Chào Thầy và các bạn, em xin chỉnh sửa lại tên đề tài thành
Tìm hiểu Tết cổ truyền người Việt (Lễ cúng giao thừa)GV: GS.TS.VSKH Trần Ngọc Thêm
HV: Nguyễn Thị Ái Hoa
Lớp: CHVH K13B
MSHV: 0305161237
BÀI TẬP 1
1. Đề tài: Tìm hiểu Tết cổ truyền người Việt (Lễ cúng giao thừa)
2. Xác đinh các cặp phạm trù đối lập:
Tĩnh >< Động
Truyền thống >< Hiện đại
Vật chất >< Tinh thần
3. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu
- Tính tương hiện: Lễ cúng giao thừa trong Tết cổ truyền người Việt bao gồm lễ cúng thần linh, gia tiên và các quan Hành khiển, vừa có ý nghĩa tinh thần (nội dung các lời khấn, vái) vừa có giá trị vật chất (cỗ ngọt cúng thần linh, gia tiên; cỗ mặn cúng các quan Hành khiển). Lời khấn vái trong Lễ cúng giao thừa có thể thay đổi để phù hợp với cuộc sống hiện nay (hiện đại), nhưng nội dung, ý nghĩa vẫn không thay đổi (truyền thống) là những cầu mong về sức khỏe, tài lộc và mọi sự tốt lành cho gia chủ trong năm mới. Trong Lễ cúng giao thừa dường như thần linh, gia tiên (âm tính) hiện lên trong ý nghĩ, tâm trí người đang khấn vái, nguyện cầu (dương tính).
- Tính tương hóa: Cây hương, nén trầm trong Lễ cúng giao thừa (vật chất) khi đốt lên mùi thơm lan tỏa không gian như nối từ năm cũ sang năm mới (tinh thần). Dù hình dáng, chất liệu của cây hương, nén trầm có thay đổi theo cuộc sống mới (hiện đại) thì làn hương, mùi trầm tỏa lan vẫn luôn mang ý nghĩa như một vệt nối thời khắc giao thừa.
- Tính hướng hòa: Lễ cúng giao thừa trong Tết cổ truyền người Việt có thể xem là một mỹ tục về mặt tinh thần. Song trong cuộc sống công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tổ chức Lễ cúng này sao cho giản tiện hơn về mặt vật chất. Do vậy, ý nghĩa của Lễ cúng giao thừa vẫn bền vững, bất biến (truyền thống) dù sau này hình thức của Lễ có những thay đổi khác nhau về mâm cúng, nghi thức cúng (hiện đại).
BÀI TẬP 2
Tên đề tài có:
- Chủ thể: Tết cổ truyền
- Không gian: Việt Nam
- Thời gian: Từ truyền thống cho đến hiện đại
Cấp độ 0 (lĩnh vực nghiên cứu): Văn hóa
Cấp độ 1 (chủ thể): Tết cổ truyền
Cấp độ 2 (không gian): Việt Nam
Cấp độ 3 (thời gian): Từ truyền thống đến hiện đại
BÀI TẬP 3
ĐỀ TÀI: TÌM HIỂU TẾT CỔ TRUYỀN NGƯỜI VIỆT
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Lý do khách quan
Tết cổ truyền người Việt là một tài sản vô giá trong kho tàng văn hóa của dân tộc. Tuy nhiên, là một sản phẩm lịch sử, dù có nhiều mỹ tục, Tết cổ truyền người Việt cũng mang trong đó những nhược điểm của thời đại cũ. Tìm hiểu bản sắc, giá trị Tết cổ truyền của người Việt, đồng thời chỉ ra được những hạn chế, nhược điểm của bản thân ngày Tết này và các nguyên nhân đưa lại là một nhu cầu không thể thiếu đối với những ai quan tâm đến văn hóa dân tộc, nhất là văn hóa tổ chức cộng đồng.
Hiện nay, đất nước đang mở cửa và hội nhập sâu rộng với thế giới. Quá trình toàn cầu hóa đã trở thành xu thế lớn của thời đại. Do vậy, giao lưu và tiếp biến văn hóa, trong đó có Tết cổ truyền của các dân tộc cũng đang diễn ra mạnh mẽ. Làm thế nào để bảo tồn, phát huy giá trị của Tết cổ truyền Việt Nam hiện nay là một đòi hỏi khách quan của dân tộc, của mỗi người, trước hết là những ai đang hoạt động trong lĩnh vực văn hóa.
