trang nghiêm, đúng ý nghĩa, thiêng liêng là một đường dây đặc biệt nối liền cuộc sống hiện tại với các giá trị truyền thống của quá khứ nhằm cho tất cả những người đang sống hướng về lý tưởng tốt đẹp nhất. Không phải ngẫu nhiên mà ngay sau khi quân Pháp rút lui khỏi Hà Nội, chúng cho dật sập Chùa Một Cột mà Bác Hồ đã lập tức ra quyết định phải dựng lại Chùa Một Cột một cách nhanh chóng nhất. Bác hiểu rằng đó là một biểu tượng văn hóa thiêng liêng lâu đời của dân tộc Việt.

1.3. Cuộc tế lễ và sinh hoạt lễ hội truyền thống nói chung là do nhu cầu đời của cộng đồng hướng về những cái thiêng liêng, siêu việt nhằm thăng hoa tinh thần của toàn cộng đồng và đồng thời thông qua đó tạo ra sự cố kết các thành viên trong cộng đồng với nhau. Nội dung nghi thức tế lễ cùng các hình thức phục vụ tế lễ phải được cân nhắc đối chiếu kỹ lưỡng với thực tế đời sống kinh tế, chính trị và văn hóa của xã hội người Việt hiện tại mà trước hết là thực tế của địa phương đang có lễ hội diễn ra.

2. Phần hội: là phần vui chơi sinh hoạt cộng đồng. Phần tế lễ trang trọng tôn nghiêm bấy nhiêu thì phần hội thực sự hào ứng, thoải mái bấy nhiêu. Nếu một lễ hội mà thiếu phần hội thì nó chỉ là một cái tế lễ trang nghiêm, nặng nề, mất sự sinh hoạt vui tươi của cộng đồng.

Phần hội phải có các trò chơi dân gian, giải trí, sinh hoạt cộng đồng. Chẳng hạn như như lễ hội Đức Thánh Trần ở đền Kiếp Bạc. Sau khi tế lễ xong, kiệu, cờ, tàn, lọng và mọi nghi trượng đã sẵn sàng ở sân đền. Toàn đám rước rùng rùng chuyển tới bờ sông, diễn lại cảnh thủy chiến trên sông mà đức Thánh Trần đã chỉ huy trước kia. Phần hội đem lại sự hào hứng, phấn khởi cho những người tham gia, giúp họ cởi bở tất cả những lo toan đời thường, hòa vào niềm vui của cộng đông.
tambattaiyen.[/justify]

[VOVANTHANH]

[center]Một lễ hội cụ thể: Lễ hội Đức Thánh Trần ở đền thờ Kiếp Bạc:[/center]

[justify]1. Đối tượng quản lý văn hóa: Quản lý nội dung văn hóa trong lễ hội. Xem nội dung của tế lễ có phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc hay không! Chẳng hạn, đức Thánh Trần là vị anh hùng kiệt xuất của dân tộc ở thế kỷ thứ 13 đã lãnh đạo nhân dân đập tan 2 cuộc xâm lược của quân Nguyên-Mông là một đối tượng đáng được tự hào, suy tôn, sùng bái của cả dân tộc. Như vậy, việc tổ chức tế lễ ông là điều hoàn toàn phù hợp với truyền thống chống xâm lăng của cả cộng đồng.

Nội dung của phần hội: xem nội dung của phần hội có phù hợp với cộng đồng hiện tại hay không. Có mang lại lợi ích sinh hoạt cho cộng đồng hay không. Chẳng hạn như việc thi đua thuyền, diễn tả lại trận đánh trên sông giúp cho việc rèn luyện thể lực của cộng đồng; giúp cho toàn cộng đồng tham gia vào các trò chơi lành mạnh, một không khí náo nhiệt, siêu việt cái tôi cá nhân thường ngày để hòa mình vào niềm vui chung của cộng đồng.

Phần nội dung của lễ hội đức Thánh Trần đền Kiếp Bạc là hoàn toàn phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt và phù hợp với nhu cầu sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người dân địa phương.

2. Hình thức quản lý văn hóa: Quản lý văn hóa trong một lễ hội không phải là bất cứ cái gì người cán bộ quản lý văn hóa cũng phải nhúng tay vào. Nếu là như vậy thì sẽ gây ra phản cảm của những người trực tiếp tham gia vào công việc lễ hội và nhân dân địa phương. Theo chúng tôi nghĩ, quản lý ở đây là hướng dẫn cho những người trực tiếp tham gia vào tế lễ, tổ chức hội hè nhận thức được tầm quan trọng của lễ hội mà họ sắp tổ chức. Giúp họ duyệt lại nội dung và hình thức của lễ hội.

3. Kiểm tra nội dung văn hóa của một lễ hội.
Song song đó, người cán bộ quản lý văn hóa trong một lễ hội phải kiểm tra xem những người thực hiện quá trình tế lễ, hội hè có làm đúng như khung đã nhất trí đưa ra hay không. Nếu họ thực hiện sai lệch thì phải có biện pháp sửa chữa kịp thời, tránh đưa ra quần chúng nội dung lễ hội sai lệch. Chẳng hạn như xem họ có tổ chức lên đồng bóng, xin xăm, bói toán, xem quẻ hay không! Nội dung và hình thức của phần hội có đem lại lợi ích cho cộng đồng hay không hay chỉ là sự ganh đua sát phạt làm mất ý nghĩa của hội là đoàn kết cộng đồng, rèn luyện sức khỏe v.v…

4. Giải quyết những sự cố trong lễ hội không mong đợi. Trong lễ hội còn có chỗ hở cho nhiều kẻ buôn thần bán thánh lợi dụng kiếm tiền hoặc tuyên truyền những tư tưởng mê tín, dị đoan hoặc phản văn hóa hay không!
Cuối cùng, người quản lý văn hóa đánh giá lại những phần đã thực hiện được và không thực hiện được trong một lễ hội như đã đề ra. Có biện kiến nghị điều chỉnh cho lễ hội diễn ra trong những năm sắp tới có hiệu quả hơn, đưa lễ hội về với ý nghĩa đích thực của nó.

Đánh giá những tác dụng về mặt đạo đức, xã hội của lễ hội. Lễ hội có thể giúp ích cho cộng đồng con người nơi có lễ hội diễn ra hay không! Nếu nó có tác dụng cải tạo xã hội, nâng cao đạo đức cá nhân và xã hội thì nên phát huy lễ hội đó. Trường hợp lễ hội đức Thánh Trần ở đền Kiếp Bạc là xứng đáng được tổ chức, bảo tồn và phát huy.

Trên đây là những suy nghĩ của chúng tôi về công tác quản lý văn hóa tầng vi mô trong lễ hội truyền thống. Những suy nghĩ này là có tính chất chủ quan của chúng tôi.[/justify]

[lu anh thu]

Do tài liệu chưa đầy đủ nên em xin được thay đổi đề tài. Đề tài chính thức của em là "Chợ nổi trong không gian văn hoá Nam Bộ".
Mong được thầy và các bạn góp ý, bổ sung.