DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Bài tập môn: Phương pháp nghiên cứu Khoa học
Giảng viên: GS. TS. Trần Ngọc Thêm
Học viên: Nguyễn Hoàng Phúc
Lớp: Cao học VHH – K14B
------------------------------------------------
Bài tập 1
Tên đề tài :
Đôi đũa của người Việt dưới góc nhìn văn hóa học.

1. Các cặp phạm trù đối lập cơ bản
* Cấu trúc ngữ pháp của tên đề tài
[Đôi đũa] [người Việt] [dưới góc nhìn văn hóa học.]

* Các cặp đối lập cơ bản.
-(1) Văn hóa>< Phi văn hóa
- (2) Văn hóa dùng đũa >< văn hóa dùng tay , văn hóa dùng dao nĩa …
- (3) Người Việt >< người Hán, người Nhật, người Hàn …

2. Phân tích các cặp đối lập trong đề tài để xác định mâu thuẫn ( vấn đề ) chính trong đề tài.
Cặp đối lập 1 : văn hóa là chính nên cặp đối lập này không cốt lõi
Cặp đối lập 2: là cặp đối lập nền tảng, chưa đủ trở thành đối lập cốt lõi
Cặp đối lập 3 : người Việt là chủ thể văn hóa ;Trung Quốc và các tộc người khác (ở Đông Á và Đông Nam Á) là đối tượng so sánh của chủ thể văn hóa ; cặp đối lập này thì chứa nhiều vấn đề không rõ ràng, cần phân tích => cặp đối lập cốt lõi.

3. Vận dụng phương pháp dịch lý để kiểm tra
Tính tương hiện
Văn hóa dùng đũa của người Việt có ảnh hưởng của văn hóa Hán (hơn 1000 năm Bắc thuộc) ; và văn hóa dùng đũa của người Hán cũng có ảnh hưởng từ người Việt ( có thuyết cho rằng đôi đũa có nguồn gốc từ ĐNÁ)

Tính tương hoá
Nhiều người vẫn nghĩ văn hóa dùng đũa của người Việt và người Hán là giống nhau, nhưng thực tế thì khác nhau rất nhiều. Một số tục lệ bề ngoài thì khác nhau nhưng nhìn tống thể lại có ý nghĩa giống nhau.

Tính hướng hoà
Trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa, Việt Nam ( cũng như Trung Hoa và các nước khác ở Đông Á và ĐNÁ) luôn tiếp nhận những điểm phù hợp với dân tộc mình và biến đổi những điểm đó trên cơ sở của văn hóa bản địa, để chúng mang bản sắc văn hóa dân tộc.

4. Vận dụng phương pháp dịch lý để phân tích và lập cấu trúc cho đề tài.
Tên đề tài : Đôi đũa của người Việt dưới góc nhìn văn hóa học.
* Đối tượng nghiên cứu : văn hóa dùng đũa của người Việt
* Định vị ĐT nghiên cứu : + Chủ thể : người Kinh (tộc người đại diện và điển hình)
+ Không gian VH : Việt Nam
+ Thời gian VH : hiện nay
* Sơ đồ cấu trúc cấp hệ:

Trong tên đề tài e dùng "góc nhìn VHH", tại sao cặp đối lập lại là vh><phi vh? mà kg phải là VHH>< XHH, Kinh tế học,...? (đôi đũa mà phi văn hoá là sao ta, chị kg hiểu ).

Em viết hơi rối "Tính tương hoá: Nhiều người vẫn nghĩ văn hóa dùng đũa của người Việt và người Hán là giống nhau, nhưng thực tế thì khác nhau rất nhiều. Một số tục lệ bề ngoài thì khác nhau nhưng nhìn tống thể lại có ý nghĩa giống nhau". Rốt cục e muốn diễn tả ý gì vậy? giải thích giúp chị nhé.

