Môn học: Phương pháp nghiên cứu văn hóa học
GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Dương Minh Thọ
Bài tập thực hành 1
GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Dương Minh Thọ
Bài tập thực hành 1
1. Chọn cho mình một (phạm vi) đề tài
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đề tài
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa…)
Bài làm
1. Đề tài: TINH THẦN NHẬP THẾ PHẬT GIÁO NGƯỜI NAM BỘ
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đối tượng.
Các cặp đối lập:
Tĩnh >< Động
Tính siêu nhiên >< Tính hiện thực
Tự do >< Giáo dục
Các mâu thuẫn:
Việt Nam là nền văn hóa nông nghiệp lúa nước, văn hóa trọng tĩnh. Phật giáo quan tâm đến đạo đức, lối sống, hướng đến cõi niết bàn tịch diệt (tính tĩnh) trong khi đó tinh thần nhập thế luôn luôn phải linh động và đáp ứng mọi nhu cầu của xã hội (tính động). Đặc điểm Phật giáo âm tính, vì vậy khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam cũng âm tính. Do đó, dễ dàng hòa nhập được văn hóa Việt Nam bằng con đường hòa bình. Khi Phật giáo (sau khi đã hòa nhập được với văn hóa bản địa) thâm nhập vào lĩnh vực đời sống xã hội sẽ có sự tác động qua lại lẫn nhau.
Phật giáo là một hệ thống tôn giáo. Phật giáo ngoài các giáo lý căn bẳn như Tứ Diệu Đế, Thập Nhị Nhân Duyên, Nhân Quả, Ngũ Uẩn…mà còn ẩn chứa nhiều lý thuyết huyền bí khó giải thích được như tái sinh, luân hồi, quả báo… Trong khi đó, tinh thần nhập thế của Phật giáo phản ánh đời sống hiện thực của con người.
Ngay trong Phật giáo cũng có sự đối lập mâu thuẩn. Vì Phật giáo vừa là tôn giáo, vừa là giáo dục con người trong khuôn khổ chuẩn mực đạo đức hướng con người và xã hội đến chân, thiện, mỹ. Nhưng với tinh thần nhập thế của Phật giáo là phải phù hợp với đồi sống thực tại.
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa,...)
CẶP ĐỐI LẬP: TĨNH >< ĐỘNG
Tính tương hiện: Trong tĩnh có động và trong động có tĩnh: tinh thần nhập thế luôn quan tâm đến mọi hoạt động của con người và xã hội theo chiều hướng đạo đức tích cực. Còn Phật giáo mang tính tĩnh nhưng khi vào Việt Nam, các vị danh Tăng vẫn tham gia các hoạt động chính trị, xã hội để thấy rõ trong đời sống của con người cũng như Phật giáo, tĩnh và động đan xen vào nhau.
Tính tương hóa: Điều này thể hiện rõ nét khi Phật giáo luôn đồng hành cùng vận mệnh của đất nước: ví dụ như Bồ Tát Thích Quảng Đức tự thiêu, các Tăng Ni Phật tử tham gia cuộc vận động bình đẳng như Quách Thị Trang... Phật giáo luôn đồng hành cùng lịch sử đất nước trong các cuộc đấu tranh giữ nước và dựng nước (sự chuyển hóa từ tĩnh sang động). Tinh thần nhập thế thì luôn phản ảnh đóng góp của Phật giáo trong suốt thời gian dài; để mà suy ngẫm, phân tích và đánh giá. Chính vì vậy, đây là một chuỗi hoạt động từ động sang tĩnh. Chỉ khi tĩnh, con người mới có khả năng phán đoán, suy xét thức tế một cách khách quan (sự chuyển hóa từ động sang tĩnh).
