ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT: PHONG TỤC TANG MA TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM
Đã gửi: Chủ nhật 12/07/09 11:02A. PHẦN MỞ ĐẦU
I Lí do chọn đề tài
Từ thời kì tiền sử và sơ sử người Việt cổ đã quan niệm về linh hồn và có niềm tin về thế giới bên kia, con người đã nhận thức về cái chết, từ đó đặt ra nhiều tục lệ, nghi lễ khi một người qua đời. Ví dụ từ xa xưa, người Việt cổ đã biết chôn người chết trong hang hoặc gần bếp lửa cùng với đồ tùy táng (điều này một phần thể hiện được địa vị xã hội của người chết). Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng đã phát hiện ra nhiều mộ táng với nhiều cách chôn khác nhau ở các di tích văn hóa cổ như nền văn hóa Hòa Bình thuộc tỉnh Hòa Bình (18000 – 7000 năm BP), nền văn hóa Bắc Sơn ở Lạng Sơn (10000 – 7000 năm BP),…
Qua tiến trình lịch sử dân tộc và lịch sử văn hóa lâu dài, đến xuyên suốt những thời kì sau, thời kì văn hóa Việt Nam tiếp xúc và giao lưu với văn hóa khu vực, thì trong quan điểm tư duy của người Việt đã phần nào bị ảnh hưởng và tác động mạnh mẽ bởi nền văn hóa bên ngoài mà đặc biệt là Trung Hoa. Điều này không những không làm mất đi những giá trị văn hóa truyền thống mà còn bồi đắp thêm để văn hóa truyền thống phong phú đặc sắc hơn. Nó ảnh hưởng rộng khắp trên các lĩnh vực của văn hóa như tín ngưỡng, phong tục, nghệ thuật…Ở đề tài này, tôi xin tìm hiểu về các phong tục tang ma của người Việt, từ những nghi lễ truyền thống đến các quan điểm tư tưởng được tiếp nhận bên ngoài, tất cả cùng cộng hưởng để tạo nên những nghi lễ, quan niệm rất đặc sắc trong tang ma, và vẫn luôn được giữ gìn, tiếp nhận đến tận ngày nay. Đó là lí do của đề tài này.
II Mục đích nghiên cứu
Nhằm cung cấp những kiến thức đầy đủ về phong tục tang ma truyền thống của người Việt, từ đó ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống hiện nay.
III Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đây không phải là đề tài mới, vì tang ma là một trong những nghi lễ vòng đời quan trọng của con người, ở mọi nơi hàng ngày vẫn có rất nhiều người phải chết đi, vì thế các phong tục tang ma luôn được diễn ra và hoàn toàn không xa lạ với chúng ta. Hơn thế nữa, phong tục tang ma cũng đóng vai trò quan trọng chủ yếu trong nền văn hóa Việt Nam, nên trong các tác phẩm, các công trình nghiên cứu văn hóa Việt Nam không thể thiếu những vấn đề liên quan đến tang ma. Đó là lí do đã có rất nhiều nhà nghiên cứu thực hiện đề tài này.
Một số tác phẩm và đề tài nghiên cứu tiêu biểu:
IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu• Đối tượng nghiên cứu: những nghi lễ, nghi thức và ý nghĩa của nó trong đám tang của người Việt.
• Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung vào những vấn đề xung quanh phong tục tang ma truyền thống của người Việt, đặc biệt là những nghi lễ và tâm thức của người Việt thông qua các nghi lễ đó.
Phạm vi nghiên cứu cũng được giới hạn với chủ thể chính là dân tộc Kinh, và thời gian nghiên cứu từ thời kì Việt Nam tiếp xúc giao lưu với khu vực đến ngày nay.
V Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa khoa học: khẳng định vai trò quan trọng thiết yếu của phong tục tang ma trong nền văn hóa Việt Nam.
Tìm hiểu vai trò quan trọng của những nghi lễ truyền thống vẫn còn được lưu giữ đến tận ngày nay, cũng như việc người Việt đã đơn giản đi rất nhiều nghi lễ mang tính chất cổ hủ, phức tạp, không phù hợp với nếp sống hiện đại.
Đóng góp thêm cho sự phong phú nguồn tư liệu nghiên cứu về đề tài này.
• Ý nghĩa thực tiễn: qua đề tài này, giúp cho mọi người cũng như cá nhân bản thân có được những kiến thức cơ bản để vận dụng vào cuộc sống.
VI Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Phương pháp tổng hợp và phân tích từ những tài liệu thu thập được. Sau khi tham khảo các công trình nghiên cứu đã có, sẽ tìm ra những yếu tố chung, phân tích những yếu tố chung đó và đưa ra quan điểm cá nhân.
Tổng hợp những ý kiến đối lập, hoặc tương đồng sau đó liên kết, móc xích lại với nhau, kết hợp với kiến thức cá nhân từ thực tiễn cuộc sống.
Nguồn tư liệu chủ yếu từ sách báo trong thư viện trường, trên mạng Internet, và từ thực tiễn cuộc sống.