(1) E xin ghi nhận ý kiến của chị.
(2) Người nước ngoài khi nhìn vào thì nhận thấy văn hóa dùng đũa của hai nước là khá giống nhau, thậm chí người Trung Quốc tin rằng chính mình là dân đã sáng tạo ra đôi đũa và truyền bá` nó khắp thế giới. Nhưng nếu nhìn theo góc nhìn văn hóa theo cách phân tích hệ thống- loại hình thì có thể thấy rằng đôi đũa là do người ĐNÁ sáng tạo ra, bởi lẽ theo thầy Thêm thì sự hình thành thói quen dùng đũa của người phương Đông là do tác động của văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên. Theo thầy, dùng đũa khi ăn là sự mô phỏng từ động tác con chim nhặt hạt và bởi thói quen không thể ăn những thứ dùng tay bốc được (như cơm, cá, nước mắm…) của người Việt cổ và đôi đũa được làm bằng tre, vốn rất nhiều ở DNA. Còn người Hán cổ gốc du mục sử dụng nhiều thịt thì họ chỉ dùng một que để xiên thức ăn (như món nướng...) mà que đó lại được làm từ xương động vật. Khi tấn công các tộc người Việt ở sông hoàng hà, người Hán mới bắt đầu tiếp nhận đôi đũa vì họ thấy nó tiện lợi để gắp thúc ăn nóng.( ngưòi Hán cổ vẫn ưa thích làm đũa từ xương động vật và chỉ dùng để gắp thức ăn nóng và không thể hiện tính cặp đôi..., còn người việt cổ thì thích đũa bằng tre, gỗ và đôi đũa có nhiều công dụng khác:xé, xẻ, trộn,vét... và đôi đũa thể hiện tính cặp đôi).Khi người Hán phát triển văn hóa dùng đũa cao ( số người dùng nhiều, nhiều tầng lớp dùng...) thì đôi đũa mới vươn xa thế giới (ban đầu là ảnh hưởng đến người Hàn, người Nhật) và ảnh hưởng trở lại với người Việt.

Bài tập 1
Tên đề tài :
Đôi đũa của người Việt dưới góc nhìn VHH. (trong so sánh với người Hán và một số dân tộc ở Đông Á)

1. Các cặp phạm trù đối lập cơ bản
* Cấu trúc ngữ pháp của tên đề tài
[Đôi đũa] [người Việt] dưới [góc nhìn VHH] [trong so sánh với người Hán và một số dân tộc ở Đông Á]

* Các cặp đối lập cơ bản.
-(1) văn hóa học >< xã hội học, nhân học, lịch sử.
- (2) Văn hóa dùng đũa >< văn hóa dùng tay , văn hóa dùng dao nĩa …
- (3) Người Việt >< người Hán

2. Phân tích các cặp đối lập trong đề tài để xác định mâu thuẫn ( vấn đề ) chính trong đề tài.
Cặp đối lập 1 : văn hóa học là chính nên cặp đối lập này không cốt lõi
Cặp đối lập 2: là cặp đối lập nền tảng, chưa đủ trở thành đối lập cốt lõi
Cặp đối lập 3 : người Việt(Kinh) là chủ thể văn hóa của Việt Nam; người Hán là CTVH của Trung Hoa ,là đối tượng so sánh; cặp đối lập này thì chứa nhiều vấn đề không rõ ràng, cần phân tích => cặp đối lập cốt lõi.

3. Vận dụng phương pháp dịch lý để kiểm tra
Tính tương hiện
Văn hóa dùng đũa của người Việt có ảnh hưởng của văn hóa Hán (hơn 1000 năm Bắc thuộc) ; và văn hóa dùng đũa của người Hán cũng có ảnh hưởng từ người Việt ( có thuyết cho rằng đôi đũa có nguồn gốc từ ĐNÁ)

Tính tương hoá
Nhiều người vẫn nghĩ văn hóa dùng đũa của người Việt và người Hán là giống nhau, nhưng thực tế thì khác nhau rất nhiều. Một số tục lệ bề ngoài thì khác nhau nhưng nhìn tống thể lại có ý nghĩa giống nhau.