1.2. Lý do chủ quan
Bản thân tôi được sinh ra và lớn lên ở một vùng đất giàu truyền thống văn hóa. Từ thuở nhỏ, những lễ hội diễn ra hàng năm từ mùa xuân đã để lại trong tâm hồn những ấn tượng sâu sắc, những sắc màu khó phai. Lớn lên, những ký ức đẹp đẽ đó đã dẫn tôi vào thế giới văn chương thời phổ thông và bây giờ là văn hóa Việt Nam. Tìm hiểu Tết cổ truyền người Việt là một cách giải mã những thông điệp mà lễ hội này đã ám ảnh tâm trí tôi từ bấy đến giờ.
Là người Việt Nam, lại là học viên cao học chuyên ngành văn hóa học, nhu cầu nghiên cứu và tìm hiểu bản sắc văn hóa Việt Nam, trong đó có Tết cổ truyền người Việt - một Lễ hội văn hóa đặc sắc của dân tộc, là một tất yếu. Điều đó giúp cho bản thân tôi có đủ tự tin, bản lĩnh để đứng trên bục giảng truyền đạt lại cho các em sinh viên theo học học phần Cơ sở văn hóa Việt Nam tại Trường Cao đẳng Bình Định.
Trên đây là những lý do khách quan và chủ quan cơ bản để tôi lựa chọn đề tài Tìm hiểu Tết cổ truyền của người Việt.
2. Mục đích nghiên cứu
Lĩnh hội những thông tin bổ ích về Tết cổ truyền của người Việt mà cụ thể là các nghi lễ, tập tục, trò chơi, trang phục và ẩm thực.
Bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của ngày Tết cổ truyền trong xu thế hội nhập.
Đề xuất phương hướng tổ chức ngày Tết phù hợp với yêu cầu của cuộc sống mới, góp phần xây dựng một nền văn hóa “tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”.
3. Lịch sử vấn đề
Quá trình làm đề tài, bản thân đã tham khảo các tài liệu chính và xin ghi lại theo trình tự thời gian xuất bản như sau:
1. Tết cổ truyền của người Việt/ Lê Trung Vũ chủ biên, Lê Văn Kỳ, Nguyễn Hương Liên, Lê Hồng Lý.- H.: Văn hóa thông tin, 2002.- 483tr.
2. Tết Việt/ Nhiều tác giả.- H.: Văn hóa thông tin, 2007.- 223tr.
3. Tết trong đời sống tâm linh người Việt/ Nhiều tác giả.- H.: Văn hóa thông tin, 2008.- 227tr.; 19cm
4. Tết cổ truyền người Việt/ Lê Trung Vũ chủ biên, Lê Văn Kỳ, Nguyễn Hương Liên, Lê Hồng Lý.- H.: Văn hóa dân tộc, 2012.- 254tr.
Tài liệu đầu tiên đã trình bày Tết cổ truyền người Việt theo cấp độ: Tết làng quê, Tết thị thành, Tết trong cung đình các triều đại trước và phần sau cùng là trò chơi ngày Tết và trong hội xuân các dân tộc.
Tài liệu thứ hai giới thiệu các sắc thái ngày Tết theo trình tự: Nghi lễ, tập tục, trang phục, trò chơi và ẩm thực ngày Tết.
Tài liệu thứ ba chủ yếu giới thiệu các nghi lễ, tập tục và phân tích ý nghĩa của các lễ tục gắn liền với đời sống tâm linh của dân tộc.
Tài liệu thứ tư đề cập chủ yếu những sắc thái Tết trên các vùng miền Bắc, Trung, Nam của đất nước.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Xác định đối tượng: Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam
- Giới hạn phạm vi:
+ Chủ thể: Tết cổ truyền chủ yếu của người Kinh
+ Không gian: Việt Nam (các vùng miền tiêu biểu trên đất nước: Bắc (Hà Nội), Trung (Huế), Nam (Thành phố Hồ Chí Minh)
+ Thời gian:
. Tết truyền thống: Mô tả, tường thuật, khái quát những đặc sắc của Tết cổ truyền người Việt.
. Tết hiện nay: Ghi nhận những yếu tố mới xuất hiện trong ngày Tết và đề xuất hướng kết hợp các yếu tố truyền thống và cách tân trong ngày hội lớn này.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Đóng góp về mặt khoa học: Giúp người học nhận thức sâu sắc, hệ thống, có cơ sở về bản sắc, giá trị của ngày Tết cổ truyền cũng như các nhược điểm, hạn chế của nó trong cuộc sống hôm nay.
Đóng góp về thực tiễn: Góp phần định hướng tổ chức lại Tết cổ truyền ngày càng văn minh, hợp thời đại hơn.
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp hồi tưởng: Nhớ lại, tái hiện những cái Tết đã đi qua trong đời.
+ Phương pháp điền dã: Khảo sát một số ngày Tết ở các vùng miền mà bản thân đã trải qua.
+ Phương pháp miêu tả, tường thuật: Tái hiện, kể lại không khí, cảnh vật, con người và các sự kiện diễn ra trong ngày Tết.
+ Phương pháp phân tích, đối sánh, tổng hợp, bình luận: Tìm ra những nét riêng biệt, độc đáo và những điểm chung trong ngày Tết cổ truyền ở các vùng, miền.
- Nguồn tư liệu:
+ Ở các thư viện: Sử dụng nguồn tài liệu tham khảo trong các thư viện như: Cơ sở văn hóa Việt Nam, Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam của GS.TS.VSKH Trần Ngọc Thêm; Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam của GS. Phan Ngọc, Văn hóa và ngôn ngữ phương Đông của GS.TS Mai Ngọc Chừ; Tết cổ truyền người Việt của Lê Trung Vũ chủ biên, Lê Văn Kỳ, Nguyễn Hương Liên, Lê Hồng Lý; Tết trong đời sống tâm linh người Việt của Nhiều tác giả; Tết Việt của Nhiều tác giả
+ Trên các Website:
.
https://www.google.com.vn/search?hl=vi& ... d9GvX2hAG4.
https://www.google.com.vn/#sclient=psya ... 66&bih=6307. Bố cục luận văn:
7.1. Luận văn mở đầu bằng phần I “Dẫn nhập” gồm 8 nội dung:
1. Lý do chọn đề tài: Nêu ra những lý do khách quan và chủ quan mà người viết chọn đề tài.
2. Mục đích nghiên cứu: Đề tài hướng đến ba mục đích: Cung cấp thông tin, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống và đề xuất hướng tổ chức Tết cổ truyền sao cho văn minh, hợp thời hơn.
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam, chủ yếu là của người Kinh ở những vùng miền tiêu biểu trên đất nước: Bắc – Trung – Nam.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn: Giúp người học nhận thức sâu sắc, hệ thống, có cơ sở về bản sắc, giá trị của ngày Tết cổ truyền cũng như các nhược điểm, hạn chế của nó trong cuộc sống hôm nay. Đồng thời, góp phần định hướng tổ chức lại Tết cổ truyền ngày càng văn minh, hợp thời đại hơn.
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng đồng bộ các phương pháp hồi tưởng, điền dã, miêu tả, tường thuật, phân tích, đối sánh, tổng hợp, bình luận. Mỗi phương pháp ứng với mỗi mục đích sử dụng cụ thể.
Nguồn tư liệu: Sử dụng nguồn tài liệu cở sở lý luận và thực tiễn trong các sách tham khảo, các website…
7.2. Phần II là nội dung của Tiểu luận gồm 3 chương
* Lý giải về số lượng chương: Phần II có 3 chương được trình bày từ khái quát (Tổng quan) đến cụ thể (Tết hôm nay, Tết ngày mai), từ thực trạng (Tết hôm nay) đến giải pháp (Tết cho ngày mai).
* Lý giải về chủ đề từng chương:
- Chương 1: Tổng quan về Tết cổ truyền người Việt. Trình bày cái nhìn toàn cảnh của ngày Tết cổ truyền qua chiều dài lịch sử về các khía cạnh thời gian, không gian, tính chất lễ hội, các phong tục, các thú chơi và ẩm thực ngày Tết.
- Chương 2: Tết cổ truyền Việt Nam hiện nay trình bày những nét đặc sắc, độc đáo của Tết cũng như những hạn chế, nhược điểm của nó trong xu thế mở cửa và hội nhập.
- Chương 3: Đề xuất hướng tổ chức ngày Tết cổ truyền phù hợp với cuộc sống hiện đại.
* Lý giải về thứ tự các chương: Thứ tự các chương được trình bày theo trình tự từ tổng quát đến cụ thể, từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.
