Phật giáo trong báo chí Việt Nam
Đã gửi: Thứ 2 21/01/13 0:40Môn học: Phương pháp nghiên cứu văn hóa học
GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Trần Lê Hiếu Hạnh
BÀI TẬP THỰC HÀNH
Bài 1
1. Chọn cho mình một đề tài, phân tích tên đề tài.
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đối tượng.
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa,...)
BÀI LÀM
1. Đề tài: Phật giáo trong báo chí Việt Nam
Báo chí Phật giáo Việt Nam xuất hiện trong phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, được gợi lên từ phong trào chấn hưng Phật giáo thế giới và trong điều kiện nền văn học báo chí quốc ngữ đã có những phát triển nhất định. Đề tài "Phật giáo trong báo chí Việt Nam" mong muốn tìm quy luật của sự phát triển Phật giáo trong nền báo chí Việt Nam.
Tên đề tài có Chủ thể: Phật giáo, Không gian: Việt Nam, Thời gian: Từ đầu thập niên 1920 đến nay, Đối tượng: Báo chí
cấp độ 0 (lĩnh vực nghiên cứu): Tôn giáo (cụ thể là Phật giáo)
Cấp độ 1 (Chủ thể): Văn học dân gian - Báo chí - Các tác phẩm: Truyện Kiều, Lục Vân Tiên, Đội gạo lên chùa,...
Cấp độ 2 (Không gian): Ở phương Tây - Ở Việt Nam - Ở phương Đông
Cấp độ 3 (Thời gian): Trước 1920 - Từ 1920 đến nay - Dự đoán thời gian sắp tới
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đối tượng.
Các cặp đối lập:
Tĩnh >< Động
Tính siêu nhiên >< Tính hiện thực
Tự do >< Giáo dục
Các mâu thuẫn:
Việt Nam là nền văn hóa trọng tĩnh, Phật giáo chú trọng đạo đức, tâm hồn, hướng đến cõi niết bàn tĩnh tại (tính tĩnh) trong khi báo chí luôn phải hoạt động và cập nhật sự kiện trong cuộc sống (tính động). Phật giáo âm tính du nhập vào Việt Nam cũng âm tính nên dễ dàng hòa nhập được văn hóa Việt Nam bằng con đường hòa bình. Khi Phật giáo (sau khi đã hòa nhập được với văn hóa bản địa) thâm nhập vào lĩnh vực báo chí sẽ có sự tác động qua lại, bổ sung, hỗ trợ nhau.
Bên cạnh các học thuyết về nỗi khổ và cách thoát khổ, ... Phật giáo còn được xem như một tôn giáo với các sự huyền bí mà hiện nay con người chưa giải thích hết được, ví như về sự luân hồi, quả báo, nghiệp chướng,... Còn báo chí phản ánh đời sống hiện thực chịu sự chi phối của chính trị, luật pháp. Gần đây, tiêu biểu là báo chí đưa tin một chú chuột biết chắp tay vái lạy Phật.
Link: http://dantri.com.vn/chuyen-la/la-lung- ... 685043.htm
Trong bản thân Phật giáo cũng có sự đối lập, vừa là tôn giáo vừa là công cụ giáo dục con người, xã hội. Với báo chí tồn tại "tự do" nhưng trong khuôn khổ của pháp luật. Và bên cạnh chức năng giải trí, chức năng thông tin,... báo chí còn có chức năng giáo dục.
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa,...)
CẶP ĐỐI LẬP: TĨNH >< ĐỘNG
Tính tương hiện: Trong tĩnh có động và trong động có tĩnh: Mọi nền báo chí đều quan tâm đến đạo đức báo chí, chính vì vậy trong tính liên tục cập nhật tin bài là động thì chính đạo đức suy xét nghề nghiệp, những phản hồi của công chúng (độc giả, khán giả, thính giả) sẽ làm chậm lại hoạt động của nhà báo, định hướng đường lối đúng đắn mà chủ trương mỗi cơ quan báo chí phải tuân theo. Còn Phật giáo vốn tĩnh tại nhưng khi vào Việt Nam, các vị thiền sư vẫn tham gia các hoạt động chính trị, nhập thế như câu "tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến" để thấy trong đời sống của báo chí cũng như Phật giáo, tĩnh và động đan xen vào nhau.