Tính hướng hoà
Trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa, Việt Nam ( cũng như Trung Hoa và các nước khác ở Đông Á và ĐNÁ) luôn tiếp nhận những điểm phù hợp với dân tộc mình và biến đổi những điểm đó trên cơ sở của văn hóa bản địa, để chúng mang bản sắc văn hóa dân tộc.
[b]
4. Vận dụng phương pháp dịch lý để phân tích và lập cấu trúc cho đề tài.[/b]
Tên đề tài : Đôi đũa của người Việt dưới góc nhìn VHH. (trong so sánh với người Hán và một số dân tộc ở Đông Á)
* Đối tượng nghiên cứu : văn hóa dùng đũa của người Việt.
* Định vị ĐT nghiên cứu :
+ Chủ thể : người Kinh (tộc người đại diện và điển hình)
+ Không gian VH : Việt Nam
+ Thời gian VH : hiện nay

Bài tập 3
Lập đề cương

DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
-Lý do khách quan : Hiện nay văn hóa ẩm thực của người Việt đang chuyển biến nhanh do tác động của quá trình toàn cầu hóa, trong đó văn hóa dùng đũa cũng ngày một thay đổi. Tập quán và ý nghĩa của việc dùng đũa trong văn hóa Việt cũng chưa được đào sâu.
- Lý do chủ quan : Tôi có đọc qua một số bài viết phân tích về đôi đũa, trong đó có nhiều ý kiến cho rằng đôi đũa có nguồn gốc từ Trung Hoa và người Việt chịu ảnh hưởng bởi văn hóa dùng đũa của người Trung Quốc. Tôi không đồng tình với ý kiến trên nên muốn tìm hiểu.

2. Mục đích nghiên cứu
Tìm những đặc trưng trong văn hóa dùng đũa của người Việt.

3. Lịch sử NC vấn đề
Hiện nay, việc nghiên cứu tìm những đặc trưng bản sắc trong văn hóa dùng đũa của người Việt chưa được đào sâu nghiên cứu.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu : đôi đũa
-Giới hạn đề tài :
Chủ thể : người Việt
Không Gian : Việt Nam
Thời gian: quá khứ và hiện tại

5. Ý nghĩa KH và thực tiễn

6.Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
* PPNC
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp hệ thống- loại hình
- Cách tiếp cận địa- văn hoá, sử -văn hoá, xã hội học văn hoá.
*Nguồn tư liệu chủ yếu:
- Các loại sách, tạp chí, các bài bình luận ( sách + internet )
- Tài liệu nghe nhìn từ các phương tiện truyền thông.

7. Bố cục trình bày đề cương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Khái niệm – Thuật ngữ
1.1.1 Khái niệm “đũa”
1.1.2 Phân loại
1.2 Phương pháp hệ thống- loại hình và nguồn gốc đôi đũa
1.2.1 Phương pháp hệ thống loại hình
1.2.2 Nguồn gốc đôi đũa

CHƯƠNG 2: ĐÔI ĐŨA CỦA NGƯỜI VIỆT DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
2.1 Văn hóa nhận thức về đôi đũa
2.2 Văn hóa tận dụng đũa
2.3 Văn hóa đối phó với đũa
2.4 Văn hóa lưu luyến đũa
2.5 Văn hóa sùng bái đũa
Tiểu kết
CHƯƠNG 3: ĐÔI ĐŨA CỦA NGƯỜI VIỆT TRONG TƯƠNG QUAN VỚI ĐÔI ĐŨA CỦA NGƯỜI HÁN VÀ CỦA MỘT SỐ DÂN TỘC Ở ĐÔNG Á
3.1 Đôi đũa của người Việt trong tương quan với người Hán
3.2 Đôi đũa của người Việt trong tương quan với người Nhật
3.3 Đôi đũa của người Việt trong tương quan với người Hàn
3.4 Đôi đũa của người Việt trong tương quan với người Đông Nam Á
Tiểu kết
KẾT LUẬN

MỤC LỤC

TÀI LiỆU TRÍCH DẪN

Anh Phuc ơi, đôi đũa có đề cặp trong ca dao, truyện ngụ ngôn thì nêu nó ở chỗ nào? Đề tài này khá hay. Cố gắng nhé

Bài tập 4:

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phan Kế Bính ( 1997), Việt Nam Phong tục, NxB Tổng Hợp Đồng Tháp, Thành Phố Hồ Chí Minh
2. Trần Ngọc Thêm (2001), Tìm Về Bản sắc Văn Hóa Việt Nam, Nxb Thành Phố Hồ Chí Minh
3. Trần Ngọc Thêm, Những vấn Đề văn Hóa Học Lý Luận và Ứng Dụng, Nxb văn hóa- Văn Nghệ, 2013

