TÍNH TÙY TIỆN CỦA NGƯỜI VIỆT TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHIỆP
Đã gửi: Thứ 6 17/05/13 4:39Môn học: Phương pháp nghiên cứu văn hóa học
Giảng viên: GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Ngô Thị Mai, lớp Cao học VHHK13b
BÀI TẬP THỰC HÀNH 1:
1. Chọn cho mình một (phạm vi) đề tài
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đề tài
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa…)
Bài làm:
1. Đề tài: Tính tùy tiện của người Việt trong thời đại công nghiệp
Giới thiệu: Văn hóa Việt Nam với đặc trưng của nền nông nghiệp lúa nước, tính linh hoạt và thích nghi cao nhưng hậu quả của nó là tính tùy tiện, thiếu truyền thống pháp luật. Trong thời đại mở cửa, hội nhập để phát triển nhanh kinh tế-xã hội, nền nông nghiệp phải chuyển sang công nghiệp, tính tùy tiện của người Việt lại thể hiện rõ hơn ở mọi khía cạnh của đời sống xã hội: “Ban hành luật và các văn bản dưới luật tùy tiện, ít nghiên cứu tính khả thi nên khi đưa ra không thực hiện được, tùy tiện trong tham gia giao thông, tùy tiện đưa tin, tùy tiện buôn bán vỉa hè, tùy tiện dạy, tùy tiện học…”(trích nguồn Internet). Một chuyên gia Trung Quốc làm việc ở Việt Nam nhiều năm có nói với tôi rằng lối sinh hoạt của người Việt rất tùy tiện, nghe cũng nhột! Trên các trang báo rất nhiều bài đã phản ánh về nét không đẹp này trong xã hội ngày nay. Có cả những băn khoăn rằng, liệu tính tùy tiện có trở thành bản sắc văn hóa Việt Nam? Vậy nên tôi chọn đề tài này để thử nghiên cứu xem tính tùy tiện của người Việt nó thật sự là như thế nào. Rất mong các bạn cùng góp ý và bổ sung cho kiến thức hạn hẹp của mình nhé!
2. Các cặp phạm trù đối lập trong đề tài
* Xác định từ khóa:
- tùy tiện
- người Việt
- thời đại công nghiệp
* Các cặp đối lập (các mâu thuẫn):
1- Tính tùy tiện (cảm tính) >< Tính kỷ luật (lý tính)
2- Người Việt (phương Đông) >< Người ngoại quốc (phương Tây)
3- Nông nghiệp (truyền thống) >< Công nghiệp (hiện đại)
4- Phi giá trị >< Giá trị
Trong các cặp đối lập nêu trên, mức độ của mâu thuẫn được xếp theo thứ tự. Mâu thuẫn thứ nhất: tính tùy tiện >< tính kỷ luật là quan trọng nhất.
3. Kiểm tra bằng phương pháp dịch lý
1- Tính tùy tiện (cảm tính) >< Tính kỷ luật (lý tính)
- Luật tương hiện (trong A có B, trong B có A)
+ Trong tùy tiện có kỷ luật. Vd: người tham gia giao thông khi có Luật giao thông ra đời vẫn vi phạm luật, vẫn thích đi thế nào thì đi. Chắc chắn dù ít hay nhiều, người VN vẫn có ý thức về tính kỷ luật khi tham gia giao thông, tính kỷ luật luôn hiện hữu, như đèn đỏ là phải dừng, nhưng lại không hoàn toàn có ý thức chấp hành luật giao thông, vì vậy, vẫn có người vượt đèn đỏ.
+ Trong kỷ luật có tùy tiện: những quy định, nguyên tắc vẫn còn kẽ hở cho sự tùy tiện. Vd: có quy định xử lý kỷ luật đảng viên sinh con thứ ba nhưng lại không có đối với quần chúng.
- Luật tương hóa (A chuyển hóa B hoặc ngược lại)
+ Tùy tiện quá hóa kỷ luật: tùy tiện quá mức sẽ dẫn đến trạng thái khó chịu, không thoải mái cho chính mình và những người xung quanh, vì vậy con người lại mong muốn, tự nguyện trở nên nề nếp hoặc bị tác động, bắt buộc phải điều chỉnh hành vi theo quy định chung, theo kỷ luật chung. Vd: 01 công chức làm việc tùy tiện, thích thì làm, không thích thì chơi, đến một lúc nào đó bị sa thải chắc chắn anh ta sẽ phải điều chỉnh cách làm việc của mình để biết tôn trọng kỷ luật thì mới có thể có cơ hội tìm một việc làm mới, ổn định.