Tính tương hóa: Điều này thể hiện rõ khi Phật giáo nổi lên các sự kiện: Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu, các Phật tử tham gia cuộc vận động đòi ân xá Phan Bội Châu, đưa tang Phan Châu Trinh ... Phật giáo hòa cùng lịch sử đất nước trong các cuộc đấu tranh giữ nước và dựng nước (sự chuyển hóa từ tĩnh sang động). Báo chí có vai trò, trách nhiệm là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và diễn đàn của nhân dân nên người đứng đầu cơ quan báo chí và những người hoạt động phải luôn luôn tỉnh táo để phán ánh đúng mực và biết chọn lọc các sự kiện trong nước và thế giới. Báo chí với các tác phẩm phóng sự tài liệu đòi hỏi tính nghệ thuật nên người viết bên cạnh theo sát sự thật cũng cần tránh lặp mình trong cách thể hiện cấu trúc bài. Chính vì vậy, sau những hoạt động liên tục từ việc thu thập tin bài đến một sản phẩm hoàn chỉnh là một quá trình tĩnh. Chỉ khi tĩnh tại, con người mới đủ sáng suốt để tự nhìn nhận, tự đánh giá và tăng tính sáng tạo của mình trong công việc (sự chuyển hóa từ động sang tĩnh).
Tính hướng hòa: Tĩnh và động đối lập nhau nhưng lại bổ sung hỗ trợ nhau. Báo chí hỗ trợ Phật giáo trong phong trào chấn hưng Phật giáo 1920 - 1945, còn Phật giáo hỗ trợ báo chí trong giai đoạn hiện nay khi đất nước đang trong giai đoạn phát triển, trong sự giao lưu và tiếp biến văn hóa với các nước khác, những đạo đức, chuẩn mực dễ bị biến đổi, chính những học thuyết Phật giáo sẽ trở thành nền tảng cho đạo đức báo chí. Ngày càng nhiều những tờ báo, tạp chí, báo mạng,... chuyên Phật giáo (báo Giác Ngộ, phattuvietnam.net, tạp chí văn hóa Phật giáo...) và thậm chí xuất hiện cả kênh truyền hình Phật giáo (AVG).
CẶP ĐỐI LẬP: TÍNH SIÊU NHIÊN >< TÍNH HIỆN THỰC
Tính tương hiện: Dù Phật giáo nổi bật yếu tố siêu nhiên nhưng vẫn có những tư tưởng ứng dụng được trong cuộc sống, về cách ứng nhân xử thế, hay sự xuất hiện của Phật Thích Ca vào TK VI TCN ở Ấn Độ là một sự kiện có tính hiện thực được các nhà báo BBC thực hiện trong phim tài liệu khoa học nói về cuộc đời đức Phật... Link: http://www.youtube.com/watch?v=qwwi6U8KBTw. Trong báo chí, bên cạnh tính hiện thực về đời sống diễn ra hàng ngày vẫn có tính siêu nhiên trong những khái niệm "tổ đè", "tổ trác" nếu một buổi tường thuật, đưa tin, ghi hình, lên sóng trực tiếp,... không thành công. Có nhiều nhà báo, cơ quan báo đài phải cúng kiến, đi chùa để cầu công việc "thuần buồm xuôi gió" hay trên các xe của Đài truyền hình, các tài xế treo tượng Phật (thường là Phật Quan Thế Âm) để độ đi đường bình an.
Tính tương hóa: Khi con người đến với Phật giáo ban đầu có thể bằng niềm tin, bằng sự tìm kiếm một chỗ dựa tinh thần,... theo thời gian, họ tiếp xúc với các học thuyết và làm theo sự hướng dẫn của đức Phật, nuôi dưỡng tâm từ bi, tham gia các hoạt động từ thiện, biết chia sẻ, thương yêu những người xung quanh... bản thân họ đã gieo và gặt được niềm hạnh phúc trong cuộc sống. Với báo chí, lấy ví dụ sự kiện hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu và để lại trái tim bất tử không cháy ở nhiệt độ 1000 độ C. Báo chí đưa tin về sự kiện này và đi tìm lời giải đáp từ các nhà khoa học những công cuộc giải mã này vẫn còn nhiều điều bí ẩn.
Tính hướng hòa: Trong cuộc sống, nếu chúng ta theo chủ nghĩa hiện thực cực đoan thì không tốt vì thực tế vẫn tồn tại nhiều điều bí ẩn mà khoa học chưa giải thích hết được; nhưng nếu chúng ta tôn thờ hiện tượng siêu nhiên cực đoan cũng không tốt vì sẽ dẫn đến mê tín dị đoan, có khi tổn hại đến tinh thần lẫn tiền bạc. Cách tốt nhất là cân bằng cả hai điều này, kết hợp hài hòa vừa hiện thực vừa siêu nhiên để có cách ứng xử đúng mực với vũ trụ, với xã hội, với con người và bản thân mình.
