"THOÁT Á-NHẬP ÂU" Ở NHẬT BẢN DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC

[vothanhhung]

BÀI CHỈNH SỬA

“THOÁT Á- NHẬP ÂU” Ở NHẬT BẢN DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
Bài tập môn: Phương pháp nghiên cứu văn hóa học
Giảng viên HD: GS. TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Võ Thành Hưng
Lớp: Cao học VHH K14B
Bài tập 1
1. Đề tài
“Thoát Á- Nhập Âu” ở Nhật Bản dưới góc nhìn Văn hóa
2. Các cặp phạm trù đối lập cơ bản
- Thoát Á-Nhập Âu><Dĩ Hoa vi trung
- Nhật Bản >< Các quốc gia “đồng văn” khác như TQ, VN, Triều Tiên
- Nghiên cứu từ góc nhìn Văn hóa >< Các cách tiếp cận khác như xã hội, chính trị, kinh tế…

3. Cặp đối lập chính trong đề tài
Thoát Á-Nhập Âu >< Dĩ Hoa vi trung

4. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu
Tính tương hiện: Chịu ảnh hưởng quá lâu từ văn hóa Trung Hoa, Nhật Bản muốn phát triển buộc phải “thoát Á – Nhập Âu”. Nhưng không có nghĩa là phải phủ nhận sạch trơn các giá trị, nhất là những giá trị văn hóa gốc Á Đông, đặc biệt là văn hóa Trung Hoa.
Tính tương hóa: Khi thực hiện phong trào “Thoát Á- Nhập Âu” Nhật Bản đã đưa ra quan niệm rõ ràng “wakon, yosai” có thể diễn giải như sau “giữ lại các truyền thống văn hóa tốt đẹp. Học tập có chọn lựa những giá trị phương Tây”.
Tính hướng hòa: “Thoát Á- Nhập Âu” đã diễn ra trên bình diện lý luận và thực tiễn tại Nhật Bản. Có phải đã hoàn toàn “Thoát Á”? và đã hoàn toàn “Nhập Âu” tức Tây hóa, trở nên hoàn toàn như Phương Tây? Cái đạt được và cái còn phải vươn tới. Nước Nhật ngày hôm nay đã hình thành một nền văn hóa rất riêng, đặc sắc. Vai trò của bản lĩnh dân tộc và “sự chọn lựa” con đường đi cho văn hóa dân tộc Nhật.
Bài tập 3
ĐỊNH VỊ ĐỐI TƯỢNG VÀ LẬP ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT

Phần 1
1.1. Định vị đối tượng: Nghiên cứu văn hóa Nhật Bản.
1.2. Phạm vi nghiên cứu: Hành trình “Thoát Á- Nhập Âu” hay rõ hơn là quá trình tiếp xúc và tiếp biến văn hóa ở Nhật Bản trong giai đoạn Minh Trị Thiên Hoàng. Nghiên cứu ảnh hưởng trên bình diện thực tiễn văn hóa Nhật cho đến kết thúc triều đại Chiêu Hòa. (kết thúc giai đoạn tái kiến thiết Nhật Bản sau WWII).

Phần 2
Đề cương chi tiết

DẪN NHẬP

- Lý do chọn đề tài: Trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng của văn hóa, văn minh Trung Hoa, Nhật Bản là nước duy nhất ngay trong giai đoạn lịch sử cận đại đã thoát ra khỏi cái “bóng” khổng lồ này đã ảnh hưởng lên dân tộc mình trên cả ngàn năm. Người viết, đặt vấn đề dưới góc nhìn văn hóa, ước mong trả lời câu hỏi: các lý luận nào và thực tiễn ra sao đã đem lại thành công cho Nhật Bản?
Và người viết với hơn mười năm học tập, làm việc và đi công tác liên tục tại Nhật Bản, muốn suy ngẫm lại, học lại bài học của xứ người. Học lại không phải để ngợi ca ngợi thành công của người khác, vì họ đã được ca ngợi từ lâu, nhưng là để tự trả lời câu hỏi vẫn đau đáu trong tim mình: tại sao cho đến tận ngày nay, ít nhất trên bình diện chính trị và kinh tế chúng ta vẫn chưa “thoát Á”, chưa thoát khỏi tầm ảnh hưởng và ngày càng lúc càng đè nặng của kẻ thù truyền kiếp với dân tộc mình?
-Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu về giai đoạn đoạn tuyệt văn hóa Trung Hoa, tiếp xúc và tiếp biến văn hóa Phương Tây trong tiến trình lịch sử văn hóa Nhật Bản. Soi rọi được thời kỳ quan trọng nhất đã thai nghén ra nền văn minh đặc sắc hiện nay tại Á Châu- Nhật Bản.
- Lịch sử vấn đề: Cho đến nay, chúng tôi chưa tìm được các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến đề tài này ở Việt Nam. Tuy có rất nhiều bài báo, nghiên cứu đề cập đến các cải cách thời Minh Trị nhưng tập trung chủ yếu nhìn từ góc độ các cải cách kinh tế, quân sự, chính trị…Gần đây nhất, có công trình nghiên cứu mang nội dung so sánh tư tưởng của nhà khai sáng nền văn hóa, văn minh hiện đại Nhật Bản là Fukuzawa và Nguyễn Trường Tộ nhưng chỉ dừng lại ở việc trình bài các cải cách giáo dục. Riêng các luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ khoa Văn hóa trường ĐHXH & NV Tp HCM những năm qua cũng không có đề tài nào đề cập đến vấn đề này.
- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng là nghiên cứu văn hóa Nhật Bản. Phạm vi nghiên cứu là giới hạn trong giai đoạn chuyển mình của văn hóa Nhật Bản thời Minh Trị đến hết triều đại Chiêu Hòa dựa vào các chủ trương cải cách của Thiên Hoàng và nhà tư tưởng lỗi lạc Fukuzawa Yukichi và một số nhà cải cách cùng thời.
- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn: Ý nghĩa khoa học của đề tài, nếu thành công, sẽ soi rọi về một giai đoạn lịch sử độc đáo làm thay đổi cả dân tộc Nhật Bản. Trong đó, các cải cách trên bình diện văn hóa đóng một vai trò hết sức quan trọng vì “văn hóa là thẻ căn cước của một quốc gia, là giá trị định vị dân tộc” (xem Trần Ngọc Thêm- “Bước phát triển mới đáng phấn khởi” Báo QĐND, 30/6/2014). Về mặt thực tiễn, do hoàn cảnh lịch sử, địa lý… chính trị, kinh tế, văn hóa… nước ta gắn liền với Trung Quốc. Mà Trung Quốc thì trong lịch sử, hiện tại và cả tương lai khi nào mạnh là luôn luôn có ý định xâm lược nước ta. Muốn thoát khỏi hiểm họa đó, “Thoát Á” hay rõ hơn là “Thoát Trung” là con đường duy nhất phải làm. Và đề tài này mong muốn góp phần đóng góp cho luận điểm trên.
- Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu: hệ thống hóa các tư liệu, tận dụng phương pháp liên nghành. Chúng tôi cũng dùng phương pháp phân tích và so sánh nhằm làm rõ đối tượng nghiên cứu. Nguồn tư liệu bao gồm các tài liệu có liên quan đến đề tài. Các tác phẩm của nhà khai sáng Fukuzawa (đã được dịch hoặc bằng nguyên tác tiếng Nhật); các nghiên cứu về nghệ thuật trong văn hóa Nhật của Okakura Kakuzo; các công trình nghiên cứu của nhà “Việt Nam học” Yoshiharu Tsuboi; các tài liệu nghiên cứu của các tác giả Âu- Mỹ đặc biệt như Herbert P. Bix hay Ruth Benedict, các tác phẩm chứa đựng tư tưởng cải cách cùng thời với Fukuzawa ở TQ, VN, Triều Tiên, các tài liệu, công trình nghiên cứu liên quan trên tạp chí chuyên ngành và internet…cộng với quá trình thực tiễn điền dã xã hội Nhật Bản thời gian gần đây.
BỐ CỤC DỰ KIẾN
1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài như: “Thoát Á” “ Nhập Âu” “dĩ Hoa vi Trung” “quốc gia đồng Văn”…
1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến nghiên cứu văn hóa về tiếp xúc và tiếp biến văn hóa và bản sắc văn hóa…
1.3 Các lý thuyết về tiếp cận: nghiên cứu trường hợp cụ thể
1.4 Tình hình nghiên cứu văn hóa Nhật Bản ở VN. (Các công trình nghiên cứu có liên quan, trực tiếp hay gián tiếp đến giai đoạn Minh Trị Duy Tân và tái thiết Nhật Bản sau WW II đến hết thời đại Chiêu Hòa)
1.5 Cơ sở thực tiễn cho công cuộc cải cách ở Nhật Bản
1.5.1 Không gian văn hóa
1.5.2 Thời gian văn hóa
1.5.3 Chủ thể văn hóa
Tất cả nhằm làm nổi bật bối cảnh lịch sử và nguyên nhân dẫn đến công cuộc cải cách, những thành công lẫn hạn chế của chủ trương “Thoát Á-Nhập Âu” dưới góc nhìn Văn hóa sẽ trình bày ở các phần sau
Tiểu kết chương I.
2 Chương 2: “THOÁT Á- NHẬP ÂU” TRÊN BÌNH DIỆN LÝ LUẬN
2.1 Hệ thống hóa lại các hệ tư tưởng làm nền tảng cho văn hóa Nhật Bản trước khi “làn gió văn minh Phương Tây” (chữ dùng của Fukuzawa) thổi sang
2.2 Các chủ thuyết cơ bản nhằm nhanh chóng canh tân đất nước
2.3 Vai trò của Minh Trị Thiên Hoàng trong công cuộc canh tân
2.4 Vai trò của các nhà khai sáng văn hóa ở Nhật Bản đặc biệt với nhà tư tưởng Fukuzawa Yukichi
Tiểu kết chương II
3 Chương 3: “THOÁT Á- NHẬP ÂU” TRÊN BÌNH DIỆN THỰC TIỄN
3.1 Thực tiễn tại Nhật Bản trên các bình diện văn hóa
3.1.1 Trên bình diện văn hóa tinh thần
3.1.2 Trên bình diện văn hóa xã hội
3.1.3 Trên bình diện văn minh kỹ thuật
3.2 Những tác động cải cách trong lòng xã hội Nhật Bản
3.2.1 Tác động tích cực
3.2.2 Tác động tiêu cực
3.3 Ảnh hưởng của thành công Nhật Bản với các quốc gia “đồng văn” khác
3.3.1 Trường hợp so sánh với VN (Nhà Nguyễn).
3.3.2 Trường hợp so sánh với TQ (Nhà Thanh)
3.3.3 Trường hợp so sánh với Triều Tiên (Triều đại Chosun)
Tiểu kết chương III.
KẾT LUẬN
Nêu bật ý nghĩa về văn hóa công cuộc “ Thoát Á-Nhập Âu” của Nhật Bản.
Mở rộng liên hệ tình hình Việt Nam hiện nay “Thoát Trung” như thế nào, trên bình diện nào và “Nhập đi đâu”
Bài tập 4
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Herbert P. Bix 2013: Nhật Hoàng Hirohito và công cuộc kiến thiết nước Nhật hiện đại. -NXB Thế giới.
2. Rodney Clark 2014: Công ty Nhật Bản. - NXB Lao động XH.
3. Dương Ngọc Dũng 2008: Chuyên luận Nhật Bản học. - NXB TH Tp HCM.
4. Nguyến Đình Đầu 2013: Nguyễn Trường Tộ với triều đình Tự Đức. - NXB Trẻ.
5. Nguyễn Tiến Lực 2013: Fukuzawa Yukichi và Nguyễn Trường Tộ- Tư tưởng cải cách giáo dục. - NXB Tổng hợp Tp HCM.
6. Hữu Ngọc 2013: Lãnh du trong văn hóa xứ sở hoa anh đào. - NXB Thông tin và truyền thông.
7. Nhiều tác giả 2007: Văn hoá học những phương pháp nghiên cứu. - NXB VH TT.
8. Vĩnh Sính 2014: Nhật Bản cận đại. - NXB Lao động
9. Nguyễn Nam Trân 2006: Tổng quan lịch sử văn học Nhật Bản. - NXB GD VN.
10. Yoshiharu Tsuboi 2014: Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa.- NXB Tri thức.
11. Trần Ngọc Thêm 2013: Những vấn đề VHH lý luận và ứng dụng. -NXB VH VN.
12. Trần Ngọc Thêm 2006: Tìm về bản sắc văn hóa VN. - NXB TH Tp HCM.
13. Fukuzawa Yukichi 2013: Phúc Ông tự truyện. - NXB Thanh niên.
14. Fukuzawa Yukichi 2014: Khuyến học. - NXB Thế giới.
15. Fukuxzawa Yukichi 2014: Bunmeiron no gairyaku (Japanese edition). - NXB Chikuma, Tokyo.
16. Kỷ yếu hội thảo khoa học 40 năm quan hệ VN - NB (2013) ĐHQG Tp
17. HCM.
18. D.T. Suzuki 2013: Thiền và văn hóa Nhật Bản.-NXB Hồng Đức
19. Li Tana 2014 (tái bản): Xứ Đàng Trong lịch sử kinh tế-xã hội VN thế kỷ XVII - XVIII.- NXB Trẻ.
20. Ruth Benedict 2015. The chrysanthemum and the sword (English edition). NXB First Mariner Books.
21. Các tài liệu trên tạp chí chuyên nghành
22. Các tài liệu trên internet…

[vothanhhung]

Bài tập 6: Chọn một khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu
Định nghĩa “Thoát Á nhập Âu”
Quy trình
Bước 1: tìm tất cả các định nghĩa có khái niệm
Hiện chúng tôi vẫn chưa tìm thấy tài liệu nào đưa ra một định nghĩa khoa học cụ thể về cái gọi là “Thoát Á nhập Âu”. Dưới đây, chúng tôi xin được phép trình bày hai quan điểm về “Thoát Á nhập Âu”:
Quan điểm thứ nhất, Thoát Á nhập Âu, theo chính nhà cải cách Fukuzawa, đó là chủ trương kêu gọi “từ bỏ chính phủ cũ, thành lập chính phủ mới, không phân biệt quan lại triều đình và thần dân, toàn dân trong nước tiếp thu nền văn minh hiện đại phương Tây.” (http://lamchucuocchoi.blogspot.com/2013 ... -1885.html)
Quan điểm thứ hai, theo tiến sĩ Giáp Văn Dương thoát Á nhập Âu “nghĩa là thoát khỏi vòng kiềm toả của nền văn hoá tiểu nông, cổ hủ lạc hậu, nặng nề về hình giả tạo bên ngoài của các nước châu Á mà Trung Quốc là điển hình, để học theo văn minh phương Tây và hội nhập vào thế giới bên ngoài. (http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2009-1 ... than-luan-)
Bước 2: phân tích định nghĩa
Các định nghĩa trên tuy có nêu đặc trưng của tư tưởng “Thoát Á nhập Âu” nhưng vẫn chưa làm rõ được nguồn gốc của tư tưởng ấy cũng như là sự đặc trưng khác biệt với các tư tưởng đổi mới khác.
Cả hai quan điểm này thiên về diễn giải, liệt kê chi tiết, chưa làm khái quát vấn đề; chỉ mới nêu được đặc trưng loài mà chưa nêu được đặc trưng giống.
Bước 3: phân loại, xác định nét nghĩa chung, bổ sung những đặc trưng còn thiếu
Điểm chung của hai quan điểm này đó là: chủ trương thoát khỏi nền văn hoá cũ, lạc hậu, tiếp thu nền tư tưởng, văn minh mới, tiến bộ hòng mang lại thay đổi cho đất nước và hoà nhập vào sự phát triển chung của xã hội bên ngoài.
Bổ sung:
• Tư tưởng
• Đổi mới
• Thoát cái cũ
• Hoà nhập vào cái mới, tiến bộ và có chọn lọc.
Bước 4: tìm các cách sử dụng khái niệm hiện hành
Bước 5: xác định đặc trưng giống: tư tưởng
Bước 6: xác định đặc trưng loài
• Nhà tư tưởng Fukuzawa Zukichi
• Đổi mới, cải cách
• Thoát khỏi thể chế xã hội – văn hoá cũ; tiếp thu văn minh phương Tây
 Định nghĩa sơ bộ:
Dựa trên việc tham khảo, kế thừa hai quan điểm trên, dưới đây, chúng tôi xin trình bày định nghĩa về khái niệm “Thoát Á nhập Âu”
“Thoát Á nhập Âu” là chủ trương cải cách được khai lập bởi nhà tư tưởng Fukuzawa Zukichi, chủ trương đưa Nhật Bản thoát khỏi những thể chế xã hội – văn hoá lạc hậu, không còn phù hợp và thay vào đó là tiếp thu nền văn minh hiện đại của phương Tây nhằm đạt được những thành tựu trong các lĩnh vực văn hoá tinh thần, xã hội và kĩ thuật.
Bước 7 : lập sơ đồ cấu trúc định nghĩa

[trần thị diệu thoa]

bài tập này sao không giống yêu cầu của thấy Thêm đưa cho ha?

[vothanhhung]

Bài tập 5: chọn những nội dung thích hợp trong đề tài để lập bảng
Nên lập bảng về “Sự tác động cải cách của tư tưởng “Thoát Á nhập Âu” trong xã hội Nhật Bản”

[BẢO NGỌC]

Hình ở bài tập 5 quá nhỏ, nhìn không rõ được nội dung. Tác giả nên chỉnh sửa lại để nhìn được rõ hơn.

[Kỳ Vũ]

Em chào anh!
Về đề tài của anh trong phần tài liệu tham khảo và cũng là 1 trong các tài liệu chính e nghĩ cần có bài "Thoát Á luận" của Fukuzawa Yukichi.
Ở Việt Nam, nghiên cứu vấn đề này chuyên sâu cũng như những nội dung liên quan (tư tưởng, so sánh với Việt Nam...) có PGS.TS. Nguyễn Tiến Lực và số sách xuất bản liên quan cũng nhiều...
Bên trên là 1 chút ý kiến với anh!