DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Bài tập môn: Phương pháp nghiên cứu Khoa học
Giảng viên: GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm
Học viên: Trần Thị Ngọc Thoại
MSHV : 0305161332
Lớp: Cao học VHH- K14B
----------------------
Bài tập 1

1.Tên đề tài
Văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam Bộ.
2.Các cặp phạm trù đối lập cơ bản.
* Cấu trúc ngữ pháp của tên đề tài.
[Văn hóa miệt vườn] [Người Việt] [vùng Tây Nam Bộ]
* Các cặp đối lập cơ bản.
Văn hóa miệt vườn hay văn hóa đô thị ?
Người Việt hay các tộc người khác ( Khmer, Hoa, Chăm ) ?
Tây Nam Bộ hay vùng khác ?
3. Phân tích các cặp đối lập trong đề tài để xác định mâu thuẫn ( vấn đề ) chính trong đề tài.
Đối lập 1 : hiểu biết về văn hóa miệt vườn khá mù mờ, là mâu thuẫn cốt lõi.
Đối lập 2 : người Việt là chủ thể chính, chỉ xét người Việt nhưng người Việt tương đối rõ ràng nên đối lập này không cốt lõi.
Đối lập 3 : là đối lập nền tảng nhưng chưa đủ để trở thành cốt lõi.
4. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu
Tính tương hiện: văn hoá miệt vườn và văn hoá đô thị đều thuộc lĩnh vực văn hoá nhưng khác nhau ở mức độ đô thị hóa, hình thức sản xuất, kinh tế.Trong văn hóa miệt vườn có văn hóa đô thị. Miệt vườn chính là nơi có mật độ dân số cao. Vùng đất Bến Tre là miệt vườn chính hiệu thì vẫn có thành phố Bến Tre là đô thị loại 3. Trong văn hóa đô thị có văn hóa miệt vườn. Trong các đô thị lớn như thành phố Cần Thơ, thành phố Mỹ Tho vẫn có những nơi có vườn cây trái xum xuê, cánh đồng lúa bạc ngàn.
Tính tương hoá: văn hoá miệt vườn và văn hoá đô thị có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Miệt vườn phát triển thì kinh tế phát triển, dân cư tập trung đông đúc, xây dựng cơ sở hạ tầng góp phần hình thành nên đô thị. Đô thị phát triển sẽ thúc đẩy miệt vườn phát triển hơn.
Tính hướng hoà: do văn hóa miệt vườn và văn hóa đô thị có tính tương hóa nên sự tương tác giữa chúng phải có sự hòa hợp, hướng vào nhau để cùng tồn tại và phát triển. Mục tiêu của văn hóa miệt vườn là tận dụng tài nguyên thiên nhiên sẵn có để trồng trọt, sản xuất phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Mục tiêu của văn hóa đô thị là nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.
Văn hóa miệt vườn : phát triển trong tương quan với đô thị, không giữ khư khư cái gọi là “ miệt vườn “ nếu không sẽ bị lạc hậu, yếu kém. Nhưng cũng không đánh mất hòa tan vào văn hóa đô thị mà phải giữ cho mình bản sắc riêng vì đó là cái gốc, cội nguồn của người dân nơi đây. Hòa hợp hai yếu tố này chính là điều kiện để văn hóa miệt vườn và văn hóa đô thị cùng tồn tại và song hành phát triển.

Trong phần tính tương hiện, em cho rằng trong văn hoá miệt vườn có văn hoá đô thị, rồi dẫn chứng là tỉnh Bến Tre và Tp Bến Tre. Chị thấy có điểm thắc mắc, Tp Bến Tre là vh đô thị, khi nói Bến Tre mang vh miệt vườn, thường người ta nghĩ đến các vùng ngoài tp. Hay là nên nói trong vh miệt vườn có yếu tố của vh đô thị như cách sống tập trung, hoạt động buôn bán,...

Cảm ơn chị Tuyết đã có những nhận xét về đề tài của em. Em cũng xin được trình bày rõ hơn quan điểm của mình. Thành phố Bến Tre được biết đến là đô thị loại 3 nhưng không có nghĩa là đô thị loại 3 thì mọi nơi trong thành phố đều mang tính chất " đô thị " bởi sự phát triển kinh tế không đồng đều ( đây là hiện tượng phổ biến trên cả nước) . Vì thế khi đến thành phố Bến Tre không khó bắt gặp những vườn dừa, cây ăn quả chứ không chỉ là khu dân cư, thương mại, công nghiệp. dịch vụ. Tuy nhiên các yếu tố của văn hóa đô thị như chị nói : cách sống tập trung, hoạt động buôn bán,.. cũng là các yếu tố cấu thành văn hóa đô thị thì cũng nên xem xét, đưa vào tính tương hiện của cặp đối lập chính. Một lần nữa cảm ơn góp ý của chị. Mong nhận được sự nhận xét của chị Tuyết cũng như các anh chị tham gia diễn đàn để đề tài của em hoàn thiện hơn. Xin cảm ơn !

Thoại bảo"Miệt vườn mà có mật độ dân số cao" có vẻ không thoả đáng cho lắm!.

Em xin phép được trả lời thắc mắc của anh Hưng. Trong một loạt sách khảo cứu Nam Bộ của nhà Nam Bộ học Sơn Nam có cuốn "Văn minh Miệt Vườn" trong đó có đoạn Sơn Nam xác định: "Miệt Vườn là vùng Sa Đéc, Mỹ Tho, Vĩnh Long, sau này là một phần của Cần Thơ. Vùng "Miệt Vườn" là nơi có mật độ dân số cao nhứt, theo bản đồ phân phối cư dân. Và cũng phù hợp với vùng phù sa ven sông ít phèn, theo bản đồ thổ nhưỡng". Tuy vậy theo quan điểm của em, em nghĩ rằng " Miệt vườn " không hẳng là nơi có mật độ dân số cao nhất mà chỉ ở mức độ vừa phải. Không phải là quá ít đến nỗi thưa thớt dân cư vì hoạt động trồng trọt, nông nghiệp cần nguồn lao động đông song cũng không phải là quá đông đúc như đô thị. Vậy nên "Miệt vườn" có mật độ dân số vừa phải, trung gian giữa sự thưa thớt và đô thị đông đúc. Cảm ơn nhận xét của anh Hưng không biết trả lời như vậy có thỏa đáng chưa ạ ?

Bổ sung đề tài
----------------------
Bài tập 1

1.Tên đề tài
Văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam Bộ.
2.Các cặp phạm trù đối lập cơ bản.
* Cấu trúc ngữ pháp của tên đề tài.
[Văn hóa miệt vườn] [Người Việt] [vùng Tây Nam Bộ]
* Các cặp đối lập cơ bản.
Văn hóa miệt vườn hay văn hóa đô thị, văn hóa miệt đồng ?
Người Việt hay các tộc người khác ( Khmer, Hoa, Chăm ) ?
Tây Nam Bộ hay vùng khác (Đông Nam Bộ,...) ?
3. Phân tích các cặp đối lập trong đề tài để xác định mâu thuẫn ( vấn đề ) chính trong đề tài.
Đối lập 1 : hiểu biết về văn hóa miệt vườn khá mù mờ, là mâu thuẫn cốt lõi.
Đối lập 2 : người Việt là chủ thể chính, chỉ xét người Việt nhưng người Việt tương đối rõ ràng nên đối lập này không cốt lõi.
Đối lập 3 : là đối lập nền tảng nhưng chưa đủ để trở thành cốt lõi.
4. Vận dụng phương pháp dịch lý để nghiên cứu
Tính tương hiện: văn hoá miệt vườn và văn hoá đô thị đều thuộc lĩnh vực văn hoá nhưng khác nhau ở mức độ đô thị hóa, hình thức sản xuất, kinh tế.Trong văn hóa miệt vườn có văn hóa đô thị. Miệt vườn chính là nơi có mật độ dân số cao nhất trong khu vực nông thôn. Vùng đất Bến Tre là miệt vườn chính hiệu thì vẫn có thành phố Bến Tre là đô thị loại 3. Trong văn hóa đô thị có văn hóa miệt vườn. Trong các đô thị lớn như thành phố Cần Thơ, thành phố Mỹ Tho vẫn có những nơi có vườn cây trái xum xuê, cánh đồng lúa bạc ngàn.
Tính tương hoá: văn hoá miệt vườn và văn hoá đô thị có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Miệt vườn phát triển thì kinh tế phát triển, dân cư tập trung đông đúc, xây dựng cơ sở hạ tầng góp phần hình thành nên đô thị. Đô thị phát triển sẽ thúc đẩy miệt vườn phát triển hơn.
Tính hướng hoà: do văn hóa miệt vườn và văn hóa đô thị có tính tương hóa nên sự tương tác giữa chúng phải có sự hòa hợp, hướng vào nhau để cùng tồn tại và phát triển. Mục tiêu của văn hóa miệt vườn là tận dụng tài nguyên thiên nhiên sẵn có để trồng trọt, sản xuất phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Mục tiêu của văn hóa đô thị là nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.
Văn hóa miệt vườn : phát triển trong tương quan với đô thị, không giữ khư khư cái gọi là “ miệt vườn “ nếu không sẽ bị lạc hậu, yếu kém. Nhưng cũng không đánh mất hòa tan vào văn hóa đô thị mà phải giữ cho mình bản sắc riêng vì đó là cái gốc, cội nguồn của người dân nơi đây. Hòa hợp hai yếu tố này chính là điều kiện để văn hóa miệt vườn và văn hóa đô thị cùng tồn tại và song hành phát triển.[/quote]

Thoại không giới hạn thời gian trong đề tài?

Chỉnh sửa bài tập 2 :



Bài tập 3 : Định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài Văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam Bộ.
*Định vị đối tượng :

C Văn hóa miệt vườn của người Việt.
K Tây Nam Bộ: nhiều sông nước, kênh rạch chằn chịt. Sông Cửu Long với nhiều nhánh sông như rẽ quạt. Đất phù sa màu mỡ, diện tích đất rộng. ( So sánh với Đông Nam Bộ: ít kênh rạch. Hệ thống sông Đồng Nai ít nhánh sông hơn. Đất chủ yếu là Bazan. Vùng khác ( Bắc Bộ và Trung Bộ ): ít kênh rạch, đất không tươi tốt.)
Kết quả: Vườn phát triển toàn Tây Nam Bộ tạo nên nét đặc trưng văn hóa miệt vườn. Còn Đông Nam Bộ vườn có phát triển nhưng không nhiều bằng Tây Nam Bộ. Vùng khác thì vườn chiếm diện tích không đáng kể.
Lí giải : Vườn Tây Nam Bộ xuất phát từ sông nước dẫn đến lên liếp, trồng trọt hơn nữa nhờ kênh rạch mà vận chuyển dễ dàng đưa ra thị trường, phát triển rộng khắp. Còn Đông Nam Bộ ít kênh rạch nên vận chuyển nông sản khó khăn chủ yếu bằng đường bộ và không có kênh rạch nhiều nên không có lên liếp, cây trái không phát triển bằng Tây Nam Bộ. Vùng khác thì không có điều kiện tự nhiên thuận lợi chủ yếu địa hình là đồi núi, lại ít sông ngòi, kênh rạch. Tư duy tiểu nông manh mún nhỏ lẻ, trồng chủ yếu để ăn.
T Toàn thời gian.
*Lập đề cương chi tiết :
Dẫn nhập
1. Lý do chọn đề tài.
Lý do khách quan: đây là đề tài cần thiết, giúp hiểu biết một khía cạnh văn hóa cụ thể của vùng Tây Nam Bộ.
Lý do chủ quan: Tây Nam Bộ là vùng đất nơi tôi lớn lên và gắn bó nhiều năm. Có thể nói không ai hiểu biết tường tận, rõ ràng nơi đó bằng người bản địa. Vì thế tôi nghĩ vùng đất này là nơi tôi có mức độ am hiểu nhiều hơn các vùng đất khác
2. Mục đích nghiên cứu.
Tìm ra những đặc điểm nổi bật trong cách ứng xử với môi trường tự nhiên của người Việt vùng Tây Nam Bộ thông qua miệt vườn và qua đó thấy được cách tổ chức đời sống cộng đồng, đời sống cá nhân, những giá trị văn hóa- xã hội của văn hóa miệt vườn.
3. Lịch sử vấn đề.
Các đề tài nghiên cứu trước đây nghiên cứu về văn hóa ứng xử với sông nước, văn hóa của người Việt vùng Tây Nam Bộ ở mức độ rộng, bao quát về văn hóa như Sông nước trong văn hóa người Việt Tây Nam Bộ của thạc sĩ Nguyễn Thị Thúy Hằng hay Văn hóa ứng xử với môi trường sông nước của người Việt miền Tây Nam Bộ của thạc sĩ Nguyễn Đoàn Bảo Tuyền nhưng chưa có đi sâu vào một khía cạnh cụ thể và Văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam Bộ sẽ giúp hiểu rõ hơn về nét đặc trưng văn hóa của vùng đất này.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu là Văn hóa miệt vườn của người Việt.
Phạm vi nghiên cứu chính là vùng Tây Nam Bộ, mở rộng so sánh với vùng Đông Nam Bộ và vùng khác.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Về mặt khoa học, nếu thành công đề tài sẽ góp phần vào nguồn tư liệu giúp hiểu rõ hơn về văn hóa miệt vườn của người Việt , bổ sung thêm vào văn hóa ứng xử với môi trường sông nước của người Việt vùng Tây Nam Bộ, văn hóa vùng Tây Nam Bộ.
Về mặt thực tiễn, giúp người Việt hiểu rõ hơn về văn hóa của dân tộc mình, chung tay giữ gìn và phát triển vốn văn hóa miệt vườn hiện có để góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của văn hóa vùng Tây Nam Bộ
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu.
Phương pháp nghiên cứu chủ yếu người viết sử dụng để thực hiện đề tài này là phương pháp hệ thống trong nghiên cứu văn hóa học. Đây là phương pháp sử dụng xuyên suốt trong đề tài giúp tìm hiểu đặc trưng văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam bộ với cái nhìn tổng thể, liên ngành. Bên cạnh đó đề tài sẽ sử dụng một số phương pháp khác như phương pháp so sánh, phương pháp thực nghiệm,… để có cái nhìn rộng rãi, xác thực hơn.
Nguồn tư liệu : một số bài nghiên cứu có liên quan đến đề tài, sách, tạp chí và các tư liệu hình ảnh thực tế cũng như trên internet.
7. Bố cục của luận văn.
Với số lượng là 3 chương vừa phải, hợp lí không quá nhiều cũng không quá ít.
Chủ thể từng chương: chương 1 nêu lên những khái niệm cơ bản như khái niệm miệt vườn để từ đó làm cơ sở cho những phân tích ở các chương sau. Chương 2 nêu lên các đặc trưng của văn hóa miệt vườn thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau để có cái nhìn tổng thể, chi tiết và đầy đủ. Chương 3 : từ các đặc trưng văn hóa chính của chương 2 rút ra các giá trị văn hóa – xã hội của văn hóa miệt vườn của người Việt vùng Tây Nam Bộ.
Thứ tự các chương đi từ lí luận đến thực tiễn, từ khái quát đến chi tiết rồi rút ra kết luận chung.
Đề cương chi tiết:
CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Vườn, miệt vườn
1.1.2 Giá trị văn hóa- xã hội, đặc trưng văn hóa
1.2 Cơ sở thực tiễn.
1.2.1 Định vị vùng văn hóa Tây Nam Bộ.
1.2.2 Đặc trưng văn hóa vùng Tây Nam Bộ.
1.2.3 Tổng quan về vườn Tây Nam Bộ.
Tiểu kết chương 1
CHƯƠNG 2 : ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA MIỆT VƯỜN CỦA NGƯỜI VIỆT VÙNG TÂY NAM BỘ
2.1 Văn hóa tận dụng nước và ứng phó với đất trong sản xuất
2.1.1 Tận dụng nước sông Mê Kông
2.1.2 Ứng phó với lũ
2.2 Văn hóa tận dụng đất và ứng phó với nước trong sản xuất
2.2.1 Tiểu vùng Phù sa ngọt
2.2.2 Đào mương
2.2.3 Lên liếp
2.2.4 Đào kinh
2.3 Tận dụng nước trong buôn bán
2.3.1 Tận dụng nước trong đi lại
2.3.2 Vai trò của thương nghiệp trong văn hóa miệt vườn vùng Tây Nam Bộ
2.3.3 Chợ nổi
2.4 Văn hóa tổ chức nông thôn vùng Tây Nam Bộ
Tiểu kết chương 2
CHƯƠNG 3 : GIÁ TRỊ VĂN HÓA- XÃ HỘI CỦA VĂN HÓA MIỆT VƯỜN NGƯỜI VIỆT VÙNG TÂY NAM BỘ
3.1 Gía trị kinh tế- xã hội của miệt vườn vùng Tây Nam Bộ
3.2 Gía trị văn hóa thể hiện qua đặc trưng tính cách văn hóa của người Việt vùng Tây Nam Bộ.
3.1.1 Tính sông nước
3.1.2 Tính mở thoáng
3.3 Gía trị văn hóa nghệ thuật thể hiện qua thơ ca của văn hóa miệt vườn Tây Nam Bộ
Tiểu kết chương 3
Kết luận
Tài liệu trích dẫn