7.3. Phần III là kết luận
7.3.1. Khẳng định bản sắc, giá trị của Tết cổ truyền người Việt.
7.3.2. Đề xuất hướng làm phong phú, sâu sắc hơn Tết cổ truyền trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
NỘI DUNG
Chương Một: Tổng quan về Tết cổ truyền người Việt
1.1. Giới thiệu về Tết cổ truyền Việt Nam
1.1.1. Lịch sử hình thành Tết cổ truyền của người Việt
1.1.2. Đặc điểm về thời gian
1.1.3. Không gian lễ hội Tết cổ truyền
1.1.4. Tính chất của lễ hội
1.1.5. Các nghi lễ, tập tục ngày Tết
1.1.6. Các thú chơi ngày Tết
1.1.7. Ẩm thực ngày Tết
1.2. Tết cổ truyền của người Việt-dưới góc nhìn của bản thân
1.2.1. Tết cổ truyền thời thơ ấu
1.2.2. Tết cổ truyền thời hoa niên
1.2.3. Tết cổ truyền thời trưởng thành
Tiểu kết
- Tết cổ truyền người Việt là một lễ hội văn hóa đặc sắc của người Việt, hình thành và phát triển qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc.
- Tết cổ truyền người Việt mang đậm nét dấu ấn của tâm thức Việt Nam. Qua biến thiên của lịch sử, qua giao lưu và tiếp biến văn hóa, Tết cổ truyền người Việt được bồi đắp thêm những sắc thái mới nhưng vẫn giữ được những nét truyền thống, bất biến.
- Tết cổ truyền người Việt dưới mắt nhìn của người viết tiểu luận được nhận thức qua một quá trình: cảm tính, lý tính và tổng hợp. Nhận thức ngày càng đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn.
Chương Hai: Hiện trạng Tết cổ truyền người Việt
2.1. Hiện trạng Tết cổ truyền ở miền Bắc
2.1.1. Đất và người Hà Nội
2.1.2. Tết cổ truyền ở Hà Nội
2.2. Hiện trạng Tết cổ truyền ở miền Trung
2.2.1. Đất và người Huế
2.2.2. Tết cổ truyền ở Huế
2.3. Hiện trạng Tết cổ truyền ở miền Nam
2.3.1. Đất và người Thành phố Hồ Chí Minh
2.3.2. Tết cổ truyền ở Thành phố Hồ Chí Minh
Tiểu kết
- Tết cổ truyền người Việt ở ba miền tuy có những biểu hiện khác nhau nhưng nhìn chung vẫn có cùng nguồn gốc, vẫn giữ được bản sắc và những tính cách của Tết Việt. Trong quá trình Nam tiến, văn hóa Việt Nam, trong đó có Tết cổ truyền, có sự giao lưu và tiếp biến để đa dạng, phong phú, sâu sắc. Song Tết cổ truyền ở miền Trung, miền Nam vẫn là sự phát triển những cốt tính căn bản của Tết cổ truyền trên đất Bắc.
- Trong xu thế toàn cầu hóa, mở cửa và hội nhập, Tết cổ truyền chắc chắn sẽ có những bổ sung, đổi mới để phát triển, giàu có và hấp dẫn hơn. Tin tưởng với bề dày văn hóa của dân tộc, sức dung hóa mạnh mẽ của văn hóa Việt, tương lai Tết cổ truyền người Việt sẽ trở thành một lễ hội đặc sắc, có thương hiệu, văn minh, phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại.
Chương Ba: Hướng tổ chức Tết cổ truyền phù hợp với cuộc sống hôm nay
3.1. Bảo tồn và phát huy giá trị Tết cổ truyền Việt Nam
3.1.1. Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử
3.1.1.1. Tết cổ truyền người Việt thuộc lớp văn hóa bản địa
3.1.1.2. Tết cổ truyền người Việt thuộc lớp văn hóa giao lưu với Trung Hoa và các nước trong khu vực
3.1.1.3. Tết cổ truyền người Việt thuộc lớp văn hóa giao lưu với phương Tây
3.1.2. Bảo tồn và phát huy giá trị tinh thần
3.1.2.1. Giá trị nhân bản
3.1.2.2. Giá trị đạo đức
3.1.2.3. Giá trị nhân văn
3.2. Tiếp thu tinh hoa của các lễ hội Tết các nước ở khu vực và trên thế giới
3.2.1. Lễ hội Tết các nước ở khu vực (các nước Asean)
3.2.2. Lễ hội Tết các nước trên thế giới (Trung Hoa, Ấn Độ, Pháp, Mỹ, Nga…)
3.3. Tổ chức lễ Tết vừa bảo đảm các giá trị tinh thần vừa tiết kiệm thời gian, tiền của, công sức
3.3.1. Tổ chức lễ hội ngày Tết cổ truyền vừa đảm bảo đầy đủ giá trị tinh thần thể hiện bản sắc và tính cách văn hóa Việt Nam
3.3.2. Tổ chức lễ hội ngày Tết bảo đảm tính khoa học, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền của phù hợp với cuộc sống hiện đại
Tiểu kết
- Nắm vững bản sắc và tính cách, truyền thống bền vững của Tết cổ truyền người Việt, tiếp thu, lựa chọn tinh hoa của lễ Tết các dân tộc, tin tưởng với chiều sâu và sức mạnh dung hóa, truyền thống “vượt gộp” (từ của GS. Phan Ngọc) người Việt sẽ có một kiểu lựa chọn thích hợp trong cách tổ chức ngày Tết cổ truyền phù hợp với cuộc sống mới hiện nay.