+ Kỷ luật quá hóa tùy tiện: kỷ luật luôn là những nguyên tắc cứng nhắc, nếu thái quá sẽ dẫn đến cực đoan, phản tác dụng và vì vậy sẽ sinh ra chống đối bằng cách không tuân theo kỷ luật để làm theo ý muốn của mình, như vậy lại sinh ra sự tùy tiện. Vd: Một công ty quy định chỉ được nghỉ ngày chủ nhật, nếu nghỉ vào ngày làm việc dù bất cứ lý do gì đều bị trừ lương thậm chí đuổi việc, nhân viên bất bình, đến một lúc không chịu nổi tự ý nghỉ việc, chấp nhận bị trừ lương/cho thôi việc.
- Luật hướng hòa: hướng về điểm giữa, trung hòa các mặt đối lập
+ tùy tiện hướng đến kỷ luật: tùy tiện làm theo ý thích của mình cũng chỉ là cách để cho mình cảm thấy thoải mái hơn, tự do hơn.
+ kỷ luật hướng đến tùy tiện: kỷ luật có khắt khe cũng chỉ là để tạo ra một lối sống chuẩn mực, môi trường lành mạnh, an toàn để con người được tự do sống và làm việc.
2- Người Việt (phương Đông) >< Người ngoại quốc (phương Tây)
- Luật tương hiện: kết quả của sự giao lưu tiếp xúc vì mục đích xâm chiếm hay hữu nghị, vì lý do kinh tế, xã hội, chính trị hay tôn giáo,…thì người Việt Nam hay người Tây phương cũng đều tiếp thu văn hóa của nhau. Trong bất cứ người Việt Nam nào hiện nay, trừ giọng nói mẹ đẻ, còn lại ăn, mặc, ở, đi lại đều có nét văn hóa của phương Tây. Và, người phương Tây cũng biết đến VN nhiều hơn, hiểu văn hóa VN nhiều hơn; những người sinh sống và làm việc ở VN nói tiếng Việt và sinh hoạt như người Việt, con cái của họ còn mang cả dòng máu VN.
- Luật tương hóa: Nếu cứ chạy theo lối sống phương Tây, một lúc nào đó chúng ta sẽ không còn là người VN; hay như một đứa trẻ mang dòng máu Việt nhưng lại sống trong môi trường hoàn toàn Tây phương, không có bất cứ sự tiếp xúc nào với văn hóa Việt, sẽ trở thành người phương Tây hoàn toàn. Tương tự, người phương Tây cũng sẽ trở nên Việt hóa như vậy.
- Luật hướng hòa: người Việt học tập và áp dụng phù hợp cách sống văn minh của người phương Tây để phát triển kinh tế-xã hội tốt hơn; người phương Tây tìm đến văn hóa phương Đông để cân bằng cái tiêu cực của nền kinh tế tư bản, chỉ quan tâm đến lợi nhuận.
3- Nông nghiệp (truyền thống) >< Công nghiệp (hiện đại)
- Luật tương hiện: trong nông nghiệp có công nghiệp và ngược lại; nông nghiệp sản xuất lúa gạo ngày nay luôn có mặt các phương tiện máy móc kỹ thuật công nghiệp để phục vụ sản xuất, chế biến thành phẩm; công nghiệp nếu không có nguồn nguyên liệu từ nông nghiệp thì sẽ lấy gì để làm ra sản phẩm.
- Luật tương hóa: Việt Nam từ một nước hơn 80% làm nông nghiệp thì nay đang hướng đến nền công nghiệp hiện đại – không thể mãi mãi con trâu đi trước cái cày theo sau và không có công nghiệp thì sự thủ công không thể sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, càng tăng của dân số; trong khi những nước phát triển phương Tây lại luôn chú ý ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại để phát triển sản xuất nông nghiệp của mình – họ cũng không thể bay lên cung trăng với cái bụng rỗng, không thể suốt này tập trận với tên lửa trong khi dân lại không có cơm ăn.
- Luật hướng hòa: nông nghiệp cần có công nghiệp để phát triển, cũng như công nghiệp cần nông nghiệp để có nguồn nguyên liệu và cũng để phát triển phù hợp nhu cầu.
4- Phi giá trị >< Giá trị
- Luật tương hiện: trong giá trị có phi giá trị và ngược lại, như trong giá trị của đồng tiền đo đếm được thì bên cạnh sự phục vụ tốt cho nhu cầu của con người còn có thể dẫn con người đến thói xa hoa, trụy lạc, thậm chí chém giết nhau để có được nó, đó là mặt phi giá trị của đồng tiền.
- Luật tương hóa: sự phi giá trị trở nên phổ biến cả cộng đồng chấp nhận thì lại trở thành giá trị, vd: thói tùy tiện đang được bàn đến ở đây; hay giá trị của đồng tiền, khi nó được đẩy lên đỉnh cao lại làm cho người ta mờ mắt mà làm những việc sai trái.
