Tục gói bánh tét ngày Tết ở Nam Bộ

[thanhtruc]

Môn học: Phương pháp nghiên cứu văn hóa học
GS.VS.TSKH: Trần Ngọc Thêm
Học viên: Nguyễn Châu Thanh Trúc – Cao học VHH K13B

Dạ thưa thầy và các anh chị,
Em là Thanh Trúc, học viên lớp K13B. Ban đầu em chọn đề tài “Nông thôn và thành thị - những điểm tương đồng và khác biệt” nhưng do đề tài quá rộng nên em quyết định đổi sang đề tài “Tục gói bánh tét ngày Tết ở Nam Bộ”. Em rất mong nhận được những góp ý, nhận xét của thầy và các anh chị để đề tài hoàn thiện hơn, em cám ơn nhìu ạ !!!‎

Tên đề tài: TỤC GÓI BÁNH TÉT NGÀY TẾT Ở NAM BỘ

Bài tập thực hành 1:
Chọn 1 phạm vi đề tài
- Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đề tài.
- Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu.

+ Xác định các cặp phạm trù đối lập:
- Bánh tét >< bánh chưng
- Ngày Tết >< ngày thường
- Nam Bộ >< Bắc Bộ
+ Đối tượng nghiên cứu: Tục gói bánh tét ngày tết ở Nam Bộ, đặc biệt là miền Tây Nam Bộ ( các giá trị truyền thống tốt đẹp, khát vọng cuộc sống ấm no…).
+ Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu
- Tính tương hiện: Có nhiều ‎ý kiến khác nhau về nguồn gốc của bánh tét, nhưng có lẽ hợp lý hơn cả là truyền thuyết liên quan đến sự tích bánh chưng, bánh dầy. Câu chuyện Hoàng Tử Lang Liêu nằm mơ được thần báo mộng dâng vua cha hai loại bánh: bánh chưng tượng trưng cho Trời vuông, bánh dầy tượng trưng cho đất tròn. Bánh tét có xuất xứ từ bánh chưng ngoài Bắc. Do bánh chưng to, khi cắt ra để lâu thường dễ bị hư; còn đòn bánh tét nhỏ gọn, có thể ăn lâu dài trong những ngày Tết cộng với tính cách phóng khoáng, hào sảng và rất linh hoạt của người Nam Bộ nên từ đó cái bánh chưng xanh to ngoài Bắc khi du nhập vào phương Nam đã trở thành đòn bánh tét nhỏ gọn.

Chính vì thế, trong bánh tét có bánh chưng cũng như trong bánh chưng có bánh tét, vẫn lá xanh gói ngoài (lá chuối hay lá dong), vẫn nếp, vẫn nhân bên trong (như nhân ngọt hay nhân mặn). Nhưng khác nhau về hình dáng, kích thước cũng như những nguyên liệu cụ thể.

- Tính tương hóa: (cái này quá hóa cái kia) Theo cố Giáo sư Trần Quốc Vượng, bánh chưng vốn có hình tròn và dài, gần giống với bánh tét. Bánh tét, thay thế vị trí của bánh chưng vào các dịp Tết trong cộng đồng người Việt ở miền nam Việt Nam, theo Trần Quốc Vượng là dạng nguyên thủy của bánh chưng. (http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_ch%C6%B0ng)
Chính vì thế, vào những ngày Tết nếu như ngoài Bắc gói bánh chưng, trong Nam gói bánh tét một cách rõ ràng thì các tỉnh miền Trung – nơi có sự giao thoa giữa hai nền văn hóa Bắc Nam thì có nhà lại gói bánh chưng nhà lại gói bánh tét. Ngoài sự khác biệt khá rõ ràng về hình dáng (bánh chưng hình vuông; bánh tét hình tròn, dài) và hai loại lá lá dong và lá chuối, thì phần nhân vẫn là những nguyên liệu khá quen thuộc như gạo nếp, đậu xanh, thịt heo, chuối… Vì vậy mà trong bánh tét phần nào có bánh chưng và trong bánh chưng cũng phần nào có bánh tét.

