DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Mình đang học môn PPNCKH của GS.VS.TS Trần Ngọc Thêm, mình xin đưa ra đề tài "Hình tượng con rồng trong văn hóa Trung Hoa", mong nhận được góp ý của các bạn để đề tài của mình được hoàn thiện hơn.

Tính tương hiện: rồng là biểu tượng sự cao quý, sức mạnh, quyền uy của vua, chỉ có vua mới được dùng biểu tượng này; và rồng cũng là biểu tượng của người dân trong nông nghiệp vì rồng phun mưa, làm tươi tốt mùa màng.
Rồng là con vật linh thiêng, không có thật nhưng lại rất gần gũi và hiện diện trên nhiều mặt của cuộc sống với rất nhiều hình ảnh.

Tính tương hóa: từ xưa chỉ có vua mới được dùng, biểu hiện độc tôn, độc quyền; hiện nay mọi tầng lớp đều có thể được sử dụng thể hiện việc sử dụng rộng rãi.

Tính hướng hòa:hình tượng rồng được dùng để phổ biến trong nhiều mặt, nhưng được sử dụng nhiều nhất trong các biểu tượng tôn giáo...đặc biệt hiện nay hình tượng rồng mang ý nghĩa của sự may mắn, tài lộc...và mọi người có thể mua về trưng, tặng cho nhau...

Sơ đồ cấp:

[center][/center]

Đề cương chi tiết của đề tài

MỤC LỤC

DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và nguồn tư liệu
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6. Phương pháp nghiên cứu
7. Bố cục của đề tài

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Các khái niệm
1.1.1. Văn hóa
1.1.2. Hình tượng (biểu tượng)
1.1.3. Hình tượng văn hóa
1.1.4. Hình tượng tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng)
1.2 Hình tượng con Rồng nhìn từ hệ tọa độ văn hóa
1.2.1. Không gian
1.2.2. Chủ thể
1.2.3. Thời gian

CHƯƠNG 2: VĂN HÓA NHẬN THỨC VỀ RỒNG
2.1. Rồng trong truyền thuyết
2.2. Rồng trong cuộc sống thường ngày
2.3. Rồng trong ngôn ngữ - văn học

CHƯƠNG 3: VĂN HÓA TẬN DỤNG VÀ SÙNG BÁI RỒNG
3.1. VĂN HÓA TẬN DỤNG RỒNG
3.1.1. Rồng trong tạo hình
3.1.2. Rồng trong phong thủy
3.1.3. Rồng trong nghệ thuật
3.2. VĂN HÓA SÙNG BÁI RỒNG
3.2.1. Trong tâm linh
3.2.2. Biểu tượng cho quyền uy, sức mạnh, may mắn

KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

Một số tài liệu tham khảo

Hôm thứ 5 vừa rồi GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm có hướng dẫn lập bảng biểu và tạo định nghĩa cho đối tượng của đề tài.
Mình chưa biết phải làm sao, nhưng trước hết mình xin đưa lên 1 số định nghĩa về rồng, mong các bạn góp ý thêm nhé.

1.Thuyết Văn Giải Tự giảng về rồng (long) là: «Lân trùng chi trưởng, năng u năng minh, năng tế năng cự, năng đoản năng trường, xuân phân nhi đăng thiên, thu phân nhi tiềm uyên.» 鱗蟲之長, 能幽能明, 能細能巨, 能短能長, 春分而登天, 秋分而潛淵 (Rồng đứng đầu các loài có vẩy, có thể ẩn hiện, có thể biến hóa nhỏ hoặc lớn, dài hoặc ngắn; tiết xuân phân thì bay lên trời, tiết thu phân thì lặn sâu đáy vực).(http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng).

2.Truyền thuyết Trung Quốc có nhắc đến 1 thần vật linh kỳ đứng đầu trong vạn thú. Truyền thuyết nói con vật này có bờm như sư tử, thân dài như rắn, vảy như vảy cá, có sừng như sừng hươu, móng vuốt như chim ưng, có thể chạy, bay, biến to thu nhỏ, biết phun nước, ẩn hiện khôn lường, lặn xuống nước, xuống biển, nhả gió, sương mù, lên mây xuống nước (我国古代传说中的灵异神物，亦乃万兽之首。传说虎须鬣尾，身长若蛇，有鳞似鱼，有角仿鹿，有爪似 鹰，能走，亦能飞，能倒水，能大能小，能隐能现，能翻江倒海，吞风吐雾，兴云降雨)。 (http://baike.baidu.com/view/6392.htm)

3.Rồng Việt Nam luôn có những mô-típ rõ ràng đặc trưng:

* Thân rồng uốn hình sin 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, biểu trưng cho sự thay đổi thời tiết năm tháng, sự trù phú và phồn vinh của nền văn hóa nông nghiệp lúa nước. Thân mềm mại uốn lượn thể hiện sự biến hóa và khả năng thay đổi, dịch chuyển thiên nhiên của con rồng cai quản thời tiết, mùa màng. Trên lưng có vây nhỏ liền mạch và đều đặn.