Tính hướng hòa: Tĩnh và động đối lập nhau nhưng lại bổ sung hỗ trợ cho nhau. Tinh thần nhập thế hỗ trợ Phật giáo trong phong trào chấn hưng Phật giáo 1920 - 1945, phong trào năm 1963… Còn Phật giáo hỗ trợ tinh thần nhập thế trong giai đoạn hiện nay khi đất nước hòa bình, đổi mới và phát triển; trong sự giao lưu và tiếp biến văn hóa với các nước trong khu vực và thế giới. Các giáo lý Phật giáo sẽ là nền tảng để đánh giá mối quan hệ nhập thế.
CẶP ĐỐI LẬP: TÍNH SIÊU NHIÊN >< TÍNH HIỆN THỰC
Tính tương hiện: Dù Phật giáo vẫn mang yếu tố huyền bí của tôn giáo nhưng vẫn chứa đựng các tư tưởng ứng dụng được trong cuộc sống con người và xã hội. Ví dụ, cách ứng xử của con người thông qua Ngũ giới hay sự xuất hiện của Phật Thích Ca vào TK VI TCN ở Ấn Độ là một nhân cách toàn mỹ. Trong tinh thần nhập thế, bên cạnh tính ứng dụng trong hiện thực rất cần những con người cụ thể hóa, những hành động và việc làm cụ thể có ích cho xã hội loài người.
Tính tương hóa: Ban đầu con người đến với Tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng có thể bằng niềm tin, bằng sự tìm kiếm một chỗ dựa tinh thần. Nhưng theo thời gian, họ tiếp xúc với các giáo lý và thực hành theo hạnh nguyện của Đức Phật. Trong khi đó, tinh thần nhập thế của Phật giáo cần những con người hướng đến sống thiện, nuôi dưỡng lòng từ bi, tham gia các phong trào hoạt động từ thiện xã hội, biết quan tâm thương yêu những người xung quanh... bản thân họ mang lại niềm hạnh phúc trong cuộc sống.
Tính hướng hòa: Trong cuộc sống hằng ngày, nếu chúng ta theo chủ nghĩa cực đoan chủ nghĩa cá nhân quá sẽ không tốt vì thực tế vẫn tồn tại nhiều điều bí ẩn mà khoa học chưa giải thích hết được; nhưng ngược lại nếu chúng ta tôn thờ hiện tượng siêu nhiên một cách sung tín quá cũng không tốt vì sẽ dẫn đến kết quả mê tín dị đoan. Cách tốt nhất là chúng ta cân bằng cả hai trạng thái hài hòa giữa hiện thực và siêu nhiên để cân bằng cuộc sống, môi trường và xã hội.
CẶP ĐỐI LẬP: TỰ DO >< GIÁO DỤC
Tính tương hiện: Đạo Phật có tượng Phật thờ cúng, có hệ thống giáo lý, các cơ sở sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo, có Tăng Ni Phật tử và những tín đồ đi theo với tâm tư nguyện vọng không bắt buộc, thể hiện sự tự do trong tín ngưỡng. Và Đức Phật cũng nói rằng, những lời Ngài dạy các Ngươi không nên tin Ta mà hãy thực hành lời dạy của Ta. Còn tinh thần nhập thế, trong hoạt động phải chú ý đến kết quả hoạt động là làm sao mang lại niềm vui, hạnh phúc cho những người khác trong khuôn khổ đạo đức và pháp lý của xã hội lúc bấy giờ.
Tính tương hóa: Đối với Phật giáo từ việc tự do đến chùa bằng sự tự nguyện, học hỏi giáo lý theo tự do cá nhân thì nhiều Phật tử tự mình đặt ra quy tắc đền chùa nghe giảng, tụng kinh theo thời khóa quy định của mỗi chùa. Trong quá trình tu tập, con người được tự do trải nghiệm để rút ra cho mỗi người một hướng đi riêng, dựa theo những gì Đức Phật giảng dạy.
Tính hướng hòa: Tự do và giáo dục phải song hành với nhau để con người và xã hội, các tổ chức sống nghiêm túc và có tính kỷ luật kiểm soát được các hoạt động của mình để tồn tại và phát triển, xây dựng đất nước giàu mạnh và văn minh.
chúc anh may mắn nhé
