DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Biên Hòa – Đồng Nai (Từ thế kỷ XVII đến nay)
1. Xác định từ khóa
- Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu
- Người Hoa, Biên Hòa – Đồng Nai
- Từ thế kỷ XVII đến nay
2. Xác định cấu trúc ngữ pháp tên đề tài:
- Danh từ trung tâm: Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu
- Định tố 1: Người Hoa, Biên Hòa - Đồng Nai
- Định tố 2: Từ thế kỷ XVII đến nay
• Đối tượng nghiên cứu: Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu
3. Quy trình phương pháp dịch lý.
• Xác định các cặp phạm trù đối lập (mâu thuẫn)
+ Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu >< Tín ngưỡng dân gian bản địa
+ Phát triển >< Bảo tồn
+ Thiêng >< Phàm
+ Yếu tố giao lưu tiếp biến ><Giá trị văn hóa truyền thống
- Kiểm tra Tính tương hiện
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa đã chứa đựng các biểu tượng quen thuộc mà người Việt đã quen thuộc như: Lễ hội cầu an (Thuộc Phật giáo); Chủ lễ vía Thiên Hậu là các đạo sĩ (Mang bóng dáng của Đạo giáo); Ban Tế lễ mặc trang phục chỉnh tề, có phân cao thấp tôn ti trong lễ hội (biểu hiện của Nho giáo); Ngoài ra, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu còn sử dụng một số hình thức diễn xướng như ca múa dân gian, múa Lân sư rồng, Hát tuồng… tương tự như hình thức cúng đình của người Việt.
Trong tín ngưỡng của người Việt vẫn có sự tiếp nhận vị nữ thần mới - Thiên Hậu trong các cơ sở tin ngưỡng của người Việt (phối thờ).
- Kiểm tra Tính tương hóa
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Biên Hòa đã hòa vào hệ thống tín ngưỡng chung của cộng đồng cư dân Biên Hòa. Biểu hiện qua việc phối thờ Thiên Hậu với các đối tượng thờ khác tại Biên Hòa. Hoạt động lễ hội vía bà Thiên Hậu của người Hoa luôn mang ý nghĩa cầu cho quốc thái dân an, bá tánh làm ăn phát đạt, hoàn toàn giống với tâm tư, nguyện vọng của người Việt nói chung và cư dân Biên Hòa nói riêng.
- Kiểm tra Tính hướng hòa
Tín ngưỡng thờ nữ thần trong văn hóa Việt đã làm cho người Việt dễ dàng tiếp nhận tục thờ Thiên Hậu. Và hơn 300 năm qua, người Việt thường chỉ nghĩ rằng Thiên Hậu là một vị phúc thần, vị thánh mẫu ban phát phúc lành, thịnh vượng, sung túc hơn là một vị hải thần và phù hợp với nguyện vọng đời sống văn hóa tâm linh của mình.
Đến lượt mình, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa đã hòa nhập đan xen vào tín ngưỡng, tôn giáo người Việt và bản địa thông qua lăng kính của Phật giáo, tức coi Thiên Hậu tương đương như một vị Phật bà hay Bồ tát, hoặc các hiện tượng phối thờ trong các cơ sở tín ngưỡng của người Việt.
Suốt hơn 3 thế kỷ qua, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa là một thành tố trong hệ thống tín ngưỡng chung của cư dân Biên Hòa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cả người Hoa lẫn người Việt.

Em thấy anh nên nghiên cứu luôn ở phạm vi Đồng Nai, vì chỉ ở Biên Hòa - Đồng Nai thì theo em là hơi nhỏ. Tín ngưỡng thờ Thiên hậu của người Hoa thì chủ yếu là ở Nam Bộ, do đó khi nâng lên nghiên cứu ở cả tỉnh Đồng Nai thì ở cấp độ không gian anh có thể so sánh với TPHCM và các tỉnh Nam bộ khác.
Thứ 2, về cấp độ thời gian thì anh xét từ TK 17 đến nay, do đó ở cấp độ 3 trong sơ đồ phải là: Trước TK 17 - Từ TK 17 đến nay - Tương lai, đúng hông anh?
^^

Cảm ơn Ngọc Anh đã góp ý. Lúc đầu anh đã dự định không gian là Đồng Nai đấy, nhưng e là rộng quá, vì các cơ sở tín ngưỡng thờ ở các huyện cũng có. Đúng là thời gian không hợp lý. Cảm ơn Ngọc Anh nhé. Anh sẽ sửa lại.

