DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

PHẬT GIÁO NGƯỜI HOA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 1698 ĐẾN NAY

BÀI THỰC HÀNH 01:

Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu về Phật Giáo của người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 1698 đến nay, nghiên cứu về sự chuyển hóa Phật Giáo của tộc người Hoa từ phương diện là dân di cư từ phương Bắc đến nơi đất khách và quá trình hội nhập của họ tại mảnh đất Sài Gòn – Gia Định này.

Các cặp phạm trù đối lập:
Hoa >< Việt
Bắc >< Nam
Thiêng >< Phàm
Vật chất >< Tinh thần
Tôn giáo >< Tín ngưỡng

Kiểm tra các thuộc tính:
Tính tương hiện
Đa số người Hoa tuy là sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh theo dòng Phật Giáo Đại Thừa (Phật Giáo Mahayana), ngoài ra còn có các tín ngưỡng thờ khác cũng được truyền từ Trung Hoa sang như thờ Thiên Hậu, Ngọc Hoàng, Thổ Thần, Chức Nữ… song song với các tín ngưỡng bản địa như thờ Mẫu, Bà Chúa Xứ, Cá Ông…

Tính tương hóa
Phật Giáo người Hoa không chỉ tồn tại riêng biệt mà còn tiếp thu các nền văn hóa bản địa như người Hoa vẫn đi chùa của người Việt, nghe thuyết pháp và tu hành theo hướng của Phật Giáo Việt Nam.

Tính hướng hòa
Các cơ sở thờ tự của Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh được xây dựng tồn tại song song và dung hòa với chùa chiền của Phật Giáo tộc người Việt và các chùa của Phật Giáo tiểu thừa của tộc người Chăm. Ngoài ra còn có các tôn giáo khác như là Thiên Chúa Giáo, Hồi Giáo, Phật Giáo Hòa Hảo, Đạo Cao Đài,…

Sơ đồ cấu trúc

BÀI THỰC HÀNH 03

ĐỊNH VỊ ĐỐI TƯỢNG:
Chủ thể: Phật Giáo người Hoa
Không gian: Thành phố Hồ Chí Minh
Thời gian: từ năm 1698 đến nay


LẬP ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT:

DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
Vùng đất Sài Gòn – Gia Định trước đây là vùng đất hoang vu, chưa thật sự được khai phá bởi con người. Những cư dân đầu tiên đến vùng đất này 300 năm trước với chính sách khai hoang của Chúa Nguyễn là những người nông dân đến từ miền Bắc, miền Trung nước ta cùng với những người Trung Hoa di dân sang nhằm tránh chính quyền Mãn Thanh vào nhiều thời điểm khác nhau. Họ đi khai phá vùng đất mới mang theo đó là văn hóa, phong tục tập quán, tôn giáo tín ngưỡng để biến vùng đất này trở thành quê hương thứ hai của họ. Đi cùng với các cuộc di dân ấy là là những tăng ni, thiền sư mang theo kinh sách vào tạo dựng tại đây những ngôi chùa mang nét thuần túy của Phật Giáo Trung Hoa, đặt nền tảng cho Phật Giáo người Hoa tại nơi đây.
Với quãng thời gian hơn 300 năm thì Phật Giáo người Hoa không ít thì nhiều cũng sẽ chịu ảnh hưởng của những văn hóa Việt Nam và nhằm tìm hiểu những khác biệt và có thể nắm bắt được những thay đổi để góp phần phát triển đưa Phật Giáo người Hoa không chỉ là một khối riêng biệt mà hòa mình vào trong khối đoàn kết toàn dân, trở thành một bộ phận của Phật Giáo Việt Nam, một bộ phận của văn hóa Việt Nam.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu Phật Giáo của tộc người Hoa nhằm tìm hiểu những khác biệt giữa nó với Phật Giáo của người Việt dù cũng có thể cùng là theo dòng Phật Giáo Đại Thừa.
Nghiên cứu nhằm làm rõ đặc trưng văn hóa tôn giáo của tộc người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh và cùng với thời gian tồn tại lâu dài thì nó sẽ có những thay đổi như thế nào để dung hòa với các văn hóa tôn giáo tại địa phương.
3. Lịch sử vấn đề
Văn hóa tộc người Hoa ở nước ta nói chung và văn hóa tộc người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng là đề tài được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, và đặc biệt Phật Giáo cũng rất được chú ý. Các nghiên cứu về văn hóa và Phật Giáo tộc người Hoa được những nhà nghiên cứu như Trần Hồng Liên, Phan Thị Yến Tuyết, Vũ Lê,… cũng đã nêu lên được đặc trưng cơ bản của Phật Giáo người Hoa. Nhưng đa số các đề tài nghiên cứu về Phật Giáo người Hoa hoặc trên phạm vi cả nước hay vùng Nam Bộ, hoặc là nghiên cứu trong khoảng thời gian khác nằm ngoài giai đoạn từ năm 1698 đến thời điểm hiện tại. Vì thế chúng tôi dựa trên những cơ sở đó sẽ làm rõ những đặc trưng của Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năn 1698 đến nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài chủ yếu nghiên cứu đối tượng là Phật Giáo người Hoa và những chuyển biến trong tiến trình hòa nhập của Phật Giáo người Hoa với văn hóa bản địa.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Ý nghĩa khoa học: Cung cấp thêm một số tư liệu và nêu ra các đặc trưng cụ thể của Phật Giáo người Hoa trong giai đoạn từ năm 1698 đến thời điểm hiện tại. Qua đó có thể phần nào thấy được văn hóa của tộc người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh, sự khác biệt của họ với những tộc người Hoa tại các địa phương khác cũng như các tộc người khác.
Ý nghĩa thực tiễn: từ những kết quả thu được thông qua đề tài sẽ nêu ra những giá trị cốt lõi và phát huy giá trị truyền thống cũng như xu hướng hội nhập của Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh.
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Phương pháp hệ thống: nghiên cứu đề tài với một cấu trúc khoa học và chặt chẽ.
Phương pháp so sánh: so sánh những tương đồng và khác biệt giữa Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh với những cái khác để thấy được cái đặc trưng, khu biệt của nó.
Phương pháp liên ngành: nghiên cứu cùng với một số kiến thức của các ngành khác nhằm làm rõ nội dung của đề tài.
Nguồn tư liệu: được thu thập từ trên sách, báo, các nghiên cứu, Internet và một số tư liệu khác.
7. Bố cục của luận văn
Đề tài nghiên cứu dựa trên một số cơ sở lý luận đã được các nhà nghiên cứu nêu ra, từ đó đưa ra đặc trưng văn hóa của Phật Giáo người Hoa và những chuyển biến trong quá trình hội nhập của Phật Giáo người Hoa với văn hóa bản địa.
Do những yêu cầu trên nên đề tài sẽ được chia làm ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận
Chương 2: Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 1698 đến nay
Chương 3: Xu hướng hội nhập của Phật Giáo người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Một số khái niệm
1.2. Phân biệt Phật Giáo người Hoa với các tôn giáo tín ngưỡng khác
Tiểu kết

CHƯƠNG 2: PHẬT GIÁO NGƯỜI HOA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1698 ĐẾN NAY
2.1. Quá trình hình thành và phát triển
2.2. Những đặc trưng cơ bản của Phật Giáo người Hoa
2.3. Những ảnh hưởng đến đời sống vật chất
2.4. Những ảnh hưởng đến đời sống tinh thần
Tiểu kết

CHƯƠNG 3: XU HƯỚNG HỘI NHẬP CỦA PHẬT GIÁO NGƯỜI HOA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
3.1. Xu hướng hội nhập
3.2. Kết quả của quá trình hội nhập
Tiểu kết

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Document Map (trong Word 2010 gọi là Navigation)

Trong phần sơ đồ cấu trúc em có thắc mắc, tại sao phần cấp độ Chủ thể, lại so sánh Phật giáo của Trung Hoa với người Chăm.Vì thật ra Phật giáo không phải là tôn giáo điển hình của người Chăm, em nghĩ là anh nên để là Phật giáo của các tộc người khác thì hay hơn.

Cái này cho chắc mình sơ sót, sẽ sửa lại sau. Cám ơn Thanh Nga nhé ! ^^

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Sách:
1. Đào Duy Anh 2011: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX – NXB Khoa học xã hội, 575 trang.
2. Mã Thư Điền 2002: Các vị thần trong Phật Giáo Trung Quốc – NXB Văn hóa thông tin, 663 trang.
3. Nguyễn Đình Đầu 2007: Địa lý Gia Định - Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh (100 câu hỏi đáp về Gia Định – Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh). – NXB Văn hóa Sài Gòn, 231 trang.
4. Ngô Đức Thịnh 2009: Bản sắc văn hóa vùng ở Việt Nam. – NXB Giáo dục Việt Nam, 388 trang.
5. Trần Hồng Đức 2012: Lược sử Việt Nam – NXB Văn hóa – Thông tin, 658 trang.
6. Trần Hồng Liên 2005: Văn hóa người Hoa ở Nam Bộ, Tín ngưỡng tôn giáo – NXB Khoa học xã hội, 315 trang.
7. Trần Hồng Liên 2007: Phật Giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh (100 câu hỏi đáp về Gia Định – Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh). – NXB Văn hóa Sài Gòn, 239 trang.
8. Nguyễn Cẩm Thúy, Nguyễn Quang Chuyền, Võ Văn Sổ, Cao Tự Thanh 2000: Định cư của người Hoa trên đất Nam Bộ : từ thế kỷ XVII đến năm 1945. – NXB Khoa học xã hội, 534 trang

Internet:
1. Nguyễn Minh Hồng: 越南華人的佛教信仰 (Phật Giáo của người Hoa Việt Nam) - 140.127.82.166/retrieve/12035/3.pdf
2. Trần Hồng Liên, 26/03/2010: Hội nhập và giao lưu văn hóa của người Hoa ở Việt Nam (trên lĩnh vực tín ngưỡng – tôn giáo) – http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/i ... Itemid=161
3. Trần Văn Toàn, bài đăng ở Tập san Định Hướng, 09/09/2009: Văn hóa và tôn giáo –
http://www.conggiaovietnam.net/index.ph ... 8916#_ftn1
4. Vũ Lê, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật (Số 12/2004): Văn hóa người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh - http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/van- ... -minh.html

Sửa lại Bài tập 1

Sơ đồ cấu trúc

BÀI THỰC HÀNH 05

Chọn nội dung thích hợp trong đề tài để lập bảng

Bảng 01: Phân biệt Phật Giáo người Hoa với Phật Giáo khác ở TP.HCM

BÀI THỰC HÀNH 06
Định nghĩa : Chùa

1.Các định nghĩa hiện có:
•01 - Từ điển tiếng Việt 2006. NXB Văn hóa Sài Gòn: Chùa là Công trình kiến trúc dùng làm nơi thờ Phật.
•02 - Wikipedia. Từ khóa “Chùa”: Chùa là một công trình kiến trúc phục vụ mục đích tín ngưỡng
•03 - Wikipedia. Từ khóa “Chùa Việt Nam”: Chùa là cơ sở hoạt động và truyền bá Phật giáo
•04 - http://kientrucphongthuyvietlinh.com: Chùa là nơi thờ Phật, có thể ghép thêm các tôn giáo bản địa, tín ngưỡng dân gian, nhưng gian chính phải là thờ Phật
•05 - Xuân Trang 2013: Văn hóa tín ngưỡng của người Khmer Nam bộ. Báo Tin Tức – TTXVN: Là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi lưu giữ bản sắc văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc, nơi thờ phụng hài cốt của ông bà quá cố...
•06 - Thiều Chửu 2009: Hán Việt tự điển. NXB Văn hóa – Thông tin: Tự: Chùa, đời vua Hán Minh Đế mới đón hai vị sư bên Thiên Trúc sang, vì chưa có chỗ ở riêng mới đón vào ở sở Hồng lô tư, vì thế nên về sau các chỗ sư ở đều gọi là tự.

2.Phân tích từng định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa:


3.Phân loại các định nghĩa, xác định những nét chung có thể tiếp thu, những đặc trưng cần bổ sung chỉnh sửa
Đặc trưng giống:
+ Chùa là công trình kiến trúc
+ Là cơ sở hoạt động
+ Là nơi ở/ nơi sinh hoạt
“Cơ sở” hay “nơi” đều nằm trong đặc trưng “công trình kiến trúc”. Vậy có thể tiếp thu điểm chung đó “là công trình kiến trúc”
Đặc trưng loài:
+ Nơi thờ Phật
+ Phục vụ mục đích tín ngưỡng
+ Hoạt động và truyền bá đạo Phật
+ Chỗ sư ở
+ Lưu giữ bản sắc văn hóa
Vậy có các tiêu chí có thể tiếp thu là “Nơi thờ Phật”, “Phục vụ mục đích tín ngưỡng” và “Lưu giữ bản sắc văn hóa”.
Từ đó ta có thể chỉnh sửa bổ sung để đưa ra định nghĩa cụ thể

4.Tìm tất cả các khái niệm sử dụng hiện hành
Từ “寺” (Tự) trong tiếng Trung Hoa vốn là từ dùng để chỉ cơ quan làm việc cụ thể của bộ máy chính quyền phong kiến, sau khi Phật Giáo được truyền vào Trung Hoa thì dùng để chỉ công trình kiến trúc Phật Giáo nói chung, là nơi chúng tăng thờ phục Đức Phật, ngoài ra còn có “庵” (am) là nơi ở của tỳ kheo ni (ni cô). Ngày nay được sử dụng mở rộng để chỉ kiến trúc của các tôn giáo, thờ phụng thần linh, nhân vật thần thoại và những người có công trong lịch sử.
Từ “Pagoda” (chùa) trong tiếng Anh là thuật ngữ để chỉ tháp, có nhiều tầng với các mái hiên được xây dựng nhiều ở Đông Á, khởi nguồn từ Phật Giáo. Hầu hết đều được xây dựng cho chức năng thờ tro cốt của các vị cao tăng, và thường nằm gần “Temple”. “Temple” (đền, miếu, phủ) trong tiếng Anh có nguồn gốc từ “Templum” của tiếng Latin, là công trình kiến trúc dành cho hoạt động tinh thần và tôn giáo, và từ “Buddhist temple” được dùng để gọi chung cho phù đồ (là ngôi mộ chôn giữ một phần xá lợi Phật), tháp và tu viện. Tại Việt Nam và Campuchia, do dịch thuật từ tiếng Pháp nên thuật ngữ “Pagoda” là một thuật ngữ chung chung đề cập đến nơi thờ phụng của Phật Giáo, mặc dù “Pagoda” không phải là từ chính xác để mô tả chùa Phật Giáo.
Ngoài ra còn có từ “Chiền” được cho là có nguồn gốc từ “Caitya” trong tiếng Phạn dùng để chỉ điện thờ Phật. Từ “Chiền” thường đi chung với từ “Chùa” thành từ ghép “Chùa chiền”.
Còn một nghĩa khác của từ “chùa” là của chung, không ai chịu trách nhiệm, không ai quản lý. Trong phạm vi đề tài không đề cập đến nghĩa này.
Vậy chùa không chỉ là một công trình kiến trúc biệt lập mà là một tập hợp quần thể kiến trúc do nhiều công trình khác nhau hợp thành. Chùa là nơi chúng tăng thờ phụng Đức Phật và các thần linh, người có công. Chùa là nơi ở của người xuất gia.

5.Xác định đặc trưng giống
Quần thể kiến trúc

6.Xác định đặc trưng loài
+ Phục vụ mục đích hoạt động và truyền bá Phật Giáo (khác với Hồi Giáo, Thiên chúa giáo, đạo Hindu …)
+ Nơi sư ở (khác với nhà dân, nơi công cộng,…)
+ Lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc (khác với hủy hoại bản sắc, truyền thống…)
Sản phẩm sơ bộ: Chùa là quần thể kiến trúc nơi nhà sư ở nhằm phục vụ mục đích hoạt động và truyền bá Phật Giáo, đồng thời góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

7.Lập sơ đồ


Kiểm tra
Thay thế “nơi nhà sư ở” bằng “nơi cư trú tu hành của các tăng ni”

Sản phẩm cuối cùng:
Chùa là quần thể kiến trúc nơi cư trú tu hành của các tăng ni nhằm phục vụ mục đích hoạt động và truyền bá Phật Giáo, đồng thời góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

ASK đã viết:Sửa lại Bài tập 2

Sơ đồ cấu trúc

MÌNH THẤY CHỖ SO SÁNH CẤP ĐỘ HÌNH NHƯ CHƯA ỔN KHÔNG BIẾT CUẢ ANH CHỊ NÀO,SAU ĐÂY MINH XIN GÓP Ý

-CHỖ SO SÁNH:MIỀN BẮC-TPHCM-NAM BỘ,THẾ THÀNH PHỐ HCM NẰM Ở ĐÂU?SAO LẠI SS VỚI NAM BỘ
- NẾU THỜI GIAN BẮT ĐẦU TỪ 1698,MÌNH NHỚ KHÔNG LẦM KHÔNG CÓ CƯ DÂN NGƯỜI HOA NÀO DI CƯ VÀO MIỀN BẮC TRONG THỜI GIAN NÀY,SAO ANH/CHỊ KHÔNG SS Ở MIỀN TRUNG

Trả lời câu hỏi của mrcungnguyen
Câu đầu tiên: Chỗ so sánh Nam bộ và TPHCM cốt là để nêu ra phạm vị nghiên cứu đề tài nằm ở TPHCM, không phải tách riêng TPHCM ra khỏi Nam bộ hay ra khỏi Việt Nam. Ở đây so sánh là để ta có thể tìm thấy những điểm tương đồng chứ không phải là phân biệt tách bạch TPHCM với vùng Nam Bộ, vì không gian văn hóa rộng hơn không gian địa lý.
Câu thứ 2: Theo như Wikipedia thì người Hoa nhóm như Dương Ngạn Địch, Trần Thượng Xuyên đã di cư vào đất Đồng Nai và Mỹ Tho vào năm Kỷ Mùi (1679). Còn ở Bắc Bộ thì tộc người Hoa đã làm ăn sinh sống từ lâu đời, từ thời kỳ Bắc thuộc, tùy theo hoàn cảnh lịch sử nên tên gọi khác nhau, có thể là người Đường hoặc người Ngô v.v... nhưng tụ chung lại đều là tộc người di cư từ Trung Hoa sang.
Cấp độ thời gian ở đây không phải so sánh quãng thời gian của từng vùng miền khác nhau mà chính là so sánh quãng thời gian hình thành và phát triển của chính Phật Giáo người Hoa tại TPHCM.
Vấn đề tại sao không so sánh miền Trung là vì đến thời điểm hiện tại chưa tìm được tài liệu thích hợp nên tạm so sánh như thế, nếu anh có thể cung cấp tài liệu về Phật Giáo ở Trung Bộ thì rất cảm ơn anh!

Đây là một số ý kiến của cá nhân em. Xin cảm ơn ý kiến đóng góp của mrcungnguyen!