- Xin đề xuất một hướng tổ chức Tết mới sao cho vừa phát huy được các giá trị tinh thần truyền thống vừa chú ý đến tính khoa học, giá trị kinh tế (kinh doanh, quảng bá, xây dựng thương hiệu…).
KẾT LUẬN
1. Tết cổ truyền người Việt tuy có những sắc thái khác nhau về độ dài thời gian, nghi lễ, ẩm thực ngày tết…nhưng có những nét cơ bản giống nhau vì có chung nguồn cội, có chung một nền văn hóa đa dạng và thống nhất. Người Việt ở miền Trung và mảnh đất cuối cùng của tổ quốc đa số là con cháu, hậu duệ của cha ông từ đất Bắc đã đến đây trong quá trình Nam tiến của dân tộc. Chính vì thế, một con dân miền Nam đã có những vần thơ đau đáu về đất Tổ, thấm đẫm ý thức lịch sử trong những ngày khói lửa của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước:
Từ thuở mang gươm đi mở cõi
Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long
Những sắc thái riêng trong Tết cổ truyền người Việt ở ba vùng đất nước là còn do sự pha trộn của các cư dân từ các nước khác (Khơme, Minh Hương…) các vùng văn hóa khác (Chiêm Thành, Thủy Chân Lạp…) đến đây lập nghiệp; lại còn do tác động của văn minh công nghiệp, văn hóa Âu Tây và hiện nay là xu hướng toàn cầu hóa tạo nên.
2. Tuy nhiên, điều dễ dàng nhận thấy là Tết cổ truyền người Việt không vì các lý do trên mà nghèo đi. Trái lại, lễ Tết này ngày càng đa dạng, phong phú, giàu sắc màu, hương vị, vừa phù hợp với nhịp sống hiện đại vừa giữ được những nét đẹp truyền thống của một dân tộc có bốn nghìn năm văn hiến, góp phần xây dựng “Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Như vậy, rõ ràng Tết Cả là một ngày hội lớn đánh dấu sự trở lại của một chu kỳ thời gian của một năm tròn. Tết cũng có thể coi là ngày lễ sinh nhật chung. Sinh nhật của thiên nhiên, đất nước và dân tộc. Tết cổ truyền của người Việt là một mỹ tục. Tuy nhiên, là một sản phẩm của lịch sử, Tết Cả cũng mang trong đó những nhược điểm của thời đại cũ, khó hòa nhập với hôm nay, trước hết là sự tổn phí thời gian (trước và sau Tết) và con người đổ của cùng sức khỏe vào dịp này quá nhiều, quá lớn.
3. Cộng đồng người Việt mới đang hướng tới một xã hội công nghiệp, văn minh. Việc hưởng thụ trong dịp Tết cần tính toán sao cho giản dị hơn và sau Tết con người cần đồn sức lao động với tốc độ nhanh hơn cũng với ý nghĩa truyền thống là mở màn cho một phong cách làm ăn của năm mới. Nghĩa là cần phải tổ chức lại sao cho Tết Cả vẫn mang đầy đủ ý nghĩa tinh thần, nghi thức cần thiết, song không câu nệ về hình thức và vật chất. Với phương hướng đó, hy vọng rằng Tết Cả sẽ ngày một văn minh, hợp thời đại hơn.
BÀI TẬP 5
Chọn những nội dung thích hợp trong đề tài để tiến hành lập bảng (bắt buộc) mô hình và thuật giải (nếu có)
MẶT TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ CỦA TẾT CỔ TRUYỀN NGƯỜI VIỆT THỜI KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
BÀI TẬP 7
