RỒNG VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
Đã gửi: Thứ 2 04/10/10 16:02Đây là toàn bộ bài tập về môn PPNC VHH của GS.Trần Ngọc Thêm, mình xin tổng hợp lại lần cuối.
Mình xin đổi tên đề tài lại là: RỒNG VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HOÁ HỌC
Bài tập 1:
Bài tập 2:
Bài tập 3:
Đề cương: RỒNG VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
7. Bố cục luận văn
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ VĂN HÓA NHẬN THỨC VỀ RỒNG
1.1 Văn hóa nhận thức về rồng
1.1 Rồng và vấn đề tô tem
1.2 Rồng trong văn hóa phương Đông và phương Tây
1.3 Nguồn gốc của con rồng Việt Nam
1.4 Đặc điểm của rồng Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử
Tiểu kết
CHƯƠNG 2 VĂN HÓA TẬN DỤNG VÀ SÙNG BÁI RỒNG
2.1 Văn hóa tận dụng con rồng
2.1.1 Trong ẩm thực
2.1.2 Trong trang phục
2.1.3 Trong lễ hội (đua thuyền rồng, trái cây)
2.1.4 Trong nghệ thuật hình khối (điêu khắc, kiến trúc, hội họa)
2.1.5 Trong nghệ thuật cây cảnh
2.2 Văn hóa sùng bái rồng
2.2.1 Tục thờ thủy thần
2.2.2 Đặt tên cho các địa điểm linh thiêng (đình, chùa, miếu, hang
2.2.3 Đồ tế tự
2.2.4 Đồ ngự dụng
Tiểu kết
CHƯƠNG 3 VĂN HÓA ĐỐI PHÓ VÀ LƯU LUYẾN RỒNG
3.1 Văn hóa đối phó rồng
3.1.1 Đối phó với các hiện tượng tự nhiên (lốc xoáy, hạn hán…)
3.1.2 Đối phó với thủy quái (giao long) (vẽ hình xăm trên người, vẽ mắt cho thuyền, trang trí thân thuyền…)
3.2 Văn hóa lưu luyến rồng
3.2.1 Trong nghệ thuật ngôn từ (ca dao, tục ngữ, thành ngữ, truyền thuyết, truyện cổ tích)
3.2.2 Trong nghệ thuật biểu diễn (múa lân rồng, múa rối, phim ảnh)
3.2.3 Thuật phong thủy, tướng số (long mạch…)
Tiểu kết
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Bài tập 4:
ĐỊNH NGHĨA Rồng (phương Đông)
1. Tìm tất cả các định nghĩa hiện có
- Hoàng Phê 1992. Từ điển tiếng Việt. Trung tâm từ điển ngôn ngữ, tr. 834: Rồng là động vật tưởng tượng theo truyền thuyết, mình dài, có vảy, có chân, biết bay được coi là cao quý nhất trong loài vật.
- Wikipedia: Rồng hay còn gọi là Long là một loài sinh vật không có thật, là sản phẩm của trí tưởng tượng con người. Tại một số nước châu Á, rồng có mình rắn, vảy cá, bờm sư tử, sừng hươu và biết bay.
- Nguyên Long, 2000. Con rồng trong đời sống và văn hóa Việt Nam, Tạp chí Báo chí & Tuyên truyền, số 1, tr. 67: Rồng là con vật huyền thoại nhưng gần gũi vì bắt nguồn và gắn chặt với đời sống tinh thần dân tộc ta, rồng là biểu tượng của những gì kì diệu, toàn diện, tốt đẹp, tích cực nhất, rồng hội tụ đủ yếu tố cơ bản của các lớp động vật: đầu của thú, thân của bò sát, chân của chim, vây của cá… Rồng ở cả trên trời lẫn dưới nước, bay lượn, ẩn hiện trong không gian. Rồng có thể phun mưa, khạc lửa, gây gió bão, tạo sấm chớp cùng nhiều khả năng mầu nhiệm khác.
3. Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp
thu, những đặc trưng sai/thiếu cần bổ sung, sửa chữa
Theo đặc trưng giống, có 2 loại: là động vật tưởng tượng (Hoàng Phê 1992, Nguyên Long 2000 ) và là sinh vật không có thật (Wikipedia). Loại 2 chưa cụ thể lắm.
Theo đặc trưng loài, cả ba đều có 3 tiêu chí: là đặc điểm, năng lực siêu phàm và tính cách (đầu của thú, thân của bò sát, chân của chim, vây của cá…; ở cả trên trời lẫn dưới nước, bay lượn, ẩn hiện trong không gian; có thể phun mưa, khạc lửa, gây gió bão, tạo sấm chớp). Về đặc điểm, năng lực siêu phàm chưa thống nhất. Tính cách cũng cần khái quát hơn.
Như vậy, có thể tiếp thu: đặc trưng giống “là động vật tưởng tượng”, phạm trù của 3 đặc trưng loài (đặc điểm, năng lực siêu phàm và tính cách)
Cần chỉnh sửa, khái quát hóa và chính xác hóa nội dung 3 đặc trưng loài.
4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng
Ở Đông Nam Á: Indonesia có loại rồng chim có thân tương đối ngắn, đuôi dài giống đuôi rắn, có vây, không chân, cánh khá to và biết bay… Thoáng nhìn, bất kỳ ai cũng có thể nhận ra loài rồng này hình thành từ sự phối hợp giữa hai con vật có thật là chim và rắn. Theo quan niệm của người Indonesia, rồng chim có chức năng bảo vệ giấc ngủ của các em bé, giúp linh hồn chúng không bị các thế lực siêu nhiên quấy rầy… có thể nó xuất phát từ sự kết hợp giữa chim thần Garuda và rắn thần Naga trong truyền thống văn hóa Ấn Độ.
Philippin: Trong thần thoại Philippin, rồng Bakunawa (còn gọi là Bakonawa, Baconaua, hay Bakonaua) là loài thủy quái khổng lồ sống ngoài biển khơi, là thần cai trị địa ngục, thần chết, thần nhật - nguyệt thực. Trong trí tưởng tượng, Bakunawa có thân hình giống loài cá biển (hoặc rắn biển) khổng lồ, miệng to bằng một chiếc hồ lớn, lưỡi đỏ, có đuôi, có cánh trên lưng, biết bay và rất hung tợn.
Như vậy về đặc điểm của rồng Indonesia và Philippin có những đặc điểm không kết hợp từ nhiều động vật khác. Chúng đều có cánh trên lưng giống rồng của phương Tây nhiều hơn. Cả hai đều có ít khả năng siêu phàm. Về tính cách thì rồng Philippin rất hung tợn. Hai loại rồng này đều không như quan niệm của một số nước phương Đông hình dung về rồng như một loài đẹp đẽ và linh thiêng.
5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại)
Là động vật tưởng tượng
6. Xác định các đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc)
1) là động vật tưởng tượng kết hợp từ nhiều loài động vật khác
2) có khả năng siêu phàm biết bay nhưng không cần đến đôi cánh (phân biệt với cánh của chim)
3) biểu tượng của sự tích cực (phân biệt với hung tợn)
Sản phẩm sơ bộ: “Rồng là động vật tưởng tượng có gốc tích từ rắn hoặc cá sấu ở Đông Nam Á, được kết hợp nhiều loài động vật khác, có năng lực siêu phàm và tích cực”.
7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại
Cụm từ “kết hợp từ nhiều loài động vật khác” hơi dài dòng, bỏ bớt “động vật” vì đã khẳng định rồng mang những đặc điểm của động vật
Cụm từ “tích cực” chưa thấy được sự cao quý của con rồng.