* Đầu rồng là phần rất đặc biệt, hoàn toàn khác rồng Trung Hoa. Nó có bờm dài, râu cằm, không sừng (như rồng Trung Hoa). Mắt lồi to, hàm mở rộng có răng nanh ngắt lên, đây là điểm hoàn toàn khác với các con rồng khác của các nước. Đặc biệt là cái mào ở mũi, sun sóng đều đặn (có người goi là mào lửa) chứ không phải là cái mũi thú như rồng Trung Hoa. Lưỡi mảnh rất dài.

* Miệng rồng luôn ngậm viên châu, ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc rồng hay cầm ngọc bằng chân trước. Viên châu tượng trưng cho tính nhân văn, tri thức và lòng cao thượng. Đầu rồng luôn hướng lên đớp lấy viên ngọc thể hiện tinh thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý, theo đuổi sự uyên bác và tinh thần cao thượng. (theo http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93 ... BB%87t_Nam)

4. Trong truyện cổ tích Nga hay của một số dân tộc ở châu Âu, rồng thường được miêu tả như một loài bò sát có vảy, đuôi dài, thường có ba đầu thổi ra lửa và biết bay. Các đầu này có khả năng tự mọc ra nếu bị chặt mất đầu cũ. Một số rồng chỉ có 1 đầu và có một cái mõm ngắn, quặp như mỏ đại bàng.

Cũng theo những truyện kể trên, rồng thường được giao nhiệm vụ canh giữ kho báu, lâu đài hay người đẹp, song thường tỏ ra là loài "hữu dũng vô mưu" vì thường chịu thua và thiệt mạng dưới tay của một tráng sĩ.

Đối với phương Tây, Rồng là một loài quái vật, tượng trưng cho sức mạnh nhưng nghiên về khía cạnh độc ác, hung dữ.(http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93 ... g_T.C3.A2y)

Hi vọng nhận được sự bổ sung của các bạn về định nghĩa con rồng để mình làm bài tốt hơn. Chân thành cảm ơn và chào đoàn kết.

Mình bổ sung thêm 1 số định nghĩa về rồng như sau (theo http://www.thienlybuutoa.org/LAM/long/long.htm#fn13)

1.Cấu tạo chữ long 龍 theo Thuyết Văn Giải Tự là do ba chữ nhục 肉 (thịt, biến thể là 月), phi 飛 (bay), đồng 童 (làm thanh phù, giản lược còn chữ lập 立 trên đầu). Vậy quan niệm rồng biết bay đã có từ cổ đại. Nhưng xét kỹ các chữ trên giáp cốt, bộ phận bên trái (立 và 月) có thể 立 là đầu, 月 là bụng và bộ phận bên phải là lưng gồ lên và đuôi có gai chỉa lên (giống như ở cá sấu).(Đoàn Ngọc Tài chú: «Chữ nhục 肉 biến thành 月, cũng giống như trường hợp chữ năng 能.» (Dữ năng tòng nhục đồng 與能从肉同). Sđd., tr. 582.)

[center]Hình rồng chạm trên tường vách công viên Bắc Hải, Trung Quốc
[/center]

Từ các định nghĩa, giải thích trên, mình có thể thấy rằng, đây là các định nghĩa miêu tả về một đối tượng cụ thể.
Nhưng đối tượng cụ thể đó lại không có thật mà được thêu dệt từ truyền thuyết nên rất khó để có thể đưa ra được chính xác và qua từng thời kỳ thì hình dạng nó lại được người Trung Hoa thay đổi.

