Các Hình Thức Táng

[violin]

[center]Tìm hiểu vài quan niệm tâm linh
và các hình thức táng
ở Việt Nam[/center]


[center]MỞ ĐẦU[/center]

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Văn hóa của một dân tộc, một đất nước bao gồm nhiều thành tố và hình thức mai táng cũng là một trong những thành tố đó. Tìm hiểu các cách thức táng ở Việt Nam giúp hiểu rõ thêm văn hóa của những cư dân trên lãnh thổ Việt Nam từ xa xưa đến nay không chỉ trên lĩnh vực vật chất mà cả tinh thần.
Hình thức táng liên quan đến ý niệm về thế giới tâm linh huyền bí luôn gây sự chú ý đối với con người và cũng là lính vực mà cá nhân người thực hiện đề tài quan tâm và muốn tìm hiểu.

2. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ

Sinh – tử là hai vấn đề hệ trọng của đời người nên việc tìm hiểu các hình thức táng góp phần không nhỏ làm sáng tỏ về quan niệm con người đối với cái chết, cụ thể hơn là quan niệm về tâm linh của những cư dân nông nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam thông qua việc khảo sát các hình thức táng có ở Việt Nam và tìm hiểu về quan niệm vũ trụ và con người của các dân tộc ở Việt Nam trên nền tảng tín ngưỡng bản địa chung của cư dân Đông Nam Á.

3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Các hình thức táng người chết hay còn gọi là phương thức mai táng (không bao gồm những tục táng khác như các nghi thức cầu siêu, bỏ mã, chuẩn bị liệm… trước và sau khi mai táng)

4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài được nghiên cứu bằng các phương pháp sau:

6.1 Phương pháp lịch sử - logic

Phương pháp lịch sử được sử dụng để tìm hiểu những hình thức mai táng trên trục không gian lẫn thời gian. Đặt những phương thức táng trong mối tương quan với môi trường, tâm thức con người trong những hoàn cảnh cụ thể dù xa xưa để hiểu rõ hơn ý nghĩa của nó.

6.2 Phương pháp phân tích - tổng hợp

Phương pháp phân cho một cái nhìn chi tiết đối với từng hình thức táng, giúp ta hiểu rõ hơn ý nghĩa của từng hình thức, hiểu được bản chất văn hóa thể hiện trong từng hình thức.
Phương pháp tổng hợp cho ta một cái nhìn hoàn chỉnh về các hình thức táng. Dù có những nét khác biệt nhưng chúng vẫn mang những giá trị vật chất và tinh thần nhất định, mang ý nghĩa gần giống nhau.

6.3 Phương pháp so sánh - đối chiếu

Phương pháp này giúp nhận rõ sự khác nhau giữa các hình thức táng của cư dân đồng bằng, miền núi, vùng biển… để có thể thấy được nét văn hóa in đậm trong tâm thức người dân từng vùng thể hiện trong hình thức mai táng.

4. HƯỚNG TIẾP CẬN TƯ LIỆU

Qua các báo cáo khoa học, sách văn hóa Việt Nam, văn hóa Đông Nam Á.
Các trang web, diễn đàn về văn hóa, ngôn ngữ, phim ảnh…
Tìm hiểu thực tế các hình thức mai táng hiện nay ở Việt Nam.

5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN

Cung cấp một cái nhìn tổng quan, chính xác và đầy đủ hơn về các phương thức mai táng ở Việt Nam từ xưa đến. Qua đó, góp phần làm nổi bật ý nghĩa của các hình thức táng trong việc thể hiện những nét văn hóa bản sắc và truyền thống của những cư dân trên lãnh thổ Việt Nam.
Góp phần nâng cao kiến thức về văn hóa và rèn luyện khả năng tìm hiểu các vấn đề văn hóa cho người thực hiện đề tài. Góp thêm một số tư liệu cho mảng văn hóa tổ chức đời sống cá nhân cho sinh viên văn hóa học. Có biện pháp đúng trong việc lựa chọn cách táng trong thời đại đất chật, người đông, môi trường ô nhiễm hiện nay.

6. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI

Phần mở đầu gồm 6 phần (như trên)
Phần nội dung gồm 3 chương:
Chương 1: Vài quan niệm tâm linh liên quan đến tang ma
Chương 2: Tìm hiểu các phương thức táng
Chương 3: Một số đặc trưng văn hóa từ các hình thức táng
Phần kết luận

[center]
NỘI DUNG [/center]

Chương 1: Vài quan niệm tâm linh liên quan đến tang ma

Về nhân sinh quan, người Việt Nam cũng như các dân tộc Đông Nam Á quan niệm rằng con người có hai phần linh hồn và thể xác. Có thể nói đơn giản

 Người sống có đủ hai phần: linh hồn và thể xác.
 Người chết: linh hồn đã lìa khỏi thể xác

Linh hồn quyết định sự sống của con người, nếu người chết, các hồn đều biến thành ma... Linh hồn tổ tiên đã mất có quyền năng trừng phạt và phù hộ con cháu, vì thế mà xuất hiện tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Số lượng linh hồn ở con người tùy thuộc vào quan niệm của các dân tộc:

 Người Mường cho rằng có 90 hồn
 Người Khmer thì cho con người có 9 hồn chính
 Người Việt (Kinh) cho rằng con người có hồn và vía
- Nam: ba hồn bảy vía
- Nữ: ba hồn chín vía

Người Việt Nam cũng như một số dân tộc Đông Nam Á quan niệm có hai phần: thế giới người sống và thế giới người chết. Sau khi con người chết, các linh hồn đến thế giới người chết là một bản - làng bị chia cắt với thế giới người sống bởi sông sâu, biển rộng hoặc lên các tầng trời, hay xuống dưới đất nói cách khác là thế giới bên kia – có thể giống hoặc khác thế giới người sống, nhưng cơ bản là một thế giới được tưởng tượng cao hơn dựa trên thế giới thực. Và hiện nay, với những tư tưởng, triết lý được du nhập bên ngoài người Việt Nam quan niệm “sống gửi thác về” – sự sống chỉ tạm bợ, còn chết mới là cuộc sống thật sự, nên chăm lo cho cuộc sống sau khi chết.

CHƯƠNG II: TÌM HIỂU CÁC PHƯƠNG THỨC TÁNG

1. Định nghĩ táng

Táng là biện pháp xử lý xác người chết với nhiều hình thức khác nhau. Hiện nay trên thế giới có rất nhiều hình thức mai táng như: địa táng (thổ táng), hỏa táng, thủy táng, không táng (thiên táng), huyền táng, điểu táng…

2. Các pương thức táng

2.1 1. Địa táng (Thổ táng)

“Địa táng (thổ táng) là một hình thức mai táng của loài người. Trong các hình thức mai táng: hoả táng, thuỷ táng, không táng, thổ táng... thì TT là hình thức phổ biến rộng rãi hơn cả.

Thổ táng gồm có 2 loại:
 Một loại chôn cất xuống đất vĩnh viễn, trừ phi "mả động", nghĩa là khi trong gia đình xảy ra sự cố gì bất trắc (có người ốm nặng, mất mùa, cửa nhà sa sút, chết bất đắc kì tử...), người ta mới phải cải táng.
 Một loại chôn xuống đất một thời gian nhất định (tuỳ theo tập tục quy định), sau đó bắt buộc phải cải táng (tức là lấy xương cốt còn lại đem chôn lầ nữa ở chỗ khác hay địa điểm cũ) lần này mới chôn vĩnh viễn”
Hình thức này có ở Việt Nam từ rất lâu đời. Gồm có nhiều kiểu quan tài, phổ biến nhất là quan tài hình vò (hay chum) và hình thuyền có trong nền văn hóa cổ Sa Huỳnh, Đông Sơn và trãi khắp vùng Đông Nam Á.

2. Huyền táng

hay còn gọi là tục táng treo. Một kiểu chôn người chết không phổ biến rộng rãi như địa táng nhưng xuất hiện rất nhiều trong thời xưa. Theo cách này, người ta để thi thể người chết lộ thiên, hoặc để nằm trên một tấm phên, hoặc để nằm trong quan tài hình thuyền. Có nhiều cách để quan tài như
 Đặt quan tài trên chạc ba một cái cây to hoặc treo lủng lẳng trên cành cây.
 Đặt quan tài dưới vòm mái đá hay trong hang đá ở lưng chừng núi, có khi đặt nằm sâu trong hang động. Những hang động thường nằm gần sông, có rào chắn cẩn thận, là hang thiên tạo hay do con người đào khoét. Hang được ngăn ra nhiều phòng, tạo chỗ để nhiều quan tài.
 Dùng những đoạn gỗ to ghim vào vách núi làm điểm tựa cho quan tài hoặc cắm một đầu quan tài vào những hốc đá trên lưng chừng núi,.
Ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều di chỉ về hình thức huyền táng này ở các dân tộc thiểu số miền núi và trung du như: quan tài treo ở động Ma, xã Hồi Xuân, huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Hang đá với nhiều mộ treo ở xã Tân Lập, huyện Mộc Châu tỉnh Sơn La. Những rừng ma của các dân tộc ở Tây Nguyên nổi tiếng các làng Biên Loong, Đak Xay, Dục Lang và Vai Trang của dân tộc Giẻ-triêng ở xã Đak Long, huyện Đak Glei tỉnh Kon Tum … Hiện nay, táng treo không còn nữa vì tục này gây ô nhiễm môi trường, bệnh dịch…

3. Thủy táng

Là hình thức thả trực tiếp xác người chết xuống sông, biển, hồ… hiện nay hình thức này không còn vì gây ô nhiềm môi trường. Tuy nhiên trong những trường hợp bất đắc dĩ vẫn còn sử dụng. Nó liên quan nhiều đến điều kiện và môi trường sống cũng như ý nghĩa tâm linh của những cư dân sử dụng hình thức này. Thủy táng không chỉ có ở Việt Nam mà khá phổ biến ở những cư dân ven biển, trên các đảo nhỏ ở vùng Đông Nam Á (cả những vùng thuộc văn hóa Đông Nam Á cổ đại)

4. Hỏa táng

Còn gọi hoả thiêu. Đây là phương pháp xử lí thi hài bằng cách đốt cháy thành tro (dùng gỗ, dầu mazut, dầu hoả, khí đốt; dùng điện là tốt nhất); tro của hài cốt tuỳ theo phong tục của cộng đồng mà cho vào bình kín để thờ cúng trong gia đình hoặc nơi thờ tự của tôn giáo như chùa, vv. hoặc để ở một nơi công cộng hoặc theo nguyện vọng của người quá cố (ví dụ như rải ngoài thiên nhiên).

5. Thiền táng (tượng táng)

Thiền táng (táng trong tư thế ngồi thiền) hay Tượng táng (làm thành tượng để táng), là một loại hình rất hiếm hiện nay chỉ được tìm thấy ở Trung Quốc và Việt Nam. Đặc biệt chỉ thấy ở những nhà sư Phật Giáo. Các tượng nhà sư vẫn còn nguyên vẹn xương cốt, nội tạng… được đặt trong tư thế thiền định. Đây là một hình thức táng vẫn đang dược nghiên cứu vì sự đặc biệt của nó.
Ở Việt Nam có hai trường hợp thiền tảng nổi tiếng là của nhà sư Vũ Khắc Trường và Vũ Khắc Minh ở chùa Đậu, tức Thành Đạo Tự, thuộc làng Gia Phúc, xã Nguyễn Trãi, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây.

Ngoài ra, trong thời buổi hiện nay còn có một hình thức xử lý người chết khác là hiến xác cho khoa học nghiên cứu, chủ yếu là y học. Việc này chủ yếu là do tâm nguyện của người quá cố. Hình thức này mới có trong thời hiện đại ở Việt Nam (nhưng đã phổ biến trên thế giới ở những nước phát triển từ lâu) và rất ít thấy vì quan niệm của người dân vẫn muốn giữ cho thân xác người thân được nguyên vẹn.

CHƯƠNG III: MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA TỪ CÁC HÌNH THỨC TÁNG

Qua khảo sát sơ lược, ta thấy ở Việt Nam có rất nhiều hình thức mai táng. Trong đó có thể khẳng định:

Địa táng (thổ táng), thủy táng, huyền táng (táng treo) mang tính chất bản địa của những cư dân Đông Nam Á cổ đại, trong đó có các dân tộc Việt.

Hỏa táng vẫn đang tranh luận, có thuyết cho rằng do ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ vào văn hóa Sa Huỳnh mà hậu duệ còn lại là người Chăm ngày nay.

Thiền táng (tượng táng) rất hiếm, chỉ có ở các nhà sư. Có thể nói hình thức táng này chỉ có từ khi đạo Phật vào Việt Nam.

Hiến xác cũng là một hình thức mới có hiện nay.

Nhìn chung các hình thức táng ít nhiều mang tính chất bản địa đều liên quan đến đất, nước và trời. Ba thành tố quan trọng bậc nhất đối với cư dân nông nghiệp lúa nước. Ba yếu tố này được sùng bái từ rất xa xưa đến nay vẫn còn. Thể hiện rõ trong tín ngưỡng dân gian thờ Mẫu của người Việt (Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải).

Con người khi chết đi về với đất chính là về với mẹ vì Đất Mẹ đã sinh ra muôn lời, sinh ra vạn vật nuôi sống con người. Các thi hài đặt trung chum, vò cũng thể hiện cách ngồi của bào thai còn trong bụng mẹ. Những chom, vò hình tròn, bầu dục như những quả trứng vũ trụ trong quan niệm của người xưa.

Các quan tài hình thuyền, đôi khi chôn theo mái chèo thể hiện văn hóa sông nước đã in sâu vào tâm thức con người, thể hiện phương thức đi lại chủ yếu là thuyền và thuyền cũng là phương tiện đưa linh hồn người chết qua con sông ngăn cách thế giới người sống – người chết về với tổ tiên.

Khi táng treo chọn những nơi cao như trên cây, hang động, vách núi… với quan niệm linh hồn càng gần trời cao, càng dễ siêu thoát về thế giới người chết trên các tầng trời. Thể hiện rất rõ quan niệm về ba tầng thế giới của người cổ đại

Ngoài ra, các đồ tùy táng được chôn theo rất nhiều bao gồm cả đồ dùng và vũ khí cũng thể hiện ý niệm về cuộc sống bất tử của linh hồn ở thế giới bên kia. Tuy nhiên, ở một số dân tộc cũng có những tục lệ thể hiện ý niệm tái sinh vào đời con cháu của ông bà tổ tiên. Cuộc sống theo quan niệm là một vòng bất tận “Đất – người – đất – người”


[center]KẾT LUẬN[/center]


Phương thức mai táng cùng với những tục lệ đi kèm thể hiện rất nhiều điều về nền văn hóa của một dân tộc không chỉ khía cạnh tinh thần mà cả vật chất. Nhờ việc nghiên cứu những ngôi mộ xưa, mà các nhà khoa học đã biết và hiểu được nhiều điều về cuộc sống của tổ tiên chúng ta.

Suy cho cùng sông chết là một vấn đề muôn thửơ mà con người quan tâm. Mai táng ngày nay không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn phải phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội. Tuy nhiên, trong tâm thức người Việt vẫn luôn mong muốn có “mồ yên mã đẹp” nhưng trong thời buổi dân số tăng nhanh, môi trường ô nhiễm như hiện nay thì hỏa táng đang là hình thức mà nhiều người nhắm đến và được dự báo là sẽ phát triển trong tương lai, với nền văn minh công nghiệp. Ngoài ra, gần đây có một số thông tin về việc các nhà khoa học đã có thể tạo kim cương từ tro hỏa táng. Hiến xác phục vụ cho nghiên cứu khoa học cũng là một biện pháp đang được hướng đến nhiều trong thời đại ngày nay.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Danh mục sách:
1. Nguyễn Tấn Đắc 2005: Văn hóa Đông Nam Á – NXB ĐHQG TP.HCM
2. Trần Ngọc Thêm 2006: Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam – NXB Tổng Hợp TP.HCM
3. Khoa Đông Phương Học: Giới thiệu văn hóa phương Đông – NXB Hà Nội

Các website:
1. http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn
2. http://tuvanonline.com,
3. http://vietbao.vn



em đã post một phần của bài trong mục Văn Hóa Việt Nam.