Sản phẩm cuối cùng:
“Rồng là động vật tưởng tượng có gốc tích từ rắn hoặc cá sấu ở Đông Nam Á, được kết hợp từ nhiều loài khác, có năng lực siêu phàm và linh thiêng”
Mình xin đổi tên đề tài lại là: RỒNG VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HOÁ HỌC
Bài tập 1:
Bài tập 2:
Bài tập 3:
Đề cương: RỒNG VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
7. Bố cục luận văn
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ VĂN HÓA NHẬN THỨC VỀ RỒNG
1.1 Văn hóa nhận thức về rồng
1.1 Rồng và vấn đề tô tem
1.2 Rồng trong văn hóa phương Đông và phương Tây
1.3 Nguồn gốc của con rồng Việt Nam
1.4 Đặc điểm của rồng Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử
Tiểu kết
CHƯƠNG 2 VĂN HÓA TẬN DỤNG VÀ SÙNG BÁI RỒNG
2.1 Văn hóa tận dụng con rồng
2.1.1 Trong ẩm thực
2.1.2 Trong trang phục
2.1.3 Trong lễ hội (đua thuyền rồng, trái cây)
2.1.4 Trong nghệ thuật hình khối (điêu khắc, kiến trúc, hội họa)
2.1.5 Trong nghệ thuật cây cảnh
2.2 Văn hóa sùng bái rồng
2.2.1 Tục thờ thủy thần
2.2.2 Đặt tên cho các địa điểm linh thiêng (đình, chùa, miếu, hang
2.2.3 Đồ tế tự
2.2.4 Đồ ngự dụng
Tiểu kết
CHƯƠNG 3 VĂN HÓA ĐỐI PHÓ VÀ LƯU LUYẾN RỒNG
3.1 Văn hóa đối phó rồng
3.1.1 Đối phó với các hiện tượng tự nhiên (lốc xoáy, hạn hán…)
3.1.2 Đối phó với thủy quái (giao long) (vẽ hình xăm trên người, vẽ mắt cho thuyền, trang trí thân thuyền…)
3.2 Văn hóa lưu luyến rồng
3.2.1 Trong nghệ thuật ngôn từ (ca dao, tục ngữ, thành ngữ, truyền thuyết, truyện cổ tích)
3.2.2 Trong nghệ thuật biểu diễn (múa lân rồng, múa rối, phim ảnh)
3.2.3 Thuật phong thủy, tướng số (long mạch…)
Tiểu kết
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Bài tập 4:
ĐỊNH NGHĨA Rồng (phương Đông)
1. Tìm tất cả các định nghĩa hiện có
- Hoàng Phê 1992. Từ điển tiếng Việt. Trung tâm từ điển ngôn ngữ, tr. 834: Rồng là động vật tưởng tượng theo truyền thuyết, mình dài, có vảy, có chân, biết bay được coi là cao quý nhất trong loài vật.
- Wikipedia: Rồng hay còn gọi là Long là một loài sinh vật không có thật, là sản phẩm của trí tưởng tượng con người. Tại một số nước châu Á, rồng có mình rắn, vảy cá, bờm sư tử, sừng hươu và biết bay.
- Nguyên Long, 2000. Con rồng trong đời sống và văn hóa Việt Nam, Tạp chí Báo chí & Tuyên truyền, số 1, tr. 67: Rồng là con vật huyền thoại nhưng gần gũi vì bắt nguồn và gắn chặt với đời sống tinh thần dân tộc ta, rồng là biểu tượng của những gì kì diệu, toàn diện, tốt đẹp, tích cực nhất, rồng hội tụ đủ yếu tố cơ bản của các lớp động vật: đầu của thú, thân của bò sát, chân của chim, vây của cá… Rồng ở cả trên trời lẫn dưới nước, bay lượn, ẩn hiện trong không gian. Rồng có thể phun mưa, khạc lửa, gây gió bão, tạo sấm chớp cùng nhiều khả năng mầu nhiệm khác.
3. Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp
thu, những đặc trưng sai/thiếu cần bổ sung, sửa chữa
Theo đặc trưng giống, có 2 loại: là động vật tưởng tượng (Hoàng Phê 1992, Nguyên Long 2000 ) và là sinh vật không có thật (Wikipedia). Loại 2 chưa cụ thể lắm.
Theo đặc trưng loài, cả ba đều có 3 tiêu chí: là đặc điểm, năng lực siêu phàm và tính cách (đầu của thú, thân của bò sát, chân của chim, vây của cá…; ở cả trên trời lẫn dưới nước, bay lượn, ẩn hiện trong không gian; có thể phun mưa, khạc lửa, gây gió bão, tạo sấm chớp). Về đặc điểm, năng lực siêu phàm chưa thống nhất. Tính cách cũng cần khái quát hơn.
Như vậy, có thể tiếp thu: đặc trưng giống “là động vật tưởng tượng”, phạm trù của 3 đặc trưng loài (đặc điểm, năng lực siêu phàm và tính cách)
Cần chỉnh sửa, khái quát hóa và chính xác hóa nội dung 3 đặc trưng loài.
4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng
Ở Đông Nam Á: Indonesia có loại rồng chim có thân tương đối ngắn, đuôi dài giống đuôi rắn, có vây, không chân, cánh khá to và biết bay… Thoáng nhìn, bất kỳ ai cũng có thể nhận ra loài rồng này hình thành từ sự phối hợp giữa hai con vật có thật là chim và rắn. Theo quan niệm của người Indonesia, rồng chim có chức năng bảo vệ giấc ngủ của các em bé, giúp linh hồn chúng không bị các thế lực siêu nhiên quấy rầy… có thể nó xuất phát từ sự kết hợp giữa chim thần Garuda và rắn thần Naga trong truyền thống văn hóa Ấn Độ.
Philippin: Trong thần thoại Philippin, rồng Bakunawa (còn gọi là Bakonawa, Baconaua, hay Bakonaua) là loài thủy quái khổng lồ sống ngoài biển khơi, là thần cai trị địa ngục, thần chết, thần nhật - nguyệt thực. Trong trí tưởng tượng, Bakunawa có thân hình giống loài cá biển (hoặc rắn biển) khổng lồ, miệng to bằng một chiếc hồ lớn, lưỡi đỏ, có đuôi, có cánh trên lưng, biết bay và rất hung tợn.
Như vậy về đặc điểm của rồng Indonesia và Philippin có những đặc điểm không kết hợp từ nhiều động vật khác. Chúng đều có cánh trên lưng giống rồng của phương Tây nhiều hơn. Cả hai đều có ít khả năng siêu phàm. Về tính cách thì rồng Philippin rất hung tợn. Hai loại rồng này đều không như quan niệm của một số nước phương Đông hình dung về rồng như một loài đẹp đẽ và linh thiêng.
5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại)
Là động vật tưởng tượng
6. Xác định các đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc)
1) là động vật tưởng tượng kết hợp từ nhiều loài động vật khác
2) có khả năng siêu phàm biết bay nhưng không cần đến đôi cánh (phân biệt với cánh của chim)
3) biểu tượng của sự tích cực (phân biệt với hung tợn)
Sản phẩm sơ bộ: “Rồng là động vật tưởng tượng có gốc tích từ rắn hoặc cá sấu ở Đông Nam Á, được kết hợp nhiều loài động vật khác, có năng lực siêu phàm và tích cực”.
7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại
Cụm từ “kết hợp từ nhiều loài động vật khác” hơi dài dòng, bỏ bớt “động vật” vì đã khẳng định rồng mang những đặc điểm của động vật
Cụm từ “tích cực” chưa thấy được sự cao quý của con rồng.
Sản phẩm cuối cùng:
“Rồng là động vật tưởng tượng có gốc tích từ rắn hoặc cá sấu ở Đông Nam Á, được kết hợp từ nhiều loài khác, có năng lực siêu phàm và linh thiêng”