Truy cập web

1. About chopsticks - http://thechineselantern.wordpress.com/ ... hopsticks/
2. All about chopsticks - http://www.laserimageworks.com/chopsticks-all-about.asp
3. All about Korean chopsticks - http://blog.everythingchopsticks.com/al ... hopsticks/
4. Ca dao tục ngữ về đôi đũa - http://e-cadao.com/queta/chuyendoidua.htm
5. Câu chuyện đôi đũa Việt - http://www.bepthucduong.com/download-bi ... -dua-viet/
6. Chopsticks, chinese characters and civilization -http://mydifferentperspectives.blogspot.com/2009/01/chopsticks-chinese-characters-and.html
7. Culture in vietnamese family meals -http://www.vietnamtriptips.com/culture-in-vietnamese-family-meals-traditional-meals/
8 . Different chopsticks explained - http://www.theworldofchinese.com/2014/0 ... explained/
9. Đôi đũa - http://batkhuat.net/van-doidua.htm
10. Đôi đũa trong mâm cơm người Việt - http://www.duavietthanglong.com/tinmoi.asp?id=25
11. Đôi đũa và mâm cơm - http://tailieu.vn/doc/doi-dua-va-mam-com-160602.html
12. Đôi đũa và mâm cơm trong văn hóa Việt - http://woodpro.vn/doi-dua-va-mam-com-tr ... -hoa-viet/
13. Đôi đũa Việt - http://tailieu.vn/doc/doi-dua-viet-160603.html
14. Đôi đũa Việt và triết lý cuộc đời - http://www.baoyenbai.com.vn/11/90653/Do ... oc_doi.htm
15. Đũa ăn có nguồn gốc dầu tiên từ Việt Nam ? - http://www.samu.vn/dua-an-co-nguon-goc- ... a9378.html
16. Hình tượng đôi đũa trong bữa ăn người Việt - http://tailieu.vn/doc/hinh-tuong-doi-du ... 60604.html
17. History of chopsticks - http://www.eatingutensils.net/history-o ... s-history/
18. How chopsticks were invented - http://www.gizmodo.com.au/2013/12/how-c ... -invented/
http://kenhsinhvien.net/topic/cac-mau-d ... pdate.919/
19. Japanese table manners - http://traditionscustoms.com/lifestyle/ ... le-manners
20. Nét đẹp đôi đũa trong văn hóa ẩm thực Việt Nam - http://chuaphuclam.vn/index.php?/am-thu ... uc-vn.html
21. Nét đẹp phong tục Việt - http://nguoibentre.vn/threads/n%C3%A9t- ... 87t.13414/
22. Nét đẹp tâm hồn Việt qua đôi đũa - http://www.giaoduc.edu.vn/news/xa-hoi-6 ... 63146.aspx
23. Sự khác biệt đôi đũa ở từng quốc gia - http://duhoc.viet-sse.vn/2012/04/su-kha ... g-quoc-gia
24. Triết lý Âm Dương trong văn hóa Việt - http://www.voque.org/index.php/clb-sao- ... -trong-i-s
25. Triết lý đũa phương Đông - http://www.chutluulai.net/forums/showthread.php?t=4951
26. Văn hóa dùng đũa ở các nước Á Đông - http://qtdl14.wordpress.com/tai-li%E1%B ... Bc-a-dong/
27. Vietnamese chopsticks - http://ideotour.com/en/index.php?option ... Itemid=330
28. what are some different types of wood chopsticks? - http://www.wisegeek.com/what-are-some-d ... youknowout
Ý nghĩa đôi đũa tre Việt Nam - http://phatgiao.org.vn/phong-tuc-tap-qu ... -Nam-8782/

Bài tập 3 Chỉnh sữa
Lập đề cương

DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
-Lý do khách quan : Hiện nay văn hóa ẩm thực của người Việt đang chuyển biến nhanh do tác động của quá trình toàn cầu hóa, trong đó văn hóa dùng đũa cũng ngày một thay đổi. Tập quán và ý nghĩa của việc dùng đũa trong văn hóa Việt cũng chưa được đào sâu. Ý nghĩa và thực hành về việc dùng đũa đã mang một ý nghĩa khác so với truyền thống.
- Lý do chủ quan : Tôi có đọc qua một số bài viết phân tích về đôi đũa, trong đó có nhiều ý kiến cho rằng đôi đũa có nguồn gốc từ Trung Hoa và người Việt chịu ảnh hưởng bởi văn hóa dùng đũa của người Trung Quốc. Tôi không đồng tình với ý kiến trên nên muốn tìm hiểu.