- Luật hướng hòa: không tôn thờ hay hạ thấp quá mức một giá trị nào, vì sẽ dẫn đến cực đoan.
Giảng viên: GS.VS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Ngô Thị Mai, lớp Cao học VHHK13b
BÀI TẬP THỰC HÀNH 1:
1. Chọn cho mình một (phạm vi) đề tài
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đề tài
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu (từng) cặp đối lập đó (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa…)
Bài làm:
1. Đề tài: Tính tùy tiện của người Việt trong thời đại công nghiệp
Giới thiệu: Văn hóa Việt Nam với đặc trưng của nền nông nghiệp lúa nước, tính linh hoạt và thích nghi cao nhưng hậu quả của nó là tính tùy tiện, thiếu truyền thống pháp luật. Trong thời đại mở cửa, hội nhập để phát triển nhanh kinh tế-xã hội, nền nông nghiệp phải chuyển sang công nghiệp, tính tùy tiện của người Việt lại thể hiện rõ hơn ở mọi khía cạnh của đời sống xã hội: “Ban hành luật và các văn bản dưới luật tùy tiện, ít nghiên cứu tính khả thi nên khi đưa ra không thực hiện được, tùy tiện trong tham gia giao thông, tùy tiện đưa tin, tùy tiện buôn bán vỉa hè, tùy tiện dạy, tùy tiện học…”(trích nguồn Internet). Một chuyên gia Trung Quốc làm việc ở Việt Nam nhiều năm có nói với tôi rằng lối sinh hoạt của người Việt rất tùy tiện, nghe cũng nhột! Trên các trang báo rất nhiều bài đã phản ánh về nét không đẹp này trong xã hội ngày nay. Có cả những băn khoăn rằng, liệu tính tùy tiện có trở thành bản sắc văn hóa Việt Nam? Vậy nên tôi chọn đề tài này để thử nghiên cứu xem tính tùy tiện của người Việt nó thật sự là như thế nào. Rất mong các bạn cùng góp ý và bổ sung cho kiến thức hạn hẹp của mình nhé!
2. Các cặp phạm trù đối lập trong đề tài
* Xác định từ khóa:
- tùy tiện
- người Việt
- thời đại công nghiệp
* Các cặp đối lập (các mâu thuẫn):
1- Tính tùy tiện (cảm tính) >< Tính kỷ luật (lý tính)
2- Người Việt (phương Đông) >< Người ngoại quốc (phương Tây)
3- Nông nghiệp (truyền thống) >< Công nghiệp (hiện đại)
4- Phi giá trị >< Giá trị
Trong các cặp đối lập nêu trên, mức độ của mâu thuẫn được xếp theo thứ tự. Mâu thuẫn thứ nhất: tính tùy tiện >< tính kỷ luật là quan trọng nhất.
3. Kiểm tra bằng phương pháp dịch lý
1- Tính tùy tiện (cảm tính) >< Tính kỷ luật (lý tính)
- Luật tương hiện (trong A có B, trong B có A)
+ Trong tùy tiện có kỷ luật. Vd: người tham gia giao thông khi có Luật giao thông ra đời vẫn vi phạm luật, vẫn thích đi thế nào thì đi. Chắc chắn dù ít hay nhiều, người VN vẫn có ý thức về tính kỷ luật khi tham gia giao thông, tính kỷ luật luôn hiện hữu, như đèn đỏ là phải dừng, nhưng lại không hoàn toàn có ý thức chấp hành luật giao thông, vì vậy, vẫn có người vượt đèn đỏ.
+ Trong kỷ luật có tùy tiện: những quy định, nguyên tắc vẫn còn kẽ hở cho sự tùy tiện. Vd: có quy định xử lý kỷ luật đảng viên sinh con thứ ba nhưng lại không có đối với quần chúng.
- Luật tương hóa (A chuyển hóa B hoặc ngược lại)
+ Tùy tiện quá hóa kỷ luật: tùy tiện quá mức sẽ dẫn đến trạng thái khó chịu, không thoải mái cho chính mình và những người xung quanh, vì vậy con người lại mong muốn, tự nguyện trở nên nề nếp hoặc bị tác động, bắt buộc phải điều chỉnh hành vi theo quy định chung, theo kỷ luật chung. Vd: 01 công chức làm việc tùy tiện, thích thì làm, không thích thì chơi, đến một lúc nào đó bị sa thải chắc chắn anh ta sẽ phải điều chỉnh cách làm việc của mình để biết tôn trọng kỷ luật thì mới có thể có cơ hội tìm một việc làm mới, ổn định.
+ Kỷ luật quá hóa tùy tiện: kỷ luật luôn là những nguyên tắc cứng nhắc, nếu thái quá sẽ dẫn đến cực đoan, phản tác dụng và vì vậy sẽ sinh ra chống đối bằng cách không tuân theo kỷ luật để làm theo ý muốn của mình, như vậy lại sinh ra sự tùy tiện. Vd: Một công ty quy định chỉ được nghỉ ngày chủ nhật, nếu nghỉ vào ngày làm việc dù bất cứ lý do gì đều bị trừ lương thậm chí đuổi việc, nhân viên bất bình, đến một lúc không chịu nổi tự ý nghỉ việc, chấp nhận bị trừ lương/cho thôi việc.
- Luật hướng hòa: hướng về điểm giữa, trung hòa các mặt đối lập
+ tùy tiện hướng đến kỷ luật: tùy tiện làm theo ý thích của mình cũng chỉ là cách để cho mình cảm thấy thoải mái hơn, tự do hơn.
+ kỷ luật hướng đến tùy tiện: kỷ luật có khắt khe cũng chỉ là để tạo ra một lối sống chuẩn mực, môi trường lành mạnh, an toàn để con người được tự do sống và làm việc.
2- Người Việt (phương Đông) >< Người ngoại quốc (phương Tây)
- Luật tương hiện: kết quả của sự giao lưu tiếp xúc vì mục đích xâm chiếm hay hữu nghị, vì lý do kinh tế, xã hội, chính trị hay tôn giáo,…thì người Việt Nam hay người Tây phương cũng đều tiếp thu văn hóa của nhau. Trong bất cứ người Việt Nam nào hiện nay, trừ giọng nói mẹ đẻ, còn lại ăn, mặc, ở, đi lại đều có nét văn hóa của phương Tây. Và, người phương Tây cũng biết đến VN nhiều hơn, hiểu văn hóa VN nhiều hơn; những người sinh sống và làm việc ở VN nói tiếng Việt và sinh hoạt như người Việt, con cái của họ còn mang cả dòng máu VN.
- Luật tương hóa: Nếu cứ chạy theo lối sống phương Tây, một lúc nào đó chúng ta sẽ không còn là người VN; hay như một đứa trẻ mang dòng máu Việt nhưng lại sống trong môi trường hoàn toàn Tây phương, không có bất cứ sự tiếp xúc nào với văn hóa Việt, sẽ trở thành người phương Tây hoàn toàn. Tương tự, người phương Tây cũng sẽ trở nên Việt hóa như vậy.
- Luật hướng hòa: người Việt học tập và áp dụng phù hợp cách sống văn minh của người phương Tây để phát triển kinh tế-xã hội tốt hơn; người phương Tây tìm đến văn hóa phương Đông để cân bằng cái tiêu cực của nền kinh tế tư bản, chỉ quan tâm đến lợi nhuận.
3- Nông nghiệp (truyền thống) >< Công nghiệp (hiện đại)
- Luật tương hiện: trong nông nghiệp có công nghiệp và ngược lại; nông nghiệp sản xuất lúa gạo ngày nay luôn có mặt các phương tiện máy móc kỹ thuật công nghiệp để phục vụ sản xuất, chế biến thành phẩm; công nghiệp nếu không có nguồn nguyên liệu từ nông nghiệp thì sẽ lấy gì để làm ra sản phẩm.
- Luật tương hóa: Việt Nam từ một nước hơn 80% làm nông nghiệp thì nay đang hướng đến nền công nghiệp hiện đại – không thể mãi mãi con trâu đi trước cái cày theo sau và không có công nghiệp thì sự thủ công không thể sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, càng tăng của dân số; trong khi những nước phát triển phương Tây lại luôn chú ý ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại để phát triển sản xuất nông nghiệp của mình – họ cũng không thể bay lên cung trăng với cái bụng rỗng, không thể suốt này tập trận với tên lửa trong khi dân lại không có cơm ăn.
- Luật hướng hòa: nông nghiệp cần có công nghiệp để phát triển, cũng như công nghiệp cần nông nghiệp để có nguồn nguyên liệu và cũng để phát triển phù hợp nhu cầu.
4- Phi giá trị >< Giá trị
- Luật tương hiện: trong giá trị có phi giá trị và ngược lại, như trong giá trị của đồng tiền đo đếm được thì bên cạnh sự phục vụ tốt cho nhu cầu của con người còn có thể dẫn con người đến thói xa hoa, trụy lạc, thậm chí chém giết nhau để có được nó, đó là mặt phi giá trị của đồng tiền.
- Luật tương hóa: sự phi giá trị trở nên phổ biến cả cộng đồng chấp nhận thì lại trở thành giá trị, vd: thói tùy tiện đang được bàn đến ở đây; hay giá trị của đồng tiền, khi nó được đẩy lên đỉnh cao lại làm cho người ta mờ mắt mà làm những việc sai trái.
- Luật hướng hòa: không tôn thờ hay hạ thấp quá mức một giá trị nào, vì sẽ dẫn đến cực đoan.