Bài tập thực hành
Đã gửi: Thứ 3 30/07/13 21:05Bài tập thực hành môn PP nghiên cứu Văn hóa học
GS.VS. TSKH Trần Ngọc Thêm
Đề tài:
1. Chọn cho mình một (phạm vi) đề tài
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn trong đối lập)
3. Vận dụng PPDL để nghiên cứu (từng) cặp đối lập (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa…)
1. Đề tài: Thiên nhiên trong thơ Haiku của Basho và Thơ Haiku của Basho
2. Các cặp phạm trù đối lập:
+ Tâm hồn: Phóng khoáng (Trung Hoa) > < mộc mạc (Nhật Bản)
+ Trước thiên nhiên: Cái tôi lãng mạn (Lý Bạch) > < Tinh thần vô ngã (Basho)
+ Thiên nhiên: Được nhân cách hóa (Lý Bạch) > < Tái hiện giản dị, chân thực
3. Kiểm tra
- Tính tương hiện: Đất nước Trung Hoa có bề dày lịch sử và văn hóa. Nền văn hóa đó vô cùng phong phú. Nhật Bản là một quần đảo xa xôi, nhưng luôn làm cho con người có những cung bậc cảm xúc khó tả.
Chúng ta có thể thấy văn học là biểu hiện rực rỡ mang tính dân tộc độc đáo, đầy triết lý của văn hóa Trung Hoa. Ở Nhật Bản, nền văn hóa đặc sắc qua văn học là tình cảm và thiên nhiên, đẹp mà giản dị, dạt dào mà sâu lắng.
- Tính tương hóa: Đến từ xứ tuyết, nhưng tâm hồn Basho mang hơi ấm tình thương đến với kiếp người. Còn bức tranh thủy mặc mà Lý Bạch mang đến là sự thanh thoát, một hoài bão lớn lao. Chúng ta bắt gặp ở Basho và Lý Bạch một tâm điểm chung của tinh thần phương Đông, đó là luôn hướng về tương lai, về con người trong xã hội.
- Tính hướng hòa: Thiên nhiên qua ngòi bút và tâm hồn của Basho và Lý Bạch hết sức phong phú, sinh động. Qua lăng kính của hok, thiên nhiên dường như có linh hồn, tràn đấy sức sống.
Ngày nay, nhiều người yêu thích thơ văn đã tìm hiểu và tham gia vào cộng đồng những người yêu thích thể thơ Haiku và thơ Đường. Đây cũng là một yếu tố văn hóa nổi bật. Và dường như, việc tìm hiểu về hai thể loại thơ này đã kéo mọi khoảng cách xích lại gần nhau hơn. Tất cả hướng tới điều tốt đẹp, mới mẻ nhưng đầy lắng đọng.
1. Lý do chọn đề tài
Xứ Phù Tang và Trung Hoa là hai đất nước có nền văn hóa đặc sắc, đặc biệt là nền văn học thơ ca phát triển từ rất sớm. Hai tác giả tiêu biểu là Lý Bạch và Basho cùng với hai thể thơ tứ tuyệt và thơ Haiku là đỉnh cao của thi ca nhân loại.
Thơ Đường là tinh hoa của văn học Trung Hoa, còn thơ Haiku cũng được xem là viên ngọc quý của xứ Phù Tang. Cùng viết về đề tài thiên nhiên nhưng giữa hai nhà thơ cũng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt. Từ đó mà ta sẽ hiểu hơn về vẻ đẹp thơ ca của hai đất nước này và có thái độ trân trọng đối với những giá trị tinh thần cao quý của nhân loại. Đề tài: “Thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho” là một trong nhiều đề tài nghiên cứu, nhằm góp phần vào kho tàng lí luận văn học một cách nhìn, một cách cảm nhận, cũng như những khám phá mới về thơ ca.
2. Lịch sử nghiên cứu:
Nền văn học Nhật Bản, Trung Quốc nói chung, thơ haiku và thơ tứ tuyệt nói riêng cũng từ khá lâu rồi được nhiều dịch giả, giới nghiên cứu và bạn đọc trên thế giới quan tâm, trong đó có Việt Nam.