Anh Nam ơi, em chỉ thắc mắc chút xíu thôi. Theo như sách "Đạo Mẫu Việt Nam" của GS. Ngô Đức Thịnh thì tín ngưỡng thờ Thiên Hậu nằm trong hệ thống tín ngưỡng thờ Đạo Mẫu. Tục thờ bà Thiên Hậu cũng có ở cả miền Bắc và miền Trung, nhưng mà phổ biến nhất là ở miền Nam, và Thiên Hậu cũng được xếp vào nhóm "Thờ mẫu ở miền Nam". Bên cạnh Thiên Hậu Thánh Mẫu được cộng đồng người Hoa thờ phụng, miền Nam người ta cũng thờ Linh Sơn Thánh Mẫu và Bà Chúa Xứ nữa . Nếu anh thấy điều này tương đối hợp lý thì có thể chỉnh sửa lại các cấp độ trong sơ đồ cấu trúc, từ đó dễ so sánh hơn. Nhưng vì mỗi sách mỗi khác, biết đâu sách khác người ta sắp xếp khác, em chỉ góp vào 1 cái nhìn từ sách của GS. Ngô Đức Thịnh để làm phong phú cho đề tài thôi. Có điều, em vẫn nghĩ Cấp độ 0 nên là tín ngưỡng thờ Mẫu, chứ tín ngưỡng dân gian thì rộng quá. Chúc anh làm bài thật tốt nha ^_^

anh Hùng ơi! Hiếu cũng đồng ý với các bạn. Thứ nhất nên so sánh với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt hay thờ nữ thần, nữ thánh của dân tộc ít người khác như Po Nẩn, Po Shanư của người Chăm. Thứ 2 là, cộng đồng người Hoa còn chia thành 5 nhóm nhỏ nữa: đến từ tỉnh Quảng Đông có 2 nhóm là Quảng Đông nói tiếng Quảng và Quảng Đông nói tiếng Tiều Châu; từ Phúc Kiến; từ Hải Nam và cuối cùng là người Hakka (còn gọi là người Hẹ) mà ngay trong chính nhóm này họ đều có đền miếu riêng để thờ Thiên hậu thậm chí người Quảng gọi là Thiên hậu, người Phúc Kiến gọi là Mã Tổ. Cho nên anh nên xem xét trên tỉnh Đồng nai để làm thêm ý tưởng. Cám ơn anh vì bài viết!

Cảm ơn Hạnh Trang và Công Hiếu! Các bạn đã góp ý cho đề tài của mình nhé! Từ sự gợi ý của các bạn, mình cũng nghĩ rằng: Nếu Cấp độ O: Tín ngưỡng thờ Mẫu thì như quan điểm của H. Trang thì có thể Cấp độ O và Cấp độ 1 là tương đồng. Vì mình nghĩ, Tín ngưỡng thờ Mẫu và Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu gần như cùng cấp độ và cùng thuộc hệ thống tín ngưỡng dân gian...?;
Từ tài liệu đọc được thì những người Trung Hoa đầu tiên sang xin định cư ở Việt Nam mà sử sách đã ghi. Sau này, các nhóm người Hoa cũng tìm đến Biên Hòa – Đồng Nai sinh sống. Cộng đồng người Hoa gồm những người cùng quê quán, tiếng nói, phong tục… hợp thành những cộng đồng có tổ chức chặt chẽ gọi là bang. Thời chúa Nguyễn, Lưu thủ dinh Trấn Biên chia người Hoa thành bảy bang khác nhau (gọi là Thất phủ) bao gồm: Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu (Tiều), Hải Nam, Hẹ (tức là Sùng Chính), Phúc Châu, Quỳnh Châu. Mỗi bang thường có một vài nghề truyền thống sinh sống khác nhau. Các bang này, sau khi đã di cư đến vùng đất mới an cư, lạc nghiệp thì việc xây dựng các thiết chế văn hóa, cơ sở tín ngưỡng nhanh chóng được tiến hành, nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh, sinh hoạt văn hóa riêng của cộng đồng người Hoa. Bang Phúc Kiến có: cơ sở Phụng Sơn Tự thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, bang Triều Châu có Hội quán Kiều Ân Đường, bang Quảng Đông có Miếu Quan Đế (Chùa Ông) thờ Quan Công và bang Hẹ có miếu Tổ sư thờ Tam vị Tổ sư (Đá, Mộc và Rèn) - Hay còn gọi là Thiên Hậu cổ miếu... nhưng dù gọi theo tên gọi nào đi nữa thì đối tượng thờ của người Hoa ở đây là vị phúc thần cứu độ người đi biển đó là Thiên Hậu, còn gọi là Ma Tổ, còn gọi là Mã Châu... tên thật là Lâm Mặc, sống vào đời Tống, ở huyện Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Tất cả các cơ sở thờ tự của người Hoa bất cứ nơi nào có người Hoa, hấu hết đều có sự phối thờ bà Thiên Hậu. Cảm ơn các bạn rất nhiều!