- Tính hướng hòa: Dù là bánh chưng hay bánh tét thì đó cũng là một truyền thống rất đẹp và đáng được giữ gìn, cho dù phải trải qua biết bao nhiêu năm nữa. Những ngày Tết đến Xuân về, trên bàn thờ cúng tổ tiên ông bà có một dĩa bánh tét hay bánh chưng là có cả mùa xuân. Đối với những người con xa xứ thì lại càng trân trọng và thương nhớ hương vị món bánh cổ truyền quê nhà. Vì vậy mà dù rất khó tìm nguyên liệu nhưng nhà nhà vẫn cố gói hay mua cho bằng được những đòn bánh tét hay bánh chưng cúng ông bà như một cách để nhớ về quê hương. ‎

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 2:
Vận dụng phương pháp dịch lí để phân tích và lập cấu trúc cho đề tài đã chọn.
- Các từ khóa có trong đề tài: bánh tét, Nam Bộ, ngày Tết.
- Trong tên đề tài có chủ thể: bánh tét, không gian: Nam Bộ, thời gian: ngày Tết.
- Trong đó:
CĐ 0 (lĩnh vực nghiên cứu): Tập tục truyền thống
CĐ 1 (chủ thể): Bánh tét
CĐ 2 (không gian): Nam Bộ
CĐ 3 (thời gian): ngày Tết
- Tục gói bánh tét ngày Tết ở Nam Bộ:

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 3: Vận dụng tất cả những gì đã học để định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn.

I.DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội ngày càng phát triển với tốc độ không ngừng, dường như khoảng cách giữa người với người chỉ cách nhau một cú “click” chuột. Toàn cầu hóa giúp mang con người xích lại gần nhau hơn nhưng đây cũng chính là nguyên nhân đe dọa văn hóa, giết chết văn hóa bởi toàn cầu hóa là hướng đến cái chung, loại bỏ cái riêng. Còn văn hóa lại mang bản sắc, đặc thù của mỗi quốc gia dân tộc. Chính vì lẽ đó, trong thời đại toàn cầu hóa, văn hóa càng đóng vai trò quan trọng; bởi nó giúp chúng ta hòa nhập mà không hòa tan với những nền văn hóa khác. Hiện nay, ngày Tết cổ truyền đã không còn giữ nguyên được những truyền thống, những giá trị cao đẹp vốn có nữa. Đó là một trong những nguyên do tôi chọn đề tài này.

Những đề tài liên quan đến văn hóa Nam Bộ (đặc biệt là miền Tây Nam Bộ) đã có rất nhiều, nhưng tôi vẫn quyết định chọn một đề tài liên quan đến vùng văn hóa này do bản thân vốn dĩ là một người con của miền sông nước. Hơn nữa, với điều kiện tự nhiên ưu ái, con người chân tình phóng khoáng càng làm cho vùng đất này thêm hấp dẫn, l‎ý thú.

2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu là để thấy được những giá trị truyền thống qu‎ý báu, đáng trân trọng của dân tộc thông qua một tục lệ có từ lâu đời đó là tục gói bánh tét ngày Tết. Qua đó để lớp trẻ chúng ta càng trân trọng, giữ gìn những nét đẹp ấy, để chúng ta “có hòa nhập cũng không hòa tan”.
‎
3. Lịch sử vấn đề
Như đã nói ở trên, những đề tài về vùng văn hóa Nam Bộ (đặc biệt là miền Tây Nam Bộ) đã được nghiên cứu rất nhiều thông qua các luận văn, các bài báo trên các tạp chí, chuyên san … Đề tài này chỉ chọn một nét nhỏ trong tổng thể lớn để có thể hiểu sâu hơn về vùng đất, con người nơi đây; đồng thời cũng từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là: tục gói bánh tét
- Không gian nghiên cứu: Nam Bộ
- Thời gian: ngày Tết

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
- Ý nghĩa khoa học: Đóng góp một phần nhỏ vào những nghiên cứu hiện có về vùng văn hóa Nam Bộ, đặc biệt là về những giá trị truyền thống.
- Ý nghĩa thực tiễn: giúp cho những người trẻ hiểu một cách sâu sắc và thực tế hơn về một trong những tập tục truyền thống có từ lâu của dân tộc ta, đồng thời cũng từ đó mà giữ gìn và phát huy chứ không làm mai một dần.

6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
- Phương pháp hệ thống - loại hình: dựa vào những đặc trưng của vùng văn hóa Nam Bộ để có thể khái quát những nét tiêu biểu của một vùng văn hóa, đồng thời qua đó có thể giải thích về đối tượng nghiên cứu.
- Phương pháp so sánh: thông qua việc so sánh nội văn hóa (giữa bánh tét trong Nam và bánh chưng ngoài Bắc) để có thể thấy được những nét tương đồng và khác biệt của hai loại bánh truyền thống của dân tộc, từ đó có thể lý giải tầm quan trọng cũng như việc giữ gìn tập tục truyền thống này.
- Ngoài ra trong đề tài cũng có vận dụng một số kiến thức của các ngành có liên quan…

7. Bố cục của đề cương
Đề tài ngoài phần dẫn nhập, kết luận và tài liệu tham khảo, gồm 3 chương:
- Chương I: Khái quát đặc trưng tự nhiên, hoàn cảnh lịch sử vùng đất và con người miền Tây Nam Bộ
Đây là chương giới thiệu khái quát về vùng văn hóa Nam Bộ (đặc biệt là miền Tây Nam Bộ).

- Chương II: Những giá trị cao đẹp trong tập tục gói bánh tét ngày Tết của người dân Nam Bộ
Từ những định nghĩa, nguồn gốc của món bánh tét; chương này mô tả chi tiết tục gói bánh tét ngày Tết của người Nam Bộ. Qua đó thấy được những nét giá trị đáng quý cần giữ gìn và phát huy.‎

- Chương III: Định hướng bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống (thông qua tục gói bánh tét)
Tiếp nối chương hai, chương này thông qua tục gói bánh tét để đề cao những nét đẹp trong truyền thống của cha ông, từ đó có định hướng để bảo tồn và phát huy trong lớp thanh niên trẻ ngày nay.

II. ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
Chương I: Khái quát đặc trưng tự nhiên, hoàn cảnh lịch sử vùng đất và con người miền Tây Nam Bộ
1.1 Điều kiện tự nhiên
1.2Tiến trình lịch sử
1.3 Cư dân
Tiểu kết
Chương II: Những giá trị cao đẹp trong tập tục gói bánh tét ngày Tết của người dân Nam Bộ
2.1 Bánh tét
2.1.1 Nguồn gốc
2.1.2 Định nghĩa
2.2 Ngày Tết gói bánh tét ở Nam Bộ
2.3 Ý nghĩa
2.4 Những hạn chế
Tiểu kết
Chương III: Định hướng bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống (thông qua tục gói bánh tét)
3.1 Giáo dục trẻ từ thuở nhỏ
3.2 Tuyên truyền và phát huy những giá trị truyền thống
3.3 Ý thức của người dân
Tiểu kết
Kết luận
Tài liệu tham khảo

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 4:
* Sưu tầm tư liệu đa nghành, đa công cụ, đa ngôn ngữ, đa chủng loại, đa phương tiện 1 cách hệ thống phục vụ cho đề tài nghiên cứu khoa học đã chọn (trên diễn đàn công bố danh sách + đường dẫn).
- Tài liệu tiếng Việt
1. Đinh Thị Dung, tài liệu Địa Văn Hóa & Các Vùng Văn Hóa Việt Nam, ĐHKHXH & NV, 2013.
2. Mai Ngọc Chừ, Văn Hóa và Ngôn Ngữ Phương Đông. Nxb. Phương Đông, 2009.
3. Nguyễn Ngọc Thơ tổng hợp, Cơ Sở Văn Hóa Việt Nam. ĐHKHXH & NV, 2012.
4. Thạch Phương, Hồ Lê, Huỳnh Lứa, Nguyễn Quang Vinh, Văn Hóa Dân Gian Người Việt Ở Nam Bộ. Nxb. Khoa Học Xã Hội, 1992.
5. Tân Việt, Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam, NXB Văn Hóa Dân Tộc Hà Nội, 1997.
6. Trần Ngọc Thêm, Cơ Sở Văn Hóa Việt Nam. Nxb. Giáo Dục, 1999.

- Tài liệu internet
1.Dương Văn Út , Tết đến nhớ đòn bánh Tét. http://dantri.com.vn/xa-hoi/tet-den-nho ... 558049.htm
2. Bánh tét. http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_t%C3%A9t2.
3. Bánh tét. http://www.vaas.org.vn/images/caylua/12/22_banhtet.htm
4. Thuyết minh về bánh tét ngày tết. http://school.vnmic.com/news/van-hoc/Th ... y-tet-397/
5. http://www.saigonocean.com/trangNguyenT ... anhtet.htm
6. Duy Nguyên, Tết Nam Bộ kể chuyện “Sự tích bánh tét”. http://infonet.vn/Gia-dinh/Nha-xinh/Tet ... 10392.info
7. Bánh tét - Hương vị đặc trưng ngày tết ở Nam Bộ. http://hanoi.vietnamplus.vn/Home/Banh-t ... 888.vnplus
8. Nguyễn Văn Thích, Nấu bánh tét nét đẹp ngày xuân. http://www.ninhhoatoday.net/stbkky20-2.asp

* Sử dụng document map để sắp xếp tư liệu sao cho hợp lí nhất, chụp ảnh đưa lên topic của mình trên diễn đàn.

[TRINH THUAN]

- Tục gói bánh tét ngày Tết ở Nam Bộ:
[/quote]

phần hình ảnh này bạn nên vẽ ở powerpoint và chụp lại bên ấy rồi upload sẽ cho chất lượng hình ảnh tốt hơn, rõ ràng hơn và đẹp hơn. hình này có vẻ hơi bị mờ và tối. ^^
Thân!

[thanhtruc]

Cám ơn bạn TRINH THUAN rất nhiều. Mình post lại hình bài tập 2:
* Tục gói bánh tét ngày Tết ở Nam Bộ:

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 5: Chọn những nội dung thích hợp trong đề tài của mình để lập bảng (bắt buộc), lập mô hình và lập thuật giải (nếu có).
* Bảng thể hiện vai trò, tầm quan trọng của việc gói bánh tét vào những thời điểm khác nhau trong năm:

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 7: Chọn 1 cặp đối tượng, lập bảng so sánh, đưa lên diễn đàn

[thanhtruc]

Bài tập thực hành 8: Chọn nội dung thích hợp trong đề tài của mình để vận dụng phương pháp loại hình nhằm phát hiện tri thức mới.
1. Lựa chọn hệ thống loại hình
Đề tài tập trung nghiên cứu một tập tục truyền thống của người Việt ở Nam Bộ đó là tục gói bánh tét ngày Tết. Trong đó có sự so sánh với việc gói bánh chưng xanh ngoài Bắc để thấy những tương đồng và khác biệt của hai loại bánh truyền thống của dân tộc ta cũng như một phong tục cổ truyền đẹp cần được giữ gìn và phát huy.

2. Phân loại các phần tử của đối tượng nghiên cứu thành các nhóm
- Các phần tử của đối tượng nghiên cứu là bánh tét, bánh chưng, đồng thời cũng có một sự pha trộn giữa bánh chưng và bánh tét ở các tỉnh miền Trung.
- Bánh truyền thống của người Việt từ thời xa xưa dựa theo truyền thuyết Lang Liêu chính là bánh chưng, qua thời gian du nhập vào phương Nam để thích nghi với các điều kiện tự nhiên, con người và nhiều yếu tố khác, chiếc bánh chưng xanh dần trở thành đòn bánh tét tròn dài.

3. Lập ánh xạ



4. Vận dụng chùm đặc trưng của loại hình để mô tả nhóm tương ứng của đối tượng nghiên cứu. Chi tiết hóa, bổ sung, điều chỉnh, giải thích các hiện tượng đặc thù.
Sau khi lập ánh xạ, ta thấy tuy hai loại bánh khác nhau về xuất xứ, hình dáng, vùng miền… nhưng đều là những loại bánh truyền thồng của dân tộc, một nét độc đáo trong ẩm thực Việt. Cùng với đó là phong tục gói bánh tét hay bánh chưng ngày Tết đã và sẽ mãi mãi là một phong tục đẹp mà lớp trẻ nhất định phải giữ gìn và phát huy.

[thanhtruc]

Hình chỉnh sửa bài tập 2: