SO SÁNH PHONG TRÀO “VĂN MINH HÓA” Ở NHẬT BẢN VÀ VIỆT NAM CUỐ

[Trần Nguyễn Bảo Vy]

Vy cũng đồng ý với Thanh. Với tên đề tài là "So sánh" thì có nghĩa mỗi chương sẽ là một điểm giống hay khác nhau gì đó. Như vậy sẽ gây khó khăn cho mình khi bắt tay vào làm.
Ngoài ra, Vy nghĩ một trong các cặp đối lập cở bản ở đây phải có "phong trào văn minh hóa ở NB >< phong trào văn minh hóa ở VN"

[Kỳ Vũ]

Cảm ơn mọi người đã góp ý cho đề tài của em.
# Về ý kiến của chị Trinh: tất nhiên là sẽ có thành công và hạn chế rồi chị, nó sẽ được nổi bật thông qua việc so sánh 2 quốc gia; nhưng điều này ko phải là yếu tố quan trọng, vì vấn đề là mình so sánh phong trào này ở 2 nước, yếu tố chính là cái GIỐNG VÀ KHÁC, trong cái giống và khác đó có thể giống hoặc khác về thành công / hạn chế.

# Về ý kiến của chị Thanh và chị Vy: chính xác là phải làm vậy đó các chị. chương 1 về Nhật Bản, chương 2 về Việt Nam và chương 3 là so sánh giống và khác.

[tranthimongcam]

C cũng nghĩ như anh Hải,mình nên để phần so sánh vào một chương,còn trong tên đề tài mình chỉ cần để một cụm danh từ "Phong trào "văn minh hóa..." là ổn rồi.Bạn Kỳ có thể xem xét lại nha.

[Kỳ Vũ]

Bài tập 2: Định vị đối tượng, lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn

1. Lí do chọn đề tài
Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX ở vùng Đông Á diễn ra nhiều sự kiện trọng đại, nhất là ở Nhật Bản, Việt Nam, Trung Quốc. Với làn sóng ảnh hưởng của văn minh phương Tây tràn vào với một tốc độ nhanh và mạnh, trên một bình diện rộng lớn, cả khu vực Đông Á đang dần thức tỉnh với nhiều sự kiện trọng đại, có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển và tiến trình lịch sử của các quốc gia trong khu vực, các quốc gia hô hào vận động duy tân, đổi mới đất nước; vận động duy tân, đổi mới, cải cách, canh tân... là các cụm từ quen thuộc khi nghiên cứu lịch sử Đông Á giai đoạn này. Bên cạnh đó, khi đi sâu nghiên cứu chúng tôi cũng nhận thấy giai đoạn này ở hai nước Nhật Bản và Việt Nam có nhiều sự kiện tương đồng, một trong số các sự kiện đó là phong trào văn minh khai hóa, học tập văn minh phương Tây thay đổi cách ăn, mặc, ở, sinh hoạt trong đời sống hàng ngày. Đây là giai đoạn quan trọng, có nhiều điểm nhấn, nhiều biến động của lịch sử Nhật Bản và Việt Nam, là một mảng đề tài vô cùng hấp dẫn, thú vị thu hút sự quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu của giới học giả trên thế giới.
Nếu như văn minh khai hóa và lịch sử giai đoạn này là một trong những vấn đề của lịch sử Nhật Bản và Việt Nam được giới nghiên cứu trên thế giới quan tâm tìm hiểu thì ở Việt Nam, văn minh khai hóa và các vấn đề của nó vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu đúng mức.
Bởi những lí do trên, tôi đã chọn “So sánh phong trào văn minh khai hóa ở Nhật Bản và Việt Nam cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX – Cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Nhật Bản và Việt Nam” làm đề tài cho công trình nghiên cứu của mình để thỏa mãn sở thích nghiên cứu, có thể hiểu sâu sắc hơn, đầy đủ hơn phong trào văn minh khai hóa ở mỗi nước và hơn nữa lý giải đầy đủ hơn những điểm tương đồng và khác biệt trong lịch sử cận đại của hai nước – vấn đề mà chúng tôi rất quan tâm.
Tuy nhiên, do quỹ thời gian và năng lực nghiên cứu còn hạn chế, trong đề tài nghiên cứu này, tôi tập trung nghiên cứu so sánh cuộc vận động cắt tóc ngắn – một bộ phận của phong trào văn minh khai hóa – ở hai nước. Những vấn đề khác chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu trong các năm tiếp theo.