em co gop y cho phan cap do 2 . anh nen de tin nguong tho mau cua nguoi Hoa o Tay Nam Bo , vai noi nhu Kien Giang (co nhieu nguoi Hoa sinh song ) hoac mot vai vung khac , de thay yeu to tin nguong ban dia moi Vung se lam thay doi Tho Thien Mau nhu the nao , Tho Thien Mau o vung Bac Bo nhu the nao , nhu the se lam noi bat su khac biet rat nhieu . Em chi dong gop nhu the thoi . hi hi ^^

Cảm ơn Laithithutrangk13 đã góp ý cho đề tài này nhé. Các bạn cứ góp ý, mình sẽ tiếp thu, chọn lọc lại và sau đó sẽ chỉnh sửa cho hợp lý một lần luôn. Xin cảm ơn các bạn nhé!

Anh Nam! Anh đừng lo nghiên cứu cả tỉnh thì quá rộng, em thì nghĩ rằng phạm vi mà hẹp thì mình phải đi rất sâu, đôi khi lại khó nói và khó đưa ra tính khái quát của vấn đề hơn. Thêm nữa, khi so sánh thì nếu so sánh với các huyện khác trong tỉnh, do cũng gần nhau nên cũng không nêu bật lên được vấn đề rõ nét lắm, nếu so sánh với các tỉnh khác thì hình như lại "vượt cấp". Em vẫn cho rằng anh nên nghiên cứu trên phạm vi cả tỉnh, trong đó chú trọng Biên Hòa vì thực tế nơi đây có rất nhiều điều đặc sắc hơn các khu vực khác trong tỉnh.
Thứ 2, như ý kiến Trang Vũ "tín ngưỡng thờ Thiên Hậu nằm trong hệ thống tín ngưỡng thờ Đạo Mẫu", nhiều công trình nghiên cứu đều nói như vậy. Nên ở cấp độ 1 em thấy anh cũng có ghi "tín ngưỡng thờ mẫu của người Việt". Vậy anh để là "thờ Thiên Hậu của người Hoa" ở cấp chủ thể đi. Còn không gian, anh nên để tên tỉnh thôi (vì người Hoa ở Biên Hòa - Đồng Nai theo em đó là chủ thể, chỉ có Biên Hòa - Đồng Nai là không gian thôi ah)
Hi, chúc anh ăn tết vui vẻ! Đưa ra được đề tài hấp dẫn, cấu trúc hợp lý, chặt chẽ, có nhiều tài liệu để tham khảo và triển khai vấn đề nữa ha! ^^

Qua kết quả sửa bài của Thầy và ý kiến đóng góp của các bạn về: Phạm vi nghiên cứu, không gian, thời gian cho đề tài của mình. Mình quyết định sửa lại như sau:
1. Từ tên đề tài là: TÍN NGƯỠNG THỜ THIÊN HẬU CỦA NGƯỜI HOA Ở BIÊN HÒA - ĐỒNG NAI
Sửa thành:
TÍN NGƯỠNG THỜ THIÊN HẬU CỦA NGƯỜI HOA Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ
Và tiếp tục thực hiện Bài tập tiếp theo, mong tiếp tục nhận được sự quan tâm góp ý nhé:


BÀI TẬP 1
- CHỌN CHO MÌNH MỘT ĐỀ TÀI (PHẠM VI)
- XÁC ĐỊNH CÁC CẶP PHẠM TRÙ ĐỐI LẬP
- DÙNG PHƯƠNG PHÁP DỊCH LÝ ĐỂ PHÂN TÍCH ĐỀ TÀI

1.1. Chọn tên đề tài
• Phạm vi đề tài
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Miền Đông Nam bộ

1.2. Xác định các cặp đối lập

+ Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu >< Tín ngưỡng thờ các nam thần
+ Phát triển >< Bảo tồn
+ Thiêng >< Phàm
+ Yếu tố giao lưu tiếp biến ><Giá trị văn hóa truyền thống

1.3. Dùng phương pháp dịch lý để phân tích đề tài

- Kiểm tra Tính tương hiện
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa đã chứa đựng các biểu tượng quen thuộc mà người Việt đã quen thuộc như: Lễ hội cầu an (Thuộc Phật giáo); Chủ lễ vía Thiên Hậu là các đạo sĩ (Mang bóng dáng của Đạo giáo); Ban Tế lễ mặc trang phục chỉnh tề, có phân cao thấp tôn ti trong lễ hội (biểu hiện của Nho giáo); Ngoài ra, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu còn sử dụng một số hình thức diễn xướng như ca múa dân gian, múa Lân sư rồng, Hát tuồng… tương tự như hình thức cúng đình của người Việt.
Trong tín ngưỡng của người Việt đã có sự tiếp nhận một vị nữ thần mới - Thiên Hậu - trong các cơ sở tin ngưỡng của người Việt (phối thờ).
- Kiểm tra Tính tương hóa
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Miền Đông Nam bộ đã hòa vào hệ thống tín ngưỡng chung của cộng đồng cư dân Việt Nam. Biểu hiện qua việc phối thờ Thiên Hậu với các đối tượng thờ khác tại các tỉnh. Hoạt động lễ hội vía bà Thiên Hậu của người Hoa luôn mang ý nghĩa cầu cho quốc thái dân an, bá tánh làm ăn phát đạt, hoàn toàn giống với tâm tư, nguyện vọng của người Việt nói chung và cư dân Đông Nam bộ nói riêng.
- Kiểm tra Tính hướng hòa
Tín ngưỡng thờ nữ thần trong văn hóa Việt đã làm cho người Việt dễ dàng tiếp nhận tục thờ Thiên Hậu. Và hơn 300 năm qua, người Việt thường chỉ nghĩ rằng Thiên Hậu là một vị phúc thần, vị thánh mẫu ban phát phúc lành, thịnh vượng, sung túc hơn là một vị hải thần và phù hợp với nguyện vọng và đời sống văn hóa tâm linh của mình.
Đến lượt mình, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa đã hòa nhập đan xen vào tín ngưỡng, tôn giáo người Việt và bản địa thông qua lăng kính của Phật giáo, tức coi Thiên Hậu tương đương như một vị Phật bà hay Bồ tát, hoặc các hiện tượng phối thờ trong các cơ sở tín ngưỡng của người Việt.
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa là một thành tố trong hệ thống tín ngưỡng chung của cư dân Miền Đông Nam bộ, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cả người Hoa lẫn người Việt.

1.4. Tên đề tài phù hợp:
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Miền Đông Nam bộ



BÀI TẬP 2

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỊCH LÝ ĐỂ LẬP CẤU TRÚC VÀ PHÂN TÍCH ĐỀ TÀI
2.1. Phân tích đề tài
• Xác định từ khóa
+ Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu
+ Người Hoa, Miền Đông Nam bộ
• Xác định cấu trúc ngữ pháp tên đề tài:
+ Danh từ trung tâm: Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu
+ Định tố 1: Người Hoa, Miền Đông Nam bộ
+ Định tố 2: Từ thế kỷ XVII đến nay
• Đối tượng nghiên cứu
Tín ngưỡng thờ Thiên Hậu của người Hoa

2.2. Sơ đồ cấu trúc cấp hệ