"“ người nguyên thủy phát hiện, lúc sắp mưa, những đám mây cuồn cuộn, sấm chớp kèm theo tiếng sấm; thủy triều dâng lên giống như Rồng cuộn gió hút nước, đá rơi xuống núi, tiếng kêu gào, gầm thét của cá sấu, trâu, rắn cũng ầm ầm khiến cho con người bèn lấy âm thanh đó đem thần vật tập hợp lại và gọi nó bằng âm “Long”( Nam Việt-Khánh Linh, Biểu tượng Rồng, văn hóa và những câu chuyện, NXB Hà Nội, 2008)

Tên của Rồng là tên được tập hợp lại bởi nhiều tiếng kêu của động vật lẫn những hiện tượng tự nhiên, gầm vang, gào thét đại diện cho sức mạnh vô vàn của thế giới tự nhiên. Vì thế khi nhắc đến thần vật này là thấy được sự hùng dũng, mạnh mẽ, tiềm tàng một sức mạnh kinh khủng. Rồng không những có hình dáng kì lạ, tiếng kêu dữ dội, mà Rồng còn được tạo dựng với rất nhiều năng lực siêu nhiên, thần thánh. Rồng được tổng hợp từ rất nhiều năng lực tinh túy của các con vật, nên Rồng có thể bơi ở dưới nước như cá, chạy trên bờ nhanh như trâu, ngựa, nhưng Rồng bay lượn lại không phải bằng đôi cánh như những loài chim, loài bọ mà Rồng bay lượn chính nhờ tính thần của nó. Trong nhiều tranh vẽ về Rồng phương Đông, Rồng không hề có cánh mà chúng bay lượn nhờ sức nâng của thần thánh, chúng đạp mây bay vượt qua núi non, bay cao lên tới cõi bồng lai, vì thế mọi tinh túy của trời đất đều quy về Rồng, Rồng có thể chinh phục tất cả địa hình, tất cả thế giới tự nhiên. Không dừng lại ở khả năng chinh phục mọi địa hình mà Rồng còn có khả năng hô mưa, gọi gió...

Phương Đông là sứ nóng mưa nhiều, vì thế sông ngòi có ở khắp nơi, mùa màng phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố nước, nên vị thần đầu tiên của dân tộc Phương Đông là thần nước hay thần Rồng. Những hình tượng của Rồng ban đầu có lẽ cũng xuất hiện từ nước, sự hung bạo dữ dội lẫn sự hiền hòa uốn khúc của những con sông cũng được gán cho đặc tính của Rồng, những yếu tố liên quan đến nước như mây, mưa, sấm, sét, nước…gọi tắt là những yếu tố “thủy tượng” là những yếu tố kiến tạo nên Rồng. Người nguyên thủy cho rằng Rồng làm chủ nguồn nước, cai quản nguồn nước. Rồng dùng miệng hút nước từ sông và bay lên trời phun nước tạo ra mưa. Nếu như Rồng nổi giận sẽ tạo ra lụt lội, hoặc hạn hán.

Từ các định nghĩa trên và theo quan niệm của Trung Hoa thì rồng Trung Hoa có 1 số đặc điểm sau đây:
- xuất hiện trong truyền thuyết, không có thật
- hình dáng là tổng hợp của một số con vật như bờm như sư tử, thân dài như rắn, vảy như vảy cá, có sừng như sừng hươu, móng vuốt như chim ưng...
- có khả năng:có thể chạy, bay, biến to thu nhỏ, biết phun nước, ẩn hiện khôn lường, lặn xuống nước, xuống biển, nhả gió, sương mù, lên mây xuống nước.
Tuy nhiên với các định nghĩa trên vẫn chưa nêu được:
- Rồng là biểu tượng của uy quyền, quyền lực của vua, của thiên tử
- Rồng là biểu tượng của điềm lành, sự may mắn, sung túc

So sánh đối tượng:
Mình lập một số so sánh nho nhỏ, mong nhận được sự bổ sung của các bạn.
[center][/center]

ĐỊNH NGHĨA RỒNG


1. Tìm tất cả các định nghĩa hiện có:

- Từ điển trực tuyến http://vdict.com/R%E1%BB%92NG,3,0,0.html: Động vật tưởng tượng theo truyền thuyết, mình dài, có vảy, có chân, biết bay, được coi là cao quý nhất trong loài vật.
- http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng Thuyết Văn Giải Tự giảng về rồng (long) là: «Lân trùng chi trưởng, năng u năng minh, năng tế năng cự, năng đoản năng trường, xuân phân nhi đăng thiên, thu phân nhi tiềm uyên.» 鱗蟲之長, 能幽能明, 能細能巨, 能短能長, 春分而登天, 秋分而潛淵 (Rồng đứng đầu các loài có vẩy, có thể ẩn hiện, có thể biến hóa nhỏ hoặc lớn, dài hoặc ngắn; tiết xuân phân thì bay lên trời, tiết thu phân thì lặn sâu đáy vực
-http://baike.baidu.com/view/6392.htm Truyền thuyết Trung Quốc có nhắc đến 1 thần vật linh kỳ đứng đầu trong vạn thú. Truyền thuyết nói con vật này có bờm như sư tử, thân dài như rắn, vảy như vảy cá, có sừng như sừng hươu, móng vuốt như chim ưng, có thể chạy, bay, biến to thu nhỏ, biết phun nước, ẩn hiện khôn lường, lặn xuống nước, xuống biển, nhả gió, sương mù, lên mây xuống nước

2. Phân tích từng định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa:


3. Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp thu, những đặc trưng sai / thiếu cần bổ sung, sửa chữa:
Theo đặc trưng giống: có 2 loại: là động vật (Từ điển trực tuyến http://vdict.com/R%E1%BB%92NG,3,0,0.html; http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng) và là thần vật linh kỳ (http://baike.baidu.com/view/6392.htm). Loại 2 chưa chính xác.
Theo đặc trưng loài: có 1 tiêu chí : không có thật trong 12 con giáp

4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng:
* Theo nghĩa đen:
- Long 龍 (uy mãnh, ở trên trời)
- Ly 蜧 (không sừng, sống dưới biển)
- Giao 蛟 (có vẩy, sống nơi đầm lầy hoặc hang núi)”

* Theo nghĩa bóng:
- “望子成龙” (vọng tử thành long): biểu trưng cho người tài giỏi, có trí tuệ.
- “龙争虎斗”(long tranh hổ đấu): biểu trưng cho anh hùng hào kiệt có sức mạnh và trí tuệ hơn người.
- “龙潭虎跃”(long đàm hổ dược): biểu trưng cho nơi có địa thế hiểm yếu, nguy hiểm chết người.
- “龙飞凤舞”(long phi phượng vũ): biểu tượng cho cái đẹp, cái tài hoa.

5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại):
Là động vật trong truyền thuyết

6. Xác định các đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc):
a) là động vật duy nhất không có thật trong 12 con giáp (phân biệt với động vật có thật trong 12 con giáp)
b)biểu tượng cho uy quyền của nhà vua (sức mạnh, quyền uy, trí tuệ, cái đẹp và may mắn)
Sản phẩm sơ bộ: “rồng là động vật duy nhất không có thật trong 12 con giáp, biểu tượng cho uy quyền của nhà vua".

7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại:


Sản phẩm cuối cùng:“rồng là động vật duy nhất không có thật trong 12 con giáp, biểu tượng cho uy quyền của nhà vua".

Bài thực hành số 7:
Chọn 1 cặp đối tượng, lập bảng so sánh


Mong nhận được góp ý từ các bạn!

Bài tập 8:Chọn nội dung thích hợp trong đề tài của mình để vận dụng phương pháp loại hình nhằm phát hiện những tri thức mới.

1.Lựa chọn loại hình: Loại hình văn hóa nông nghiệp và loại hình văn hóa du mục.
2.Định vị CTK cho đối tượng nghiên cứu:
Chủ thể: rồng Trung Hoa (phương Đông) và rồng phương Tây
Không gian: Trung Quốc và phương Tây
Thời gian: Toàn thời
3.Phân loại các phần tử của đối tượng được nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu được phân chia thành hai nhóm: rồng Trung Quốc và rồng phương Tây.
4.Với đối tượng nghiên cứu được định vị như trên, ta có bảng sau đây:



5. Phát hiện ra tri thức mới:
Với các bước như trên chúng ta nhận thấy rằng:
Việc vận dụng phương pháp loại hình đã giúp ta làm nổi bật được sự giống nhau và khác nhau giữa rồng phương Đông và rồng phương Tây
Việc so sánh giúp ta có một cái nhìn đầy đủ hơn về đối tượng mà chúng ta so sánh.
Qua việc vận dụng phương pháp loại hình trong nghiên cứu đã cho ta tri thức mới: Cùng 1 con vật nhưng ở 2 nền văn hóa khác nhau (văn hóa lúa nước và văn hóa du mục) thì hình tượng con rồng cũng hoàn toàn khác nhau, một bên là rồng Trung Quốc với biểu tượng cho vua, cho sức mạnh, cho trí tuệ và cho cái đẹp thì rồng phương Tây lại chỉ biểu tượng cho sức mạnh và sự độc ác. Ngoài ra rồng phương Đông còn được nhân dân Trung Hoa và một số nước châu á tôn thờ như là linh vật mang lại điều may mắn cho con người nhưng rồng phương Tây thì không có như vây, chỉ xem nó đơn thuần là một con vật hung dữ có nhiệm vụ canh giữ kho báu,người đẹp và thường bị giết bởi dũng sĩ.