Trong một số công trình nghiên cứu của các tác giả như Nguyễn Khắc Phi – Trương Chính, Nguyễn Bích Thuận, Trần Trung Hỷ, Nhật Chiêu, Nguyễn Sĩ Đại,…và một số bài viết khác có liên quan trên website:
Cuốn “Thơ Đường” của Nguyễn Bích Thuận giới thiệu, phân tích một số bài thơ của Lý Bạch và nêu lên tính chất lãng mạn trong thơ Lý Bạch.
Cuốn “Thơ sơn thủy cổ trung đại Trung Quốc” của Trần Trung Hỷ bàn về giá trị nội dung cũng như nghệ thuật của thơ sơn thủy.
Cuốn “Văn học Nhật Bản từ khởi thủy đến 1868” của Nhật Chiêu nói về con đường đến với thơ ca của Basho và một số vẻ đẹp trong thơ haiku của ông.
Cuốn “Nhật Bản trong chiếc gương soi” của Nhật Chiêu có nội dung cơ bản gần như tài liệu trên đã được đề cập (Văn học Nhật Bản từ khởi thủy đến 1868).
Và tài liệu “Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ tứ tuyệt đời Đường” của Nguyễn Sĩ Đại nói một cách khái quát về cấu trúc của thơ tứ tuyệt, biện pháp ngôn ngữ thơ tứ tuyệt…
Qua một số tài liệu chính được sơ lược như trên, thiên nhiên trong thơ Lý Bạch và Basho vẫn chỉ dừng lại ở cái nhìn khái quát, chưa có sự khám phá sâu sắc và nhất là chưa so sánh giữa hai nhà thơ này.
Chính vì vậy, từ việc tiếp thu các công trình nghiên cứu của các tác giả này, cộng với sự tìm tòi, nghiên cứu sẽ đưa ra được những điểm giống và khác nhau về mặt nội dung cũng như nghệ thuật trên cơ sở so sánh thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
a. Mục đích:
Giới thiệu đến công chúng một cách tiếp cận, hướng khám phá mới về thơ Tứ tuyệt đời Đường và thơ Haiku.
Khám phá cái hay, cái đẹp của thơ ca Trung Hoa và Nhật Bản thông qua hai nhà thơ tiêu biểu là Lý Bạch và Basho.
Tìm ra sự khác biệt trong cách miêu tả thiên nhiên của Lý Bạch và Basho.
Khơi gợi lòng yêu mến thơ ca của mọi người đối với thơ Đường (đặc biệt là thơ Tứ tuyệt) và Haiku qua mối giao cảm giữa con người và thiên nhiên.
b. Nhiệm vụ:
Tìm ra điểm tương đồng và khác biệt về thiên nhiên trong thơ Tứ tuyệt của Lý Bạch và Haiku của Basho.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
a. Đối tượng: Thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho.
b. Phạm vi:
Khảo sát thơ tứ tuyệt (Lý Bạch) và thơ Haiku (Basho)
Xét trên bình diện thiên nhiên dưới nhiều góc độ.
5. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu:
- Đóng góp vào kho tàng lí luận văn học hướng nhìn, một cách khám phá mới về nội dung cũng như hình thức của thơ ca.
- Giúp hiểu sâu hơn về thơ Đường (thơ Tứ Tuyệt) và thơ Haiku.
- Mở rộng và trải lòng mình với thế giới thế giới thiên nhiên.
- Biết tìm hiểu và khai thác giá trị của một bài thơ Đường luật, thơ Haiku.
- Định hướng gợi mở đối với việc tìm hiểu và nghiên cứu…
6. Phương pháp nghiên cứu:
-Tập hợp tài liệu
- Phân loại
- Hệ thống
- So sánh - đối chiếu
- Phân tích và tổng hợp
7. Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn gồm có 3 phần:
Chương 1: Con đường thơ của Lý Bạch và Basho.
Chương 2: Sự gặp gỡ giữa thơ thiên nhiên của Lý Bạch và thơ thiên nhiên của Basho.
