Hình tượng con trâu trong văn hóa Việt Nam

[thuananhsctv]

Trước đây mình chọn đề tài "Bà mẹ đơn thân ở Việt Nam hiện nay dưới góc nhìn văn hóa học", tuy nhiên do một số lí do, mình chưa thể triển khai được nên mình đành đổi đề tài cho kịp tiến độ.

Đề tài mới của mình là: Hình tượng con trâu trong văn hóa Việt Nam. Với gốc gác nông dân, con trâu không xa lạ, nếu không muốn nói là rất gần gũi với mình nên mình rất có cảm hứng để làm đề tài này. Việt Nam có loại hình văn hóa gốc nông nghiệp điển hình, vì thế con trâu chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống vật chất cũng như tinh thần. Tư liệu về con trâu cũng khá phong phú. Mình đang hoàn tất đề cương và sẽ sớm đưa lên diễn đàn.

Trong quá trình làm, mình đã tham khảo các đề tài trong "Phương pháp học tập và nghiên cứu VHH" (đặc biệt là các đề tài về rùa, rồng, cây tre, ông địa...) và các góp ý rất hữu ích của các bạn phía dưới mỗi chủ đề, mình xin chân thành cảm ơn tất cả nhé.

Kính mong thầy và các bạn đóng góp ý kiến để đề tài này trở thành một bài nghiên cứu "sạch nước cản" như mong muốn của thầy trong bữa học cuối cùng.

Trân trọng cảm ơn.

[newday]

Chào Thuận Ánh!
Đề tài của bạn hay lắm đấy, thực sự có nhiều cái để viết và cũng bắt tay vào viết dần là vừa rồi. Mình có một số ý nhỏ với bạn nhé.
- Trước tiên về sơ đồ mình thấy thế là ok rồi
- Bạn phải đăng đề cương gấp lên cho bà con xem mà góp ý, vì đề cương cũng phải thay đổi nhiều lắm. Mọi người đọc và góp ý mình mới vỡ ra được nhiều điều. sau khi ổn về đề cương và tài liệu rồi bạn mới có thể bắt tay vào viết bài mà.
- Theo mình Làm bài theo cấu trúc 5 thành phần
- Trong cuốn "VHVN tìm tòi và suy ngẫm của GS Trần Quốc Vượng" có bài viết về con trâu đó.
- Vì đây là con vật đứng thứ hai trong 12 con giáp nên tết con trâu nào báo đài cũng nói về nó. nguồn tài liệu đó cũng phong phú lắm.
Cố gắng lên nhé. Chúc thành công

[thuananhsctv]

Không có mở đầu sẽ không bao giờ có kết thúc và thời gian cũng đã gấp gáp rồi, mình đưa lên đây đề cương đề tài "Hình tượng con trâu dưới góc nhìn văn hóa học", rất mong nhận được sự góp ý của các bạn. Mình xin chân thành cảm ơn trước.


MỤC LỤC

DẪN NHẬP
Là một nước gốc nông nghiệp điển hình với hơn 70% dân số làm nông nghiệp, ở trên khắp đất nước Việt Nam, chúng ta đều thấy hiện diện hình ảnh con trâu. Dù hiện tại chúng ta có làm nghề gì đi chăng nữa, thì có thể ông bà, cha mẹ, họ hàng, những người chúng ta quen biết đều đã từng, hoặc đang từng làm nông dân và gắn bó với con trâu. Nhà thơ Trần Đăng Khoa từng có lời phát biểu: “Trong mỗi con người chúng ta đều có một một người nông dân”, nhằm nói lên “chất nông nghiệp” vẫn còn hiện diện sâu đậm trong tâm thức của mỗi người Việt Nam ta . Có thể nói con trâu không xa lạ gì với mỗi người trong chúng ta. Con trâu là người bạn gắn bó mật thiết với nhà nông, là bầu bạn của trẻ em nông thôn, là “đầu cơ nghiệp” của mỗi gia đình nông dân. Hình ảnh con trâu không chỉ xuất hiện trên ruộng đồng, trong mỗi gia đình nhà nông mà còn đi vào đời sống tinh thần, tình cảm của con người. Nó gắn bó với con người nông nghiệp trong đời sống sinh hoạt hàng ngày và gắn bó với nhiều người Việt Nam ta trong đời sống tinh thần bên trong. Tìm hiểu về “hình tượng con trâu dưới góc nhìn văn hóa học”, qua cấu trúc 5 thành tố: nhận thức, tận dụng, đối phó, sùng bài và lưu luyến, là tìm hiểu về giá trị vật chất và tinh thần của con trâu nhằm làm sáng rõ ý nghĩa biểu tượng của con trâu trong văn hóa, góp thêm cái nhìn về văn hóa biểu tượng.