2. Mục đích nghiên cứu
Nhật Bản và Việt Nam là hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng về mọi mặt cả trong quá khứ và hiện tại, cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX cả hai nước đều có những sự kiện trọng đại để lại những dấu ấn đậm nét trong lịch sử mỗi nước và gây được những tiếng vang to lớn đối với thế giới. Như đã trình bày ở trên, văn minh khai hóa nói chung và cắt tóc ngắn nói riêng cùng những vấn đề liên quan chưa được tiếp cận đầy đủ là một mảng đề tài vô cùng thú vị luôn thôi thúc chúng tôi quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu.
Do đó, bằng cách đi sâu khai thác các khía cạnh của phong trào văn minh khai hóa và cuộc vận động cắt tóc ngắn của phong trào thì mục đích nghiên cứu của đề tài này là chúng tôi muốn đi tìm lời lí giải và nắm bắt thái độ tiếp nhận những ảnh hưởng từ bên ngoài của hai nước trước làn sóng văn hóa phương Tây ngày càng lan rộng một cách mạnh mẽ. Với mục đích rõ ràng như thế, chúng tôi đặt ra nhiệm vụ cần phải làm là:
- Hiểu được nguyên nhân, quá trình diễn ra phong trào văn minh khai hóa ở Nhật Bản và Việt Nam; hiểu rõ các giai đoạn, cuộc vận động, kết quả và ảnh hưởng của phong trào cắt tóc ngắn trong công cuộc văn minh khai khóa ở Nhật Bản và Việt Nam.
- Tìm ra được những điểm giống và khác nhau trong cuộc vận động cắt tóc ngắn giữa hai nước và phân tích nguyên nhân của sự giống – khác nhau đó.

3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
3.1. Các công trình trong nước
Trong công trình nghiên cứu của Nguyễn Tiến Lực “Minh Trị Duy tân và Việt Nam (明治維新とベトナム)” (Nxb. Giáo dục, 2010), tác giả đã nghiên cứu một cách toàn diện phong trào Duy tân ở Nhật Bản, đi sâu phân tích các giai đoạn trong toàn bộ tiến trình cải cách cũng như vai trò cụ thể của các chính sách, các nhân vật và các vấn đề liên quan; trong phần “Văn minh khai hóa”, tác giả có đề cập đến phong trào cắt tóc ngắn (danpatsu) ở Nhật.
Bài viết của tác giả Phan Hải Linh “Quá trình “cận đại hóa từ đầu tóc” của người Nhật qua tư liệu nước ngoài” (Bài giảng chuyên đề nghiên cứu Nhật Bản: Lịch sử văn hóa – xã hội, Nxb. Thế giới, 2010) có đề cập đến nguyên nhân, các giai đoạn thay đổi kiểu tóc, cách trang điểm của người Nhật ở thời kì Minh Trị Duy tân và đưa ra các nhận xét, cách nhìn nhận của người nước ngoài đối với việc cắt tóc của người Nhật.
Trong bài viết “Bunmei Kaika và sự biến đổi trong đời sống vật chất của người Nhật” (Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 4 (293)), tác giả Phan Hải Linh đã tiếp cận và nêu bật được những thay đổi to lớn trong đời sống vật chất (ăn, mặc, ở) của người Nhật Bản ở đầu thời kì Minh Trị. Cụ thể, tác giả đã miêu tả thói quen trang phục, thói quen ăn uống và cách bố trí sinh hoạt nhà ở của người dân Nhật Bản từ thời Edo trở về trước và những biến đổi sâu sắc những lĩnh vực đó sau Minh Trị Duy Tân. Bài viết đã phần nào khắc họa được thái độ tiếp thu văn minh nước ngoài của nhân dân nước này, chủ động tiếp nhận những cái mới ở mọi lĩnh vực một cách ồ ạt giai đoạn đầu, sau đó chậm rãi sàng lọc để chọn ra cái phù hợp đồng thời biết bảo lưu và phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình. Phần nghiên cứu về trang phục của bài viết đã đề cập đến cách trang điểm, các kiểu tóc mới của nam giới và phụ nữ Nhật Bản thời kì Văn minh khai hóa.
Tác giả Nguyễn Q. Thắng cũng đã nêu lên một cách khá đầy đủ và chi tiết về Phong trào Duy tân trong cuốn “Phong trào Duy tân – Các khuôn mặt tiêu biểu” (Nxb. Văn hóa thông tin, 2006). Nội dung chính nêu lên toàn cảnh bức tranh phong trào Duy tân ở Việt Nam, phân tích nguyên nhân, diễn biến, kết quả các cuộc vận động và các nhân vật lịch sử của phong trào. Tuy nhiên, nội dung về vấn đề cắt tóc được đề cập lại nằm rải rác trong các cuộc vận động của phong trào.
Trong cuốn “Phong trào Duy tân” (Nxb. Đà Nẵng, 1995), Nguyễn Văn Xuân đề cập cụ thể phong trào cúp (cắt) tóc diễn ra ở Trung Kỳ, chủ yếu là ở Quảng Nam. Trong phần này, tác giả mô tả khá cụ thể, chi tiết kiểu tóc và cách ăn mặc, thói quen sinh hoạt hàng ngày của người dân Việt Nam giai đoạn đầu thế kỉ XX, nêu bật được vai trò quan trọng của các tập tục truyền thống (như thói quen để tóc dài, thói quen ăn trầu, nhuộm răng đen, mặc áo dài…) đối với đời sống vật chất và ý nghĩa về giá trị tinh thần trong lòng mỗi người dân Việt. Từ cơ sở đó, tác giả đi đến phân tích sự ảnh hưởng của luồng văn hóa mới đang tràn vào – văn hóa phương Tây, song song đó là quá trình tiếp nhận và quá trình đấu tranh nhằm biến chuyển tư tưởng để đón nhận những giá trị văn hóa đó tại Việt Nam. Cuộc vận động cắt tóc ngắn cũng nằm trong số những hiện tượng được đề cập ở trên.
Bài viết “Cuộc vận động Duy tân đầu thế kỉ XX ở Việt Nam – Những đặc điểm và bài học cho hiện tại” của tác giả Trần Thị Thu Lương (Tạp chí phát triển khoa học và công nghệ, tập 12, số 01-2009) đã phân tích những đặc điểm của phong trào vận động Duy Tân ở Việt Nam đầu thế kỉ XX, nhấn mạnh động cơ yêu nước của người Việt, phân tích những bài học kinh nghiệm; trong đó có đề cập đến phong trào cắt tóc.
Tiếp cận ở một góc độ khác, tác giả Sơn Nam trong tác phẩm biên khảo của mình “Phong trào Duy tân ở Bắc, Trung, Nam – Miền Nam đầu thế kỉ XX – Thiên Địa Hội & Cuộc minh tân” đã ghi chép khá đầy đủ toàn cảnh phong trào Duy tân ở cả 3 miền, trong phần phụ lục có đề cập đến cắt tóc qua một bài thơ trong phong trào Duy tân Bắc kỳ.
3.2. Các công trình nước ngoài
Trong số các công trình nghiên cứu ở nước ngoài mà người nghiên cứu tiếp cận được thì đáng chú ý nhất là 近代日韓両国における「断髪」(“Danpatsu” ở 2 nước Nhật – Hàn cận đại) của tác giả 田　星姫 (Jeon Sung Hi), Fuji Xerox Kikin, 1996. Công trình này đã trình bày khá toàn diện về phong trào cắt tóc ngắn “danpatsu” ở hai nước Nhật Bản và Hàn Quốc thời kì cận đại và đi đến việc so sánh phong trào ở hai nước.
Cuốn日本生活文化史序論 – 歴史学を人々に (Giới thiệu lịch sử văn hóa đời sống Nhật Bản – Dành cho người nghiên cứu sử học) của tác giả 芳賀　登 (Haga Noboru) có thể coi là công trình nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử đời sống văn hóa ở Nhật Bản qua các thời kì. Trong quyển sách này, tác giả đã giới thiệu phương pháp luận nghiên cứu lịch sử văn hóa Nhật Bản, tác giả cũng đóng vai trò của nhiều lập trường nghiên cứu khác nhau để nêu lên các quan điểm nghiên cứu và tiến hành thăm dò số liệu nghiên cứu các thời kì. Đặc biệt, trong phần giới thiệu văn hóa các giai đoạn tác giả có trình bày về đời sống văn hóa Nhật Bản thời kì văn minh khai hóa.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu cụ thể của đề tài là Cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Nhật Bản và Việt Nam trong giai đoạn cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Chúng tôi sẽ đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu về nguồn gốc, nguyên nhân, diễn biến các giai đoạn, kết quả, những tác động của cuộc vận động cắt tóc ngắn đối với lịch sử cận đại hai nước; từ đó rút ra những điểm giống và khác nhau trong cuộc vận động và phân tích nguyên nhân của sự giống khác nhau đó. Đề tài được chúng tôi nghiên cứu dưới giác độ của khoa học lịch sử.
Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu nằm trong một không gian, một giai đoạn lịch sử cụ thể với những sự kiện liên quan đan xen nhau, chi phối trực tiếp đến đối tượng nghiên cứu. Ở đây chúng tôi muốn nói đến văn minh khai hóa. Cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Nhật Bản và Việt Nam nằm trong bối cảnh chung của phong trào văn minh khai hóa cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Bởi thế khi nghiên cứu về cắt tóc ngắn không thể không đề cập đến văn minh khai hóa và các yếu tố liên quan; đó là cái nền vững chắc, cần thiết cho cuộc vận động cắt tóc ngắn và cho cả đề tài.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Ý nghĩa khoa học
Đề tài nghiên cứu là một công trình khoa học nhỏ đã phục dựng bức tranh toàn cảnh, có hệ thống và toàn diện về phong trào văn minh khai hóa cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX ở hai nước Nhật Bản – Việt Nam và cuộc vận động cắt tóc ngắn của phong trào ở hai nước; từ đó đã phân tích, so sánh được các nội dung liên quan của vấn đề.
Những kết luận được rút ra, kết quả so sánh được có thể giúp các học giả, các nhà chuyên môn về lĩnh vực này có thể tiếp tục hoạch định phương hướng, xây dựng kế hoạch, chương trình nghiên cứu về lịch sử của hai nước nói chung và các khía cạnh khác của lịch sử giai đoạn này nói riêng.
Kết quả nghiên cứu sẽ đóng góp nguồn tài liệu về phong trào văn minh khai hóa ở Nhật Bản và Việt Nam nói chung và cuộc vận động cắt tóc ngắn nói riêng giai đoạn cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.
Ý nghĩa thực tiễn
Những tư liệu mà chúng tôi thu thập được cùng kết quả nghiên cứu dù là nhỏ bé nhưng sẽ là nguồn tài liệu tham khảo chung phục vụ học tập, công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học về lịch sử cận đại của Nhật Bản – Việt Nam nói riêng và lịch sử hai nước nói chung.
Đề tài nghiên cứu khi hoàn thành trong chừng mực nhất định có thể góp phần khiêm tốn vào việc thắt chặt và tăng cường mối quan hệ hợp tác chiến lược Việt Nam – Nhật Bản cả trong hiện tại và tương lai.

6. Phương pháp nghiên cứu
Vì đề tài thực hiện là nghiên cứu so sánh nên phương pháp nghiên cứu chính chúng tôi sử dụng là so sánh. Để có cơ sở so sánh chúng tôi sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp.
Bên cạnh đó, vì đề tài nghiên cứu trong một giai đoạn lịch sử nhất định nên phương pháp lịch sử được sử dụng triệt để trong khi nghiên cứu vấn đề này.

7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của đề tài gồm 4 chương:
Chương 1: Dẫn nhập
Đây là chương trình bày những khái niệm chung, giải thích những thuật ngữ liên quan về văn minh khai hóa theo những quan điểm mà người nghiên cứu tiếp cận được và bối cảnh lịch sử chung làm nền cho toàn bộ quá trình của phong trào cũng như nêu lên diễn biến của phong trào văn minh khai hóa ở hai nước Nhật Bản – Việt Nam.
Chương 2: Cuộc vận động cắt tóc ngắn (danpatsu – 断髪) ở Nhật Bản cuối thế kỉ XIX
Ở chương này chúng tôi đi sâu vào phân tích, tìm hiểu nguyên nhân, cách tiến hành, các giai đoạn và kết quả của phong trào cắt tóc ngắn danpatsu ở Nhật Bản cuối thế kỉ XIX.
Chương 3: Cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam đầu thế kỉ XX
Trình bày, phân tích nguyên nhân, diễn biến, nội dung và tình hình thực tế cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam đầu thế kỉ XX.
Chương 4: So sánh cuộc vận động cắt tóc ngắn danpatsu ở Nhật Bản và cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam
Dựa vào những nội dung đã trình bày, phân tích ở chương 2 và 3, chương này tiến hành thực hiện việc so sánh, tập trung phân tích, lý giải những điểm tương đồng và dị biệt đối với sự kiện học tập văn minh phương Tây cắt tóc ngắn ở hai nước Nhật Bản và Việt Nam vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.

MỞ ĐẦU
Chương 1: DẪN NHẬP
1. Về phong trào văn minh khai hóa
1.1. Khái niệm
1.2. Khái quát về phong trào văn minh khai hóa
2. Phong trào văn minh khai hóa ở Nhật Bản
2.1. Bối cảnh
2.2. Diễn biến
3. Phong trào văn minh khai hóa ở Việt Nam
3.1. Bối cảnh
3.2. Diễn biến
Chương 2: CUỘC VẬN ĐỘNG CẮT TÓC NGẮN DANPATSU – 断髪 Ở NHẬT BẢN CUỐI THẾ KỈ XIX
1. Sắc lệnh cắt tóc ngắn danpatsu rei (断髪令)
2. Các biện pháp thực thi sắc lệnh cắt tóc ngắn
3. Kết quả
Chương 3: CUỘC VẬN ĐỘNG CẮT TÓC NGẮN Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỈ XX
1. Phát động phong trào
2. Quá trình tiếp nhận của quần chúng đối với cuộc vận động cắt tóc ngắn
Chương 4: SO SÁNH CUỘC VẬN ĐỘNG CẮT TÓC NGẮN DANPATSU Ở NHẬT BẢN VÀ CUỘC VẬN ĐỘNG CẮT TÓC NGẮN Ở VIỆT NAM
1. Nét giống nhau giữa hai phong trào
2. Những điểm khác nhau giữa hai phong trào
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

[THANH THỦY]

Kỳ ớiii...
Về Lịch sử nghiên cứu vấn đề với Công trình trong nước, TS. Huỳnh Trọng Hiền đã từng có bài nghiên cứu về vấn đề này khi còn là Nghiên cứu sinh ở Nhật Bản, em đã tham khảo qua chưa?

[PhanThanhHuyen]

Gửi kỳ, thông thường chương 1 là cơ sở lí luận và thực tiễn, e có kiến giải gì với bố cục chương 1 như hiện tại ko?

[Trần Nguyễn Bảo Vy]

Kỳ ơi,

Em ghi tên đề tài là "Phong trào văn minh hóa" nhưng hình như lại chỉ tập trung vào "cuộc vận động cắt tóc ngắn"? Nếu em chỉ tập trung vào vấn đề này thì có lẽ tên đề tài như vậy là không phù hợp lắm. Còn nếu giữ nguyên tên đề tài thì các chương của em lại không có vai trò làm sáng tỏ đề tài.
Cả chương 1 của em đã là nguyên cái đề tài rồi. Em có ý đồ gì khác không?

[kiettran]

Mình đọc phần dẫn nhập của bạn Kỳ thấy rất thích, vì bạn làm rất chặt chẽ và rỏ ràng. Tuy nhiên khi xuống chương 1 thì bạn để dẫn nhập làm mình lúng túng không biết thế nào, nhờ bạn Kỳ giúp dùm nhé!

[trần thị diệu thoa]

Xem đề cương bạn xong tự nhiên nảy ra ý nghĩ hay đổi tên đề tài là "CẮT TÓC NGẮN-BIỂU HIỆN CỦA PHONG TRÀO VĂN MINH HÓA Ở NHẬT BẢN VÀ VIỆT NAM.

[Kỳ Vũ]

Gửi kỳ, thông thường chương 1 là cơ sở lí luận và thực tiễn, e có kiến giải gì với bố cục chương 1 như hiện tại ko?

Cảm ơn ý kiến của chị Huyền. "Cơ sở lý luận và thực tiễn" và "Dẫn nhập" theo e biết thì chỉ là cách gọi thôi chị, cơ bản nội dung giống nhau. Còn nội duing bên trong thì tùy vào đề tài chị, nội dung đề tài e nó khác nên Khái niệm này kia rất ít, theo ý định của e thì chủ yếu nội dung chương 1 này phải làm rõ được cái "phông" cho nội dung chính bên dưới.