CẶP ĐỐI LẬP: TỰ DO >< GIÁO DỤC
Tính tương hiện: Đạo Phật có tượng Phật thờ cúng, có Phật tử, có những tín đồ sùng đạo, họ đến bằng niềm tin, theo truyền thống gia đình hoặc theo phong trào, những người tìm đến Phật giáo đều tự do bình đẳng như nhau, tự do học đạo,... Song song đó, chủ trương của người sáng lập (Đức Phật Thích Ca - hoàng tử Tất Đạt Đa) là khuyên bảo mọi người hãy hiểu rồi hẳn tin và các học thuyết của ngài là sự giáo dục tâm tính, nhân cách con người, thể hiện qua chữ "tu" có nghĩa là biết sửa mình. Còn báo chí, trong hoạt động phải chú ý giữ được mục đích của cơ quan ngôn luận, thực hiện chức năng giáo dục con người và xã hội nhưng vẫn được tự do đưa tin, tìm đề tài, tự do dùng quyền và nghĩa vụ của mình để lấy thông tin - "tự do báo chí trong khuôn khổ pháp luật".
Tính tương hóa: Từ việc tự do học đạo, đến chùa bằng sự tự nguyện, nhiều phật tử đặt ra thời khóa biểu đúng giờ đến nghe giảng kinh, đọc kinh theo giờ giấc của chùa quy định. Trong quá trình học đạo, con người được tự do trải nghiệm để rút ra được chân lý vì theo quan điểm Phật giáo, mỗi người phải tự thắp đuốc lên để đi, Phật chỉ là người dẫn đường.
Tính hướng hòa: Tự do và giáo dục phải đi liền với nhau để con người, tổ chức, xã hội không thiếu kỷ luật, có ý thức nghiêm túc trong các hoạt động mà mình lựa chọn đồng thời tạo nên sự thoải mái để tiếp thu và phát triển.
HẾT
PS: Trong bài biết này, em không biết cách vẽ bản đồ cấu trúc đề tài nên thể hiện bằng chữ viết, em mong các anh chị thành viên trong diễn đàn sẽ hướng dẫn giúp em và cho em thêm những góp ý để hoàn chỉnh bài tập và đề tài này ạ. Em cảm ơn!
GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Trần Lê Hiếu Hạnh
BÀI TẬP THỰC HÀNH
Bài 1
1. Chọn cho mình một đề tài, phân tích tên đề tài.
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đối tượng.
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa,...)
BÀI LÀM
1. Đề tài: Phật giáo trong báo chí Việt Nam
Báo chí Phật giáo Việt Nam xuất hiện trong phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, được gợi lên từ phong trào chấn hưng Phật giáo thế giới và trong điều kiện nền văn học báo chí quốc ngữ đã có những phát triển nhất định. Đề tài "Phật giáo trong báo chí Việt Nam" mong muốn tìm quy luật của sự phát triển Phật giáo trong nền báo chí Việt Nam.
Tên đề tài có Chủ thể: Phật giáo, Không gian: Việt Nam, Thời gian: Từ đầu thập niên 1920 đến nay, Đối tượng: Báo chí
cấp độ 0 (lĩnh vực nghiên cứu): Tôn giáo (cụ thể là Phật giáo)
Cấp độ 1 (Chủ thể): Văn học dân gian - Báo chí - Các tác phẩm: Truyện Kiều, Lục Vân Tiên, Đội gạo lên chùa,...
Cấp độ 2 (Không gian): Ở phương Tây - Ở Việt Nam - Ở phương Đông
Cấp độ 3 (Thời gian): Trước 1920 - Từ 1920 đến nay - Dự đoán thời gian sắp tới
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đối tượng.
Các cặp đối lập:
Tĩnh >< Động
Tính siêu nhiên >< Tính hiện thực
Tự do >< Giáo dục
Các mâu thuẫn:
Việt Nam là nền văn hóa trọng tĩnh, Phật giáo chú trọng đạo đức, tâm hồn, hướng đến cõi niết bàn tĩnh tại (tính tĩnh) trong khi báo chí luôn phải hoạt động và cập nhật sự kiện trong cuộc sống (tính động). Phật giáo âm tính du nhập vào Việt Nam cũng âm tính nên dễ dàng hòa nhập được văn hóa Việt Nam bằng con đường hòa bình. Khi Phật giáo (sau khi đã hòa nhập được với văn hóa bản địa) thâm nhập vào lĩnh vực báo chí sẽ có sự tác động qua lại, bổ sung, hỗ trợ nhau.