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1.1. Văn hóa – Phân biệt văn hóa với văn minh
1.1.2. Biểu tượng – Hình tượng
1.1.3. Biểu tượng văn hóa
1.1.4 Con trâu trong văn hóa Việt Nam xét từ hệ tọa độ văn hóa
1.1.4.1 Không gian
1.1.4.2 Chủ thể
1.1.4.3. Thời gian
Tiểu kết 1

CHƯƠNG II: VĂN HÓA NHẬN THỨC VỀ CON TRÂU
2.1 Con trâu trong nhận thức của những người nông dân
2.1.1 Con trâu là đầu cơ nghiệp, tài sản của nhà nông
2.1. 2 Thước đo của sự giàu sang (ngày xưa)
2.1.3 Người bạn thân thiết của mỗi gia đình nông dân, đặc biệt là trẻ em
2.2 Con trâu trong tâm thức văn hóa của người Việt Nam
Tiểu kết 2

CHƯƠNG III: VĂN HÓA TẬN DỤNG VÀ ĐỐI PHÓ VỚI CON TRÂU
3.1 Văn hóa tận dụng với con trâu
3.1.1 Trong nông nghiệp và đời sống hàng ngày
3.1.1.1 Tận dụng sức kéo (Cày ruộng – đặc biệt là ruộng sâu)
3.1.1.2 Tận dụng chuyên chở (kéo xe, chở người)
3.1.1.3 Tận dụng làm thực phẩm (thịt, sữa)
3.1.1.4 Tận dụng đẻ con, phối giống
3.1.2 Trong các tín ngưỡng, nghi lễ
3.1.2.1 Thi thố tài năng (chọi trâu)
3.1.2.2 Làm biểu tượng Seagames
3.1.2.3 Sản phẩm du lịch
3.1.2.4 Vật hiến sinh trong các nghi lễ nông nghiệp
3.2 Văn hóa đối phó với con trâu
3.2.1 Đối phó với sự chậm chạp, khó bảo: Chiếc roi
3.2.2 Đối phó với nạn trâu điên
3.2.3 Đối phó với thời tiết: lạnh, nóng
Tiểu kết 3

CHƯƠNG IV: VĂN HÓA SÙNG BÁI VÀ LƯU LUYẾN
4.1 Văn hóa sùng bái con trâu
4.1.1 Các tục thờ cúng
4.1.2 Các lễ hội
4.2 Văn hóa lưu luyến con trâu
4.2.1 Trong văn hóa dân gian (Ca dao, tục ngữ, dân ca, câu đố, trò chơi…)
4.2.2 Trong đời sống xã hội (kịch, hội họa, bảo tàng, âm nhạc…)
Tiểu kết 4

KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

[thuananhsctv]

Chào anh Newday,

Cảm ơn những góp ý và khích lệ của anh, quả thật em cũng lu xu bu quá nên chậm trễ, hôm nay mới đưa đề cương lên được. Đề cương của em cũng "kế thừa" nhiều ý kiến từ đề tài của anh và các bạn. Em xin cảm ơn, mong anh và các bạn đóng góp ý kiến cho quá trình thực hiện đề tài của em được tốt hơn.

[newday]

Chào Thuận Ánh!
Mình có ý kiến đóng góp cho đề cương của bạn này:
Về cơ bản, cấu trúc 5 thành phần bạn đưa ra như thế là ổn rồi, tuy nhiên theo mình thì bạn nên xem lại:
2.2 Con trâu trong tâm thức văn hóa của người Việt Nam
3.1.2.3 Sản phẩm du lịch
Ý 2.2 giống với tên đề tài mất rồi
Ý 3.1.2.3 không được nắm trong phần tín ngưỡng, nghi lễ
Điều nữa, khi đặt tên mục, bạn không nên đặt quá cụt lủn hoặc quá dài cũng như là câu có đầy đủ chủ vị Có thể cho vào ngoặc kép để giải thích với mọi người thì được. (Phần này nên xem lại bài của thầy Thêm về cách thức trình bày đề cương và chương mục)
Chúc bạn thành công

[vantiensinh]

Chị Thuận Ánh thân,
Đề tài mới của chị rất hay và hấp dẫn. Con trâu từ xưa luôn là hình ảnh quen thuộc với mỗi người dân đất Việt, không chỉ là đề tài quen thuộc trong ca dao tục ngữ xưa mà còn được rất nhiều nhà nghiên cứu văn hóa tìm hiểu, khảo cứu khi viết về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc.

Có lẽ vì thế mà đề tài của chị gặp nhiều thuận lợi (trong việc tìm tài liệu, tham khảo các nghiên cứu khác) nhưng cũng thật gian nan trong việc tìm hướng đi mới cho đề tài. Với việc triển khai đề tài theo hướng tiếp cận cấu trúc văn hóa 5 thành phần của thầy Thêm em nghĩa là hướng đi mới và đầy triển vọng.

Tìm hiểu đề tài của chị em có 1 đóng góp nho nhỏ, mong chị xem xét hen.

Phần không gian (cấp 2) trong sơ đồ của chị, phần so sánh Việt Nam với các nước PT chưa phù hợp lắm. Vì PT gốc du mục nên bò, cừu phổ biến. Chị có thể so sánh trâu VN với các nước ĐNA và các nước ĐBA.

Trong Văn hóa nhận thức về con trâu (chương 2), theo em cách triển khai hay nhất là phân tích con trâu dưới góc nhìn không gian, chủ thể và thời gian.
Phần 2.1 Con trâu trong nhận thức của người nông dân và 2.2 Con trâu trong tâm thức văn hóa người VN là hoàn toàn có thể là những tiểu mục trong mục lớn (con trâu xét từ chủ thể) như ý kiến của em ở trên.

Như vậy, chị hoàn toàn có cơ cấu 2 chương 1,2 thành 1 chương để tránh trùng lặp và tạo sự cân đối cho đề tài của chị.

Chúc chị thành công.

[thuananhsctv]

Cảm ơn ý kiến của anh Newday và bạn Vantiensinh!

@Newday: Những ý kiến của anh rất chi tiết và bổ ích, không chỉ đối với đề tài này mà còn trong quá trình học tập và nghiên cứu của em.

@Vantiensinh: Những ý kiến của bạn giúp ích nhiều cho mình trong quá trình hoàn thiện đề tài này và là kinh nghiệm để thực hiện những đề tài khác.

Người khen ta đúng là bạn ta, người chê ta đúng là thầy ta. Chân thành cảm ơn anh Newday và bạn Vantiensinh. Em xin ghi nhận lại tất cả và sẽ thu thập thêm những ý kiến khác nhằm hoàn thiện đề tài của mình rồi tải lên bản chỉnh sửa sau.

Mình rất mong nhận được nhiều hơn nữa ý kiến của mọi người. Mong mọi người chỉ ra những điểm sai sót và hạn chế trong việc triển khai đề tài của mình để mình kịp thời sửa chữa bổ sung và hoàn thiện. Xin cảm ơn trước.

[GauTruc]

Chào chị Thuananh, em đã đọc qua phần đề cương của chị và thấy rằng đề cương được xây dựng rất chi tiết, cẩn thận và em có một số ý kiến sau
- Em thấy nếu chia thành 4 chương thì dài quá và đi vào viết một bài tiểu luận thì thực sự khó khăn.
- Trong phần xây dựng đề cương có sự trùng lặp giữa một số tiểu mục với nhau như:
chương 3. "Văn hóa tận dụng và ứng phó...", trong phần 3.1.2. "Tận dụng trong tín ngưỡng nghi lễ", em thấy chị triển khai là làm biểu tượng, sản phẩm du lịch, vật hiến sinh trong các nghi lễ, nhưng trong chương 4 lại có phần hao hao như vậy, chỉ có khác về từ ngữ và thực chất em nghĩ nội dung là một.
Trong chương 4, ở phần văn hóa sùng bái chị nêu: 4.1.1. Các tục thờ cúng; 4.1.2. Các lễ hội. Em nghĩ phần này trùng với phần 3.1.2. ở trên.
Do đó, theo em đề tài của chị nên chia làm 3 chương và lồng ghép bớt các tiểu mục nhỏ mà nội dung tương đương với nhau lại. Lúc đó, đề cương sẽ gọn đi nhiều và chị triển khai làm một bài tiểu luận cũng ít bị rối hơn.
Một vài đóng góp ý kiến theo chủ quan của em thôi nhé
Chúc chị thành công với bài tiểu luận của mình

[fanta]

- nhận xét đề cương:
+ mục 1.1.1. Văn hóa – Phân biệt văn hóa với văn minh -> có thể bỏ được không ?
+ mục 2.2 có bao hàm mục 2.1 không?
+ mục "3.1.1.4 Tận dụng đẻ con, phối giống" -> là sao? (không hiểu mục này)
+ mục "3.2.3 Đối phó với thời tiết: lạnh, nóng" -> chủ thể đối phó ở đây là người hay trâu? (vì ở trên chủ thể là người mà hình như mục này chủ thể là trâu - trâu đối phó với thời tiết: nóng, lạnh -> ở đây không đảm bảo sự xuyên suốt)

[phamuyen]

Chào thuananh!

Đề cương về cơ bản theo mình là hợp lý. Tuy nhiên có một số ý kiến sau:
-mục 2.2 "Con trâu trong tâm thức văn hóa của người Việt Nam" là trùng với tên đề tài rồi!
-mục 3.1.2.2 "làm biểu tượng Seagames" và mục 3.1.2.3 "sản phẩm du lịch" nên xếp vào Văn hóa lưu luyến

Chúc thuananh thành công!