Bài tập 4 : Sưu tầm tài liệu đa ngành, đa công cụ, đa chủng loại, đa phương tiện. Sử dụng document map.
Tài liệu tham khảo
Sách :
Trần Ngọc Thêm ( chủ biên ) 2013, Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ, Nxb Văn hóa- Văn nghệ.
Sơn Nam 1992, Văn minh miệt vườn, Nxb Văn học
Sơn Nam 2005, Đồng bằng sông Cửu Long- nét sinh hoạt xưa và văn minh miệt vườn, Nxb Trẻ
Luận văn :
Nguyễn Đoàn Bảo Tuyền (2006), Văn hóa ứng xử với môi trường sông nước của người Việt miền Tây Nam Bộ, Khoa Văn hóa học trường đại học KHXH&NV
Phim tài liệu :
TFS, Mê Kông kí sự, 2005-2006-2007, Hãng phim truyền hình thành phố Hồ Chí Minh.
Báo, đài:
1. PGS.TS Nguyễn Tri Nguyên, 2011, Văn minh sông Cửu Long – một cấu trúc mới của văn minh sông nước , http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/van- ... -nuoc.html
2. Trần Văn Chi , 2007, 300 Năm văn minh miệt vườn, http://dactrung.net/phorum/tm.aspx?m=345134
3. Mai Văn Sang, 2005, Đôi nét về “văn minh miệt vườn ” trong ca dao Nam bộ, http://www.vanchuongviet.org/index.php? ... il&id=6818
4. Trần Xuân An, Những giá trị văn minh tại miệt vườn qua khảo cứu văn hoá học của nhà văn Sơn Nam (1926-2008) - bài 1 , http://tonvinhvanhoadoc.vn/van-hoc-viet ... bai-1.html
5. Trần Xuân An, 2008, Miệt vườn qua cái nhìn của nhà văn Sơn Nam, http://namkyluctinh.http://newvietart.c ... etvuon.htm
6. Nguyễn Văn Trần, Đồng bằng sông Cửu Long- Qua vài nét văn hóa Miệt Vườn, http://chimviet.free.fr/quehuong/chung/nvtn050.htm
7. Vương Liêm,2013, Về Lại Vùng Đất “Văn Minh Miệt Vườn” Ngày Xưa của Cố Nhà Văn Sơn Nam, http://newvietart.com/index3.4791.html
8.Trần Thị Diễm Thúy, Thiên nhiên miệt vườn trong ca dao dân ca, http://maxreading.com/sach-hay/kho-tang ... 38312.html
9. Đỗ Văn Hòa , 2013, Thăm miệt vườn đồng bằng Sông Cửu Long, http://www.vacvina.org.vn/Story/vn/phob ... 2/743.html

Sử dụng Document map:

Thoại thân! Mình có ý kiến nho nhỏ thế này: sự phân chia ở các tiểu mục 2.2.1 đến 2.2.4 có quá chi tiết lắm không? Chia như vậy liệu nội dung từng tiểu mục có đảm bảo yêu cầu về dung lượng cần đạt đến không?