VII Bố cục đề tài
B. PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I : Quan niệm về tang ma của người Việt
• Người Việt quan niệm chết đi không hẳn là kết thúc sự sống, mà chỉ là sự nối tiếp của sự sống. Thái độ bình tĩnh, đón chờ (tự sắm áo quan và tìm nơi an táng).
• Niềm tin về cuộc sống ở “thế giới bên kia”.
• Quan niệm việc tang ma vừa được xem như là việc đưa tiễn lại vừa là sự xót thương.
• Đối với người Việt thì tang lễ của cha mẹ là quan trọng nhất.
CHƯƠNG II : Cách an táng người chết
Văn hóa Việt Nam thời Đại Việt do phải chịu ảnh hưởng nặng từ Trung Hoa nên có hai hình thức an táng người chết chính là hỏa táng (ảnh hưởng từ phật giáo) và địa táng hay thổ táng, chôn dưới đất (Nho giáo)
CHƯƠNG III : Các nghi lễ chính trong đám tang
1. Mang nội dung tiễn đưa
• Lễ đặt tên hèm
• Tục hú hồn hú vía
• Lễ mộc dục
• Lễ phạn hàm hay lễ ngậm hàm
• Lễ khâm liệm
• Lễ nhập quan
• Lễ phục hồn
• Lễ thành phục ( phát tang )
• Lễ chúc thực
• Ngoài ra trong suốt những ngày tang còn có lễ dâng cúng, lễ chiêu tịch điện.
• Trước khi đưa ma thì làm lễ thiên cửu, lễ yết tố, lễ khiển diện, lễ cáo thần đạo lộ.
• Lễ đưa tang
• Một thời gian sau đám tang còn có lễ mở cửa mả, lễ đại tường, lễ trừ phục…
2. Mang nội dung xót thương
• Tục khiêng người chết đặt xuống đất và tục gọi hồn
• Tục khóc than
• Tục trai chống gậy, gái lăn đường, tục đội mũ dây chuối, mũ rơm…
• Các phong tục trong tang lễ người Việt còn mang đậm tính cộng đồng của người Việt, khi có một nhà có đám tang, mọi người trong cùng làng xóm tới lui giúp đỡ, lo toan mọi việc cho tang gia, để tang cho nhau
• Tính chất của nền văn hóa nông nghiệp nên cây cối cũng để tang con người.
CHƯƠNG IV : Các yếu tố ảnh hưởng bởi văn hóa ngoại nhập
• Triết lí âm dương:
• Ngũ hành:
• Tôn giáo, tín ngưỡng
Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo
CHƯƠNG V : Một số trường hợp tang ma đặc biệt
C. PHẦN KẾT LUẬN
Danh mục tài liệu tham khảo
I Lí do chọn đề tài
Từ thời kì tiền sử và sơ sử người Việt cổ đã quan niệm về linh hồn và có niềm tin về thế giới bên kia, con người đã nhận thức về cái chết, từ đó đặt ra nhiều tục lệ, nghi lễ khi một người qua đời. Ví dụ từ xa xưa, người Việt cổ đã biết chôn người chết trong hang hoặc gần bếp lửa cùng với đồ tùy táng (điều này một phần thể hiện được địa vị xã hội của người chết). Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng đã phát hiện ra nhiều mộ táng với nhiều cách chôn khác nhau ở các di tích văn hóa cổ như nền văn hóa Hòa Bình thuộc tỉnh Hòa Bình (18000 – 7000 năm BP), nền văn hóa Bắc Sơn ở Lạng Sơn (10000 – 7000 năm BP),…
Qua tiến trình lịch sử dân tộc và lịch sử văn hóa lâu dài, đến xuyên suốt những thời kì sau, thời kì văn hóa Việt Nam tiếp xúc và giao lưu với văn hóa khu vực, thì trong quan điểm tư duy của người Việt đã phần nào bị ảnh hưởng và tác động mạnh mẽ bởi nền văn hóa bên ngoài mà đặc biệt là Trung Hoa. Điều này không những không làm mất đi những giá trị văn hóa truyền thống mà còn bồi đắp thêm để văn hóa truyền thống phong phú đặc sắc hơn. Nó ảnh hưởng rộng khắp trên các lĩnh vực của văn hóa như tín ngưỡng, phong tục, nghệ thuật…Ở đề tài này, tôi xin tìm hiểu về các phong tục tang ma của người Việt, từ những nghi lễ truyền thống đến các quan điểm tư tưởng được tiếp nhận bên ngoài, tất cả cùng cộng hưởng để tạo nên những nghi lễ, quan niệm rất đặc sắc trong tang ma, và vẫn luôn được giữ gìn, tiếp nhận đến tận ngày nay. Đó là lí do của đề tài này.
II Mục đích nghiên cứu
Nhằm cung cấp những kiến thức đầy đủ về phong tục tang ma truyền thống của người Việt, từ đó ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống hiện nay.
III Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đây không phải là đề tài mới, vì tang ma là một trong những nghi lễ vòng đời quan trọng của con người, ở mọi nơi hàng ngày vẫn có rất nhiều người phải chết đi, vì thế các phong tục tang ma luôn được diễn ra và hoàn toàn không xa lạ với chúng ta. Hơn thế nữa, phong tục tang ma cũng đóng vai trò quan trọng chủ yếu trong nền văn hóa Việt Nam, nên trong các tác phẩm, các công trình nghiên cứu văn hóa Việt Nam không thể thiếu những vấn đề liên quan đến tang ma. Đó là lí do đã có rất nhiều nhà nghiên cứu thực hiện đề tài này.
Một số tác phẩm và đề tài nghiên cứu tiêu biểu:
IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu• Đối tượng nghiên cứu: những nghi lễ, nghi thức và ý nghĩa của nó trong đám tang của người Việt.
• Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung vào những vấn đề xung quanh phong tục tang ma truyền thống của người Việt, đặc biệt là những nghi lễ và tâm thức của người Việt thông qua các nghi lễ đó.
Phạm vi nghiên cứu cũng được giới hạn với chủ thể chính là dân tộc Kinh, và thời gian nghiên cứu từ thời kì Việt Nam tiếp xúc giao lưu với khu vực đến ngày nay.
V Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa khoa học: khẳng định vai trò quan trọng thiết yếu của phong tục tang ma trong nền văn hóa Việt Nam.
Tìm hiểu vai trò quan trọng của những nghi lễ truyền thống vẫn còn được lưu giữ đến tận ngày nay, cũng như việc người Việt đã đơn giản đi rất nhiều nghi lễ mang tính chất cổ hủ, phức tạp, không phù hợp với nếp sống hiện đại.
Đóng góp thêm cho sự phong phú nguồn tư liệu nghiên cứu về đề tài này.
• Ý nghĩa thực tiễn: qua đề tài này, giúp cho mọi người cũng như cá nhân bản thân có được những kiến thức cơ bản để vận dụng vào cuộc sống.
VI Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Phương pháp tổng hợp và phân tích từ những tài liệu thu thập được. Sau khi tham khảo các công trình nghiên cứu đã có, sẽ tìm ra những yếu tố chung, phân tích những yếu tố chung đó và đưa ra quan điểm cá nhân.
Tổng hợp những ý kiến đối lập, hoặc tương đồng sau đó liên kết, móc xích lại với nhau, kết hợp với kiến thức cá nhân từ thực tiễn cuộc sống.
Nguồn tư liệu chủ yếu từ sách báo trong thư viện trường, trên mạng Internet, và từ thực tiễn cuộc sống.
VII Bố cục đề tài
B. PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I : Quan niệm về tang ma của người Việt
• Người Việt quan niệm chết đi không hẳn là kết thúc sự sống, mà chỉ là sự nối tiếp của sự sống. Thái độ bình tĩnh, đón chờ (tự sắm áo quan và tìm nơi an táng).
• Niềm tin về cuộc sống ở “thế giới bên kia”.
• Quan niệm việc tang ma vừa được xem như là việc đưa tiễn lại vừa là sự xót thương.
• Đối với người Việt thì tang lễ của cha mẹ là quan trọng nhất.
CHƯƠNG II : Cách an táng người chết
Văn hóa Việt Nam thời Đại Việt do phải chịu ảnh hưởng nặng từ Trung Hoa nên có hai hình thức an táng người chết chính là hỏa táng (ảnh hưởng từ phật giáo) và địa táng hay thổ táng, chôn dưới đất (Nho giáo)
CHƯƠNG III : Các nghi lễ chính trong đám tang
1. Mang nội dung tiễn đưa
• Lễ đặt tên hèm
• Tục hú hồn hú vía
• Lễ mộc dục
• Lễ phạn hàm hay lễ ngậm hàm
• Lễ khâm liệm
• Lễ nhập quan
• Lễ phục hồn
• Lễ thành phục ( phát tang )
• Lễ chúc thực
• Ngoài ra trong suốt những ngày tang còn có lễ dâng cúng, lễ chiêu tịch điện.
• Trước khi đưa ma thì làm lễ thiên cửu, lễ yết tố, lễ khiển diện, lễ cáo thần đạo lộ.
• Lễ đưa tang
• Một thời gian sau đám tang còn có lễ mở cửa mả, lễ đại tường, lễ trừ phục…
2. Mang nội dung xót thương
• Tục khiêng người chết đặt xuống đất và tục gọi hồn
• Tục khóc than
• Tục trai chống gậy, gái lăn đường, tục đội mũ dây chuối, mũ rơm…
• Các phong tục trong tang lễ người Việt còn mang đậm tính cộng đồng của người Việt, khi có một nhà có đám tang, mọi người trong cùng làng xóm tới lui giúp đỡ, lo toan mọi việc cho tang gia, để tang cho nhau
• Tính chất của nền văn hóa nông nghiệp nên cây cối cũng để tang con người.
CHƯƠNG IV : Các yếu tố ảnh hưởng bởi văn hóa ngoại nhập
• Triết lí âm dương:
• Ngũ hành:
• Tôn giáo, tín ngưỡng
Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo
CHƯƠNG V : Một số trường hợp tang ma đặc biệt
C. PHẦN KẾT LUẬN
Danh mục tài liệu tham khảo