Chương 3: Những nét khác biệt trong việc thể hiện thiên nhiên trong thơ Lý Bạch và Basho.
KẾT LUẬN
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nhật chiêu, Nhật Bản trong chiếc gương soi, Nxb G iáo dục, 2007.
2. Nhật chiêu, Câu chuyện văn chương phương Đông, Nxb Giáo dục, 2003.
3 . Nhật Chiêu, Văn học Nhật Bản từ khởi thuỷ đến 1868, Nxb Giáo dục, 2002.
4. Lê Từ Hiển – Lưu Đức Trung biên soạn, tuyển chọn, Haiku – hoa thời gian, NXB GD, 2007.
5. Hạ Thanh, Thiền và văn hóa Nhật Bản (Vị thiền trong thơ Basho),TOKYO: IWANAMI-SHINSHO, 1967.
6. Lê Nguyễn Lưu, Đường thi tuyển dịch, NXB Thuận Hóa, 2007.
7. Nguyễn Sĩ Đại, Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ tứ tuyệt đời Đường, Nxb Văn học, 2007.
8. Nguyễn Bích Thuận, Thơ Đường – Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Nxb Đồng Nai, 2005.
9. Nguyễn Thị Bích Hải, Bình giảng thơ Đường, NXB GD, 2004.
10. Nguyễn Thị Bích Hải, Bài giảng Một số vấn đề thi pháp thơ Đường và tiểu thuyết Minh Thanh, 2005.
11. Trần Trung Hỷ, Thơ sơn thủy cổ trung đại Trung Quốc, Nxb Giáo dục, 2007.
Nxb Giáo dục, 1996.
12. Nguyễn Văn Dân, Những vấn đề lí luận của văn học so sánh, NXB KHXH Hà Nội, 1995.
NHỮNG CHUẨN BỊ CHO VIỆC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Hướng thực hiện
+ Cách tiếp cận tài liệu: tài liệu văn bản, tài liệu mạng Internet.
2. Kế hoạch làm việc
+Sưu tầm tài liệu: 20%
+Xử lý tài liệu: 20%
+Viết: 60%.
GS.VS. TSKH Trần Ngọc Thêm
Đề tài:
1. Chọn cho mình một (phạm vi) đề tài
2. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn trong đối lập)
3. Vận dụng PPDL để nghiên cứu (từng) cặp đối lập (kiểm tra tính tương hiện, kiểm tra tính tương hóa, kiểm tra tính hướng hòa…)
1. Đề tài: Thiên nhiên trong thơ Haiku của Basho và Thơ Haiku của Basho
2. Các cặp phạm trù đối lập:
+ Tâm hồn: Phóng khoáng (Trung Hoa) > < mộc mạc (Nhật Bản)
+ Trước thiên nhiên: Cái tôi lãng mạn (Lý Bạch) > < Tinh thần vô ngã (Basho)
+ Thiên nhiên: Được nhân cách hóa (Lý Bạch) > < Tái hiện giản dị, chân thực
3. Kiểm tra
- Tính tương hiện: Đất nước Trung Hoa có bề dày lịch sử và văn hóa. Nền văn hóa đó vô cùng phong phú. Nhật Bản là một quần đảo xa xôi, nhưng luôn làm cho con người có những cung bậc cảm xúc khó tả.
Chúng ta có thể thấy văn học là biểu hiện rực rỡ mang tính dân tộc độc đáo, đầy triết lý của văn hóa Trung Hoa. Ở Nhật Bản, nền văn hóa đặc sắc qua văn học là tình cảm và thiên nhiên, đẹp mà giản dị, dạt dào mà sâu lắng.
- Tính tương hóa: Đến từ xứ tuyết, nhưng tâm hồn Basho mang hơi ấm tình thương đến với kiếp người. Còn bức tranh thủy mặc mà Lý Bạch mang đến là sự thanh thoát, một hoài bão lớn lao. Chúng ta bắt gặp ở Basho và Lý Bạch một tâm điểm chung của tinh thần phương Đông, đó là luôn hướng về tương lai, về con người trong xã hội.
- Tính hướng hòa: Thiên nhiên qua ngòi bút và tâm hồn của Basho và Lý Bạch hết sức phong phú, sinh động. Qua lăng kính của hok, thiên nhiên dường như có linh hồn, tràn đấy sức sống.
Ngày nay, nhiều người yêu thích thơ văn đã tìm hiểu và tham gia vào cộng đồng những người yêu thích thể thơ Haiku và thơ Đường. Đây cũng là một yếu tố văn hóa nổi bật. Và dường như, việc tìm hiểu về hai thể loại thơ này đã kéo mọi khoảng cách xích lại gần nhau hơn. Tất cả hướng tới điều tốt đẹp, mới mẻ nhưng đầy lắng đọng.
1. Lý do chọn đề tài
Xứ Phù Tang và Trung Hoa là hai đất nước có nền văn hóa đặc sắc, đặc biệt là nền văn học thơ ca phát triển từ rất sớm. Hai tác giả tiêu biểu là Lý Bạch và Basho cùng với hai thể thơ tứ tuyệt và thơ Haiku là đỉnh cao của thi ca nhân loại.
Thơ Đường là tinh hoa của văn học Trung Hoa, còn thơ Haiku cũng được xem là viên ngọc quý của xứ Phù Tang. Cùng viết về đề tài thiên nhiên nhưng giữa hai nhà thơ cũng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt. Từ đó mà ta sẽ hiểu hơn về vẻ đẹp thơ ca của hai đất nước này và có thái độ trân trọng đối với những giá trị tinh thần cao quý của nhân loại. Đề tài: “Thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho” là một trong nhiều đề tài nghiên cứu, nhằm góp phần vào kho tàng lí luận văn học một cách nhìn, một cách cảm nhận, cũng như những khám phá mới về thơ ca.
2. Lịch sử nghiên cứu:
Nền văn học Nhật Bản, Trung Quốc nói chung, thơ haiku và thơ tứ tuyệt nói riêng cũng từ khá lâu rồi được nhiều dịch giả, giới nghiên cứu và bạn đọc trên thế giới quan tâm, trong đó có Việt Nam.
Trong một số công trình nghiên cứu của các tác giả như Nguyễn Khắc Phi – Trương Chính, Nguyễn Bích Thuận, Trần Trung Hỷ, Nhật Chiêu, Nguyễn Sĩ Đại,…và một số bài viết khác có liên quan trên website:
Cuốn “Thơ Đường” của Nguyễn Bích Thuận giới thiệu, phân tích một số bài thơ của Lý Bạch và nêu lên tính chất lãng mạn trong thơ Lý Bạch.
Cuốn “Thơ sơn thủy cổ trung đại Trung Quốc” của Trần Trung Hỷ bàn về giá trị nội dung cũng như nghệ thuật của thơ sơn thủy.
Cuốn “Văn học Nhật Bản từ khởi thủy đến 1868” của Nhật Chiêu nói về con đường đến với thơ ca của Basho và một số vẻ đẹp trong thơ haiku của ông.
Cuốn “Nhật Bản trong chiếc gương soi” của Nhật Chiêu có nội dung cơ bản gần như tài liệu trên đã được đề cập (Văn học Nhật Bản từ khởi thủy đến 1868).
Và tài liệu “Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ tứ tuyệt đời Đường” của Nguyễn Sĩ Đại nói một cách khái quát về cấu trúc của thơ tứ tuyệt, biện pháp ngôn ngữ thơ tứ tuyệt…
Qua một số tài liệu chính được sơ lược như trên, thiên nhiên trong thơ Lý Bạch và Basho vẫn chỉ dừng lại ở cái nhìn khái quát, chưa có sự khám phá sâu sắc và nhất là chưa so sánh giữa hai nhà thơ này.
Chính vì vậy, từ việc tiếp thu các công trình nghiên cứu của các tác giả này, cộng với sự tìm tòi, nghiên cứu sẽ đưa ra được những điểm giống và khác nhau về mặt nội dung cũng như nghệ thuật trên cơ sở so sánh thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
a. Mục đích:
Giới thiệu đến công chúng một cách tiếp cận, hướng khám phá mới về thơ Tứ tuyệt đời Đường và thơ Haiku.