Bên cạnh các học thuyết về nỗi khổ và cách thoát khổ, ... Phật giáo còn được xem như một tôn giáo với các sự huyền bí mà hiện nay con người chưa giải thích hết được, ví như về sự luân hồi, quả báo, nghiệp chướng,... Còn báo chí phản ánh đời sống hiện thực chịu sự chi phối của chính trị, luật pháp. Gần đây, tiêu biểu là báo chí đưa tin một chú chuột biết chắp tay vái lạy Phật.
Link: http://dantri.com.vn/chuyen-la/la-lung- ... 685043.htm
Trong bản thân Phật giáo cũng có sự đối lập, vừa là tôn giáo vừa là công cụ giáo dục con người, xã hội. Với báo chí tồn tại "tự do" nhưng trong khuôn khổ của pháp luật. Và bên cạnh chức năng giải trí, chức năng thông tin,... báo chí còn có chức năng giáo dục.
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa,...)
CẶP ĐỐI LẬP: TĨNH >< ĐỘNG
Tính tương hiện: Trong tĩnh có động và trong động có tĩnh: Mọi nền báo chí đều quan tâm đến đạo đức báo chí, chính vì vậy trong tính liên tục cập nhật tin bài là động thì chính đạo đức suy xét nghề nghiệp, những phản hồi của công chúng (độc giả, khán giả, thính giả) sẽ làm chậm lại hoạt động của nhà báo, định hướng đường lối đúng đắn mà chủ trương mỗi cơ quan báo chí phải tuân theo. Còn Phật giáo vốn tĩnh tại nhưng khi vào Việt Nam, các vị thiền sư vẫn tham gia các hoạt động chính trị, nhập thế như câu "tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến" để thấy trong đời sống của báo chí cũng như Phật giáo, tĩnh và động đan xen vào nhau.
Tính tương hóa: Điều này thể hiện rõ khi Phật giáo nổi lên các sự kiện: Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu, các Phật tử tham gia cuộc vận động đòi ân xá Phan Bội Châu, đưa tang Phan Châu Trinh ... Phật giáo hòa cùng lịch sử đất nước trong các cuộc đấu tranh giữ nước và dựng nước (sự chuyển hóa từ tĩnh sang động). Báo chí có vai trò, trách nhiệm là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và diễn đàn của nhân dân nên người đứng đầu cơ quan báo chí và những người hoạt động phải luôn luôn tỉnh táo để phán ánh đúng mực và biết chọn lọc các sự kiện trong nước và thế giới. Báo chí với các tác phẩm phóng sự tài liệu đòi hỏi tính nghệ thuật nên người viết bên cạnh theo sát sự thật cũng cần tránh lặp mình trong cách thể hiện cấu trúc bài. Chính vì vậy, sau những hoạt động liên tục từ việc thu thập tin bài đến một sản phẩm hoàn chỉnh là một quá trình tĩnh. Chỉ khi tĩnh tại, con người mới đủ sáng suốt để tự nhìn nhận, tự đánh giá và tăng tính sáng tạo của mình trong công việc (sự chuyển hóa từ động sang tĩnh).
Tính hướng hòa: Tĩnh và động đối lập nhau nhưng lại bổ sung hỗ trợ nhau. Báo chí hỗ trợ Phật giáo trong phong trào chấn hưng Phật giáo 1920 - 1945, còn Phật giáo hỗ trợ báo chí trong giai đoạn hiện nay khi đất nước đang trong giai đoạn phát triển, trong sự giao lưu và tiếp biến văn hóa với các nước khác, những đạo đức, chuẩn mực dễ bị biến đổi, chính những học thuyết Phật giáo sẽ trở thành nền tảng cho đạo đức báo chí. Ngày càng nhiều những tờ báo, tạp chí, báo mạng,... chuyên Phật giáo (báo Giác Ngộ, phattuvietnam.net, tạp chí văn hóa Phật giáo...) và thậm chí xuất hiện cả kênh truyền hình Phật giáo (AVG).
CẶP ĐỐI LẬP: TÍNH SIÊU NHIÊN >< TÍNH HIỆN THỰC
Tính tương hiện: Dù Phật giáo nổi bật yếu tố siêu nhiên nhưng vẫn có những tư tưởng ứng dụng được trong cuộc sống, về cách ứng nhân xử thế, hay sự xuất hiện của Phật Thích Ca vào TK VI TCN ở Ấn Độ là một sự kiện có tính hiện thực được các nhà báo BBC thực hiện trong phim tài liệu khoa học nói về cuộc đời đức Phật... Link: http://www.youtube.com/watch?v=qwwi6U8KBTw. Trong báo chí, bên cạnh tính hiện thực về đời sống diễn ra hàng ngày vẫn có tính siêu nhiên trong những khái niệm "tổ đè", "tổ trác" nếu một buổi tường thuật, đưa tin, ghi hình, lên sóng trực tiếp,... không thành công. Có nhiều nhà báo, cơ quan báo đài phải cúng kiến, đi chùa để cầu công việc "thuần buồm xuôi gió" hay trên các xe của Đài truyền hình, các tài xế treo tượng Phật (thường là Phật Quan Thế Âm) để độ đi đường bình an.
Tính tương hóa: Khi con người đến với Phật giáo ban đầu có thể bằng niềm tin, bằng sự tìm kiếm một chỗ dựa tinh thần,... theo thời gian, họ tiếp xúc với các học thuyết và làm theo sự hướng dẫn của đức Phật, nuôi dưỡng tâm từ bi, tham gia các hoạt động từ thiện, biết chia sẻ, thương yêu những người xung quanh... bản thân họ đã gieo và gặt được niềm hạnh phúc trong cuộc sống. Với báo chí, lấy ví dụ sự kiện hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu và để lại trái tim bất tử không cháy ở nhiệt độ 1000 độ C. Báo chí đưa tin về sự kiện này và đi tìm lời giải đáp từ các nhà khoa học những công cuộc giải mã này vẫn còn nhiều điều bí ẩn.
Tính hướng hòa: Trong cuộc sống, nếu chúng ta theo chủ nghĩa hiện thực cực đoan thì không tốt vì thực tế vẫn tồn tại nhiều điều bí ẩn mà khoa học chưa giải thích hết được; nhưng nếu chúng ta tôn thờ hiện tượng siêu nhiên cực đoan cũng không tốt vì sẽ dẫn đến mê tín dị đoan, có khi tổn hại đến tinh thần lẫn tiền bạc. Cách tốt nhất là cân bằng cả hai điều này, kết hợp hài hòa vừa hiện thực vừa siêu nhiên để có cách ứng xử đúng mực với vũ trụ, với xã hội, với con người và bản thân mình.
CẶP ĐỐI LẬP: TỰ DO >< GIÁO DỤC
Tính tương hiện: Đạo Phật có tượng Phật thờ cúng, có Phật tử, có những tín đồ sùng đạo, họ đến bằng niềm tin, theo truyền thống gia đình hoặc theo phong trào, những người tìm đến Phật giáo đều tự do bình đẳng như nhau, tự do học đạo,... Song song đó, chủ trương của người sáng lập (Đức Phật Thích Ca - hoàng tử Tất Đạt Đa) là khuyên bảo mọi người hãy hiểu rồi hẳn tin và các học thuyết của ngài là sự giáo dục tâm tính, nhân cách con người, thể hiện qua chữ "tu" có nghĩa là biết sửa mình. Còn báo chí, trong hoạt động phải chú ý giữ được mục đích của cơ quan ngôn luận, thực hiện chức năng giáo dục con người và xã hội nhưng vẫn được tự do đưa tin, tìm đề tài, tự do dùng quyền và nghĩa vụ của mình để lấy thông tin - "tự do báo chí trong khuôn khổ pháp luật".
Tính tương hóa: Từ việc tự do học đạo, đến chùa bằng sự tự nguyện, nhiều phật tử đặt ra thời khóa biểu đúng giờ đến nghe giảng kinh, đọc kinh theo giờ giấc của chùa quy định. Trong quá trình học đạo, con người được tự do trải nghiệm để rút ra được chân lý vì theo quan điểm Phật giáo, mỗi người phải tự thắp đuốc lên để đi, Phật chỉ là người dẫn đường.
Tính hướng hòa: Tự do và giáo dục phải đi liền với nhau để con người, tổ chức, xã hội không thiếu kỷ luật, có ý thức nghiêm túc trong các hoạt động mà mình lựa chọn đồng thời tạo nên sự thoải mái để tiếp thu và phát triển.
HẾT
PS: Trong bài biết này, em không biết cách vẽ bản đồ cấu trúc đề tài nên thể hiện bằng chữ viết, em mong các anh chị thành viên trong diễn đàn sẽ hướng dẫn giúp em và cho em thêm những góp ý để hoàn chỉnh bài tập và đề tài này ạ. Em cảm ơn!