2. Mục đích nghiên cứu
Tìm những đặc trưng trong văn hóa dùng đũa của người Việt.

3. Lịch sử NC vấn đề
Hiện nay, việc nghiên cứu tìm những đặc trưng bản sắc trong văn hóa dùng đũa của người Việt chưa được đào sâu nghiên cứu.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu : đôi đũa
-Giới hạn đề tài :
Chủ thể : người Việt
Không Gian : Việt Nam
Thời gian: quá khứ và hiện tại

5. Ý nghĩa KH và thực tiễn
- Ý nghĩa KH: cung cấp thêm nguồn tư liêu trong nghiên cứu văn hóa, đặt biệt là văn hóa ẩm thực. đề tài cung cấp thêm sự hiểu biết về triết lý người xưa về việc dùng đũa và những khác biệt so với các nước Đông Á.
- Ý nghĩa thực tiễn: giúp các doanh nghiệp kinh doanh đũa, các nhà làm du lịch có cái nhìn tích cực về đũa tre Việt Nam, để họ quảng bá hỉnh ảnh đũa tre Việt Nam.
* PPNC
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp hệ thống- loại hình
- Cách tiếp cận địa- văn hoá, sử -văn hoá, xã hội học văn hoá.
*Nguồn tư liệu chủ yếu:
- Các loại sách, tạp chí, các bài bình luận ( sách + internet )
- Tài liệu nghe nhìn từ các phương tiện truyền thông.

7. Bố cục trình bày đề cương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Khái niệm – Thuật ngữ
1.1.1 Khái niệm “đũa” và "văn hóa dùng đũa"
1.1.2 Phân loại
1.2 Phương pháp hệ thống- loại hình và nguồn gốc đôi đũa
1.2.1 Phương pháp hệ thống loại hình
1.2.2 Nguồn gốc đôi đũa

CHƯƠNG 2: ĐÔI ĐŨA CỦA NGƯỜI VIỆT DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC
2.1 Văn hóa nhận thức về đôi đũa
2.2 Văn hóa tận dụng đũa
2.3 Văn hóa đối phó với đũa
2.4 Văn hóa lưu luyến đũa
2.5 Văn hóa sùng bái đũa
Tiểu kết
CHƯƠNG 3: ĐÔI ĐŨA CỦA NGƯỜI VIỆT TRONG SO SÁNH VỚI ĐÔI ĐŨA CỦA CÁC DÂN TỘC Ở ĐÔNG Á
3.1 Sự khác biệt về triết lý, nhân sinh quan
3.2 Sự khác biệt về hình dạng và biểu tượng
3.3 Sự khác biệt về cách thức và phong tục dùng đũa
Tiểu kết
KẾT LUẬN

MỤC LỤC

TÀI LiỆU TRÍCH DẪN

Bài tập 6:

Định nghĩa văn hóa dùng đũa:
1. Hồ Chí Minh cho rằng: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”. Như vậy là có thể có văn hóa sử dụng đôi đũa, có thể có văn hóa ẩm thực.
2. Phạm Văn Đồng cho rằng: “Nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà có liên quan đến con người trong suốt quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nên lịch sử…” . Theo cách nhìn nhận này, văn hóa là những gì do con người sáng tạo ra, có bàn tay con người tác động vào. Việc chế tạo và sử dụng đôi đũa, theo dịnh nghĩa này cũng có thể được xem là văn hóa.
3. Trong bài viết “Văn hóa là gì” của khoa Nhân học DHKHXHVNVTpHCM cho rằng văn hóa là : “văn hóa là sản phẩm của con người được tạo ra trong qua trình lao động (từ lao động trí óc đến lao động chân tay), được chi phối bởi môi trường (môi tự nhiên và xã hội) xung quanh và tính cách của từng tộc người. Nhờ có văn hóa mà con người trở nên khác biệt so với các loài động vật khác; và do được chi phối bởi môi trường xung quanh và tính cách tộc người nên văn hóa ở mỗi tộc người sẽ có những đặc trưng riêng”. Theo định nghĩa này, con người sáng tạo đôi đũa là một tất yếu và mