Đề cương PPNCKH:NHO GIÁO TRONG VĂN HÓA VIỆT NAM
Đã gửi: Thứ 2 29/06/09 8:46A.Phần mở đầu
1.Lý do chọn đề tài
Việt Nam là một nước có nền văn hóa rất lâu đời.Đó là nền văn hóa nông nghiệp lúa nước.Và trong quá trình phát triển thì văn hóa Việt Nam cũng đã có sự giao lưu với các nền văn hóa khác như văn hóa Ấn Độ, văn hóa Trung Hoa.Trong quá trình giao lưu văn hóa thì những dấu ấn của các nền văn hóa ngoại lại cũng đã để lại những ảnh hưởngng sâu sắc đối với nền văn hóa Việt Nam.Điều đặc biệt đáng chú ý là tuy chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa khác nhưng trong quá trình tiếp nhận thì nền văn hóa bản địa đã có một sự chọn lọc, biến đổi một số các yếu tố của các nền văn hóa khác nhằm phù hợp với các đặc điểm vốn có của mình.Đó là nét độc đáo của văn hóa Việt Nam.
Trong những ảnh hưởng của các nền văn hóa khác thì đáng kể nhất là ảnh hưởng của Nho giáo Trung Hoa đối với việc nhận thức, tư tưởng của con người Việt Nam.Tuy nhiên do Việt Nam vốn đã có một nền văn hóa bản địa đặc sắc cho nên quá tình thâm nhập của Nho giáo cũng rất khó khăn .
2.Mục đích nghiên cứu
Nho giáo Trung Hoa là một tôn giáo có ảnh hưởng rất sâu sắc trong nền văn hóa Việt Nam.Thông qua việc tìm hiểu Nho giáo trong văn hóa Việt Nam có thể biết được quá trình du nhập của Nho giáo vào nước ta đồng thời có thể tìm hiểu được thái độ tiếp nhận yếu tố văn hóa này của văn hóa Việt Nam.
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là Nho giáo
Phạm vi nghiên cứu là trong văn hóa Việt Nam.
B.Phần nội dung
1.Qúa trình thâm nhập của Nho giáo và phát triển của Nho giáo.
a.Nho giáo trong thời kỳ đầu.
Xét chung thì Nho giáo chưa chưa chỗ đứng trong xã hội VN.Nguyên nhân là vì Nho giáo là thứ văn hóa do kẻ xâm lược áp đặt bên cạnh đó Nho giáo có những quy định chặt chẽ, hẹp hòi rất cực đoan của chính quyền đô hộ phong kiến TQ cho nên Nho giáo chỉ phát triển một cách chậm chạp và rất khó khăn..Mặt khác Nho giáo thâm nhập vào xã hội VN khi nơi đây đã có một cơ tầng văn hóa bản địa (Van Lang-Âu Lạc).
b.Nho giáo thế kỷ X-XIV.
Có thể nói rằng chính trong giai đoạn này Nho giáo đã được tiếp nhận chính thức.
Nguyên nhân mà Nho giáo trong thời kỳ này được đón nhận chính thức vì thời kỳ này là thời kỳ phục hưng vĩ đại của văn hóa Việt.Sự phục hưng văn hóa gắn liền với phục hưng chủ quyền quốc gia và sự củng cố nền độc lập dân tộc qua các thời kỳ chống Nam Hán, Tống, Nguyên.Các vua muốn củng cố quyền lực của mình bặng một thiết chế nhà nước quân chủ tập quyền do vậy các vua đã xây dựng quốc gia theo mô hình văn hóa Trung Hoa vừa từ thực tiễn dân tộc trên cơ sở cốt lõi của nền văn hóa Đại Việt cổ.
c.Nho giáo thế kỷ XV.
Nhìn chung ,thời Lê Sơ, văn hóa Đại Việt đã chuyển sang ưu thắng của văn hóa đông Á. Nhà Lê đã đề ra khẩu hiệu: “Sùng Nho trọng đạo là việc hành đầu” nhằm khẳng định vị trí độc tôn của Nho giáo và hạn chế Phật, Đạo giáo.
Sở dĩ Nho giáo trong giai đoạn này Nho giáo lại chiếm giữ vị trí quan trọng như vậy vì sau cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, với tinh thần tự hào dân tộc ,các vua thời Lê Sơ đã tự nguyện tiếp thu Nho giáo như một bệ tư tưởng để thực hiện chế độ phong kiến trung ương tập quyền.
d.Nho giáo thế kỷ XVI-XVII-XVIII.
Trong giai đoạn này Nho giáo tiếp tục giữ vai trò tư tưởng chính thống nhà nước, có lúc được tăng cường củng cố, có lúc suy thoái, biến dạng và đi vào suy thoái.Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự suy thoái của Nho giáo.Đó là sự bất ổn về tình hình chính trị, ảnh hưởng của đồng tiền trong nền kinh tế thị trường, sự tha hóa của của chế độ quan lại….
e.Nho giáo thế kỷ XIX.
Nho gíao trong thời kỳ này đã không còn sức lực và uy tín như trước nữa.Đó là một thứ Nho giáo hậu khủng hoảng, một học thuyết bộc lộ nhiều khuyết tật, thiếu sót, mang tín giáo điều, bảo thủ cho nên đã không ngăn cản được đà phát triển của một nền văn hóa đa sắc, đa khuynh hướng vốn đã có từ nhiều thế kỷ trước.
2. Đặc điểm của Nho giáo trong văn hóa Việt Nam.
a.Những yếu tố của Nho giáo được tiếp nhận.
Phương thức tổ chức triều đình và hệ thống pháp luật
Hệ thống thi cử của Nho giáo để tuyển chọn nhân tài và bổ dụng vào bộ máy cai trị của nhà nước trên nguyên tắc trọng văn.
Triết lý Tam cương-Ngũ thường của Nho giáo
b.Những yếu tố của Nho giáo bị biến đổi trong văn hóa Việt Nam.
Nho giáo đã bị nền văn hóa truyền thống biến đổi là xu hướng ổn định.
Đặc điểm quan trọng của Nho giáo trong văn hóa Việt Nam là trọng tình người.
Nho giáo trong văn hóa Việt Nam đã được chú trọng thay đổi theo xu hướng trọng văn
Nho giáo khi du nhập vào Việt Nam thì tư tưởng trung quân được tiếp nhận trên cơ sở tình thần dân tộc và lòng yêu nước sẵn có, khiến cái tư tưởng trung quân đã bị thay đổi đi ít nhiều.
C.Phần kết luận
Giữa nền văn hóa truyền thống và Nho giáo có nét tương đồng.Những nét tương đồng đó không phải là ngẫu nhiên .Đó chính là những tinh hoa của văn hóa nông nghiệp phương Nam mà Nho giáo nguyên thủy đã tiếp nhận.
Nho giáo Việt Nam là một thứ Nho giáo mang bản sắc riêng khá độc đáo.
1.Lý do chọn đề tài
Việt Nam là một nước có nền văn hóa rất lâu đời.Đó là nền văn hóa nông nghiệp lúa nước.Và trong quá trình phát triển thì văn hóa Việt Nam cũng đã có sự giao lưu với các nền văn hóa khác như văn hóa Ấn Độ, văn hóa Trung Hoa.Trong quá trình giao lưu văn hóa thì những dấu ấn của các nền văn hóa ngoại lại cũng đã để lại những ảnh hưởngng sâu sắc đối với nền văn hóa Việt Nam.Điều đặc biệt đáng chú ý là tuy chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa khác nhưng trong quá trình tiếp nhận thì nền văn hóa bản địa đã có một sự chọn lọc, biến đổi một số các yếu tố của các nền văn hóa khác nhằm phù hợp với các đặc điểm vốn có của mình.Đó là nét độc đáo của văn hóa Việt Nam.
Trong những ảnh hưởng của các nền văn hóa khác thì đáng kể nhất là ảnh hưởng của Nho giáo Trung Hoa đối với việc nhận thức, tư tưởng của con người Việt Nam.Tuy nhiên do Việt Nam vốn đã có một nền văn hóa bản địa đặc sắc cho nên quá tình thâm nhập của Nho giáo cũng rất khó khăn .
2.Mục đích nghiên cứu
Nho giáo Trung Hoa là một tôn giáo có ảnh hưởng rất sâu sắc trong nền văn hóa Việt Nam.Thông qua việc tìm hiểu Nho giáo trong văn hóa Việt Nam có thể biết được quá trình du nhập của Nho giáo vào nước ta đồng thời có thể tìm hiểu được thái độ tiếp nhận yếu tố văn hóa này của văn hóa Việt Nam.
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là Nho giáo
Phạm vi nghiên cứu là trong văn hóa Việt Nam.
B.Phần nội dung
1.Qúa trình thâm nhập của Nho giáo và phát triển của Nho giáo.
a.Nho giáo trong thời kỳ đầu.
Xét chung thì Nho giáo chưa chưa chỗ đứng trong xã hội VN.Nguyên nhân là vì Nho giáo là thứ văn hóa do kẻ xâm lược áp đặt bên cạnh đó Nho giáo có những quy định chặt chẽ, hẹp hòi rất cực đoan của chính quyền đô hộ phong kiến TQ cho nên Nho giáo chỉ phát triển một cách chậm chạp và rất khó khăn..Mặt khác Nho giáo thâm nhập vào xã hội VN khi nơi đây đã có một cơ tầng văn hóa bản địa (Van Lang-Âu Lạc).
b.Nho giáo thế kỷ X-XIV.
Có thể nói rằng chính trong giai đoạn này Nho giáo đã được tiếp nhận chính thức.
Nguyên nhân mà Nho giáo trong thời kỳ này được đón nhận chính thức vì thời kỳ này là thời kỳ phục hưng vĩ đại của văn hóa Việt.Sự phục hưng văn hóa gắn liền với phục hưng chủ quyền quốc gia và sự củng cố nền độc lập dân tộc qua các thời kỳ chống Nam Hán, Tống, Nguyên.Các vua muốn củng cố quyền lực của mình bặng một thiết chế nhà nước quân chủ tập quyền do vậy các vua đã xây dựng quốc gia theo mô hình văn hóa Trung Hoa vừa từ thực tiễn dân tộc trên cơ sở cốt lõi của nền văn hóa Đại Việt cổ.
c.Nho giáo thế kỷ XV.
Nhìn chung ,thời Lê Sơ, văn hóa Đại Việt đã chuyển sang ưu thắng của văn hóa đông Á. Nhà Lê đã đề ra khẩu hiệu: “Sùng Nho trọng đạo là việc hành đầu” nhằm khẳng định vị trí độc tôn của Nho giáo và hạn chế Phật, Đạo giáo.
Sở dĩ Nho giáo trong giai đoạn này Nho giáo lại chiếm giữ vị trí quan trọng như vậy vì sau cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, với tinh thần tự hào dân tộc ,các vua thời Lê Sơ đã tự nguyện tiếp thu Nho giáo như một bệ tư tưởng để thực hiện chế độ phong kiến trung ương tập quyền.
d.Nho giáo thế kỷ XVI-XVII-XVIII.
Trong giai đoạn này Nho giáo tiếp tục giữ vai trò tư tưởng chính thống nhà nước, có lúc được tăng cường củng cố, có lúc suy thoái, biến dạng và đi vào suy thoái.Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự suy thoái của Nho giáo.Đó là sự bất ổn về tình hình chính trị, ảnh hưởng của đồng tiền trong nền kinh tế thị trường, sự tha hóa của của chế độ quan lại….
e.Nho giáo thế kỷ XIX.
Nho gíao trong thời kỳ này đã không còn sức lực và uy tín như trước nữa.Đó là một thứ Nho giáo hậu khủng hoảng, một học thuyết bộc lộ nhiều khuyết tật, thiếu sót, mang tín giáo điều, bảo thủ cho nên đã không ngăn cản được đà phát triển của một nền văn hóa đa sắc, đa khuynh hướng vốn đã có từ nhiều thế kỷ trước.
2. Đặc điểm của Nho giáo trong văn hóa Việt Nam.
a.Những yếu tố của Nho giáo được tiếp nhận.
Phương thức tổ chức triều đình và hệ thống pháp luật
Hệ thống thi cử của Nho giáo để tuyển chọn nhân tài và bổ dụng vào bộ máy cai trị của nhà nước trên nguyên tắc trọng văn.
Triết lý Tam cương-Ngũ thường của Nho giáo
b.Những yếu tố của Nho giáo bị biến đổi trong văn hóa Việt Nam.
Nho giáo đã bị nền văn hóa truyền thống biến đổi là xu hướng ổn định.
Đặc điểm quan trọng của Nho giáo trong văn hóa Việt Nam là trọng tình người.
Nho giáo trong văn hóa Việt Nam đã được chú trọng thay đổi theo xu hướng trọng văn
Nho giáo khi du nhập vào Việt Nam thì tư tưởng trung quân được tiếp nhận trên cơ sở tình thần dân tộc và lòng yêu nước sẵn có, khiến cái tư tưởng trung quân đã bị thay đổi đi ít nhiều.
C.Phần kết luận
Giữa nền văn hóa truyền thống và Nho giáo có nét tương đồng.Những nét tương đồng đó không phải là ngẫu nhiên .Đó chính là những tinh hoa của văn hóa nông nghiệp phương Nam mà Nho giáo nguyên thủy đã tiếp nhận.
Nho giáo Việt Nam là một thứ Nho giáo mang bản sắc riêng khá độc đáo.