Khám phá cái hay, cái đẹp của thơ ca Trung Hoa và Nhật Bản thông qua hai nhà thơ tiêu biểu là Lý Bạch và Basho.
Tìm ra sự khác biệt trong cách miêu tả thiên nhiên của Lý Bạch và Basho.
Khơi gợi lòng yêu mến thơ ca của mọi người đối với thơ Đường (đặc biệt là thơ Tứ tuyệt) và Haiku qua mối giao cảm giữa con người và thiên nhiên.
b. Nhiệm vụ:
Tìm ra điểm tương đồng và khác biệt về thiên nhiên trong thơ Tứ tuyệt của Lý Bạch và Haiku của Basho.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
a. Đối tượng: Thiên nhiên trong thơ tứ tuyệt của Lý Bạch và haiku của Basho.
b. Phạm vi:
Khảo sát thơ tứ tuyệt (Lý Bạch) và thơ Haiku (Basho)
Xét trên bình diện thiên nhiên dưới nhiều góc độ.
5. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu:
- Đóng góp vào kho tàng lí luận văn học hướng nhìn, một cách khám phá mới về nội dung cũng như hình thức của thơ ca.
- Giúp hiểu sâu hơn về thơ Đường (thơ Tứ Tuyệt) và thơ Haiku.
- Mở rộng và trải lòng mình với thế giới thế giới thiên nhiên.
- Biết tìm hiểu và khai thác giá trị của một bài thơ Đường luật, thơ Haiku.
- Định hướng gợi mở đối với việc tìm hiểu và nghiên cứu…
6. Phương pháp nghiên cứu:
-Tập hợp tài liệu
- Phân loại
- Hệ thống
- So sánh - đối chiếu
- Phân tích và tổng hợp
7. Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn gồm có 3 phần:
Chương 1: Con đường thơ của Lý Bạch và Basho.
Chương 2: Sự gặp gỡ giữa thơ thiên nhiên của Lý Bạch và thơ thiên nhiên của Basho.
Chương 3: Những nét khác biệt trong việc thể hiện thiên nhiên trong thơ Lý Bạch và Basho.
KẾT LUẬN
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nhật chiêu, Nhật Bản trong chiếc gương soi, Nxb G iáo dục, 2007.
2. Nhật chiêu, Câu chuyện văn chương phương Đông, Nxb Giáo dục, 2003.
3 . Nhật Chiêu, Văn học Nhật Bản từ khởi thuỷ đến 1868, Nxb Giáo dục, 2002.
4. Lê Từ Hiển – Lưu Đức Trung biên soạn, tuyển chọn, Haiku – hoa thời gian, NXB GD, 2007.
5. Hạ Thanh, Thiền và văn hóa Nhật Bản (Vị thiền trong thơ Basho),TOKYO: IWANAMI-SHINSHO, 1967.
6. Lê Nguyễn Lưu, Đường thi tuyển dịch, NXB Thuận Hóa, 2007.
7. Nguyễn Sĩ Đại, Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ tứ tuyệt đời Đường, Nxb Văn học, 2007.
8. Nguyễn Bích Thuận, Thơ Đường – Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Nxb Đồng Nai, 2005.
9. Nguyễn Thị Bích Hải, Bình giảng thơ Đường, NXB GD, 2004.
10. Nguyễn Thị Bích Hải, Bài giảng Một số vấn đề thi pháp thơ Đường và tiểu thuyết Minh Thanh, 2005.
11. Trần Trung Hỷ, Thơ sơn thủy cổ trung đại Trung Quốc, Nxb Giáo dục, 2007.
Nxb Giáo dục, 1996.
12. Nguyễn Văn Dân, Những vấn đề lí luận của văn học so sánh, NXB KHXH Hà Nội, 1995.
NHỮNG CHUẨN BỊ CHO VIỆC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Hướng thực hiện
+ Cách tiếp cận tài liệu: tài liệu văn bản, tài liệu mạng Internet.
2. Kế hoạch làm việc
+Sưu tầm tài liệu: 20%
+Xử lý tài liệu: 20%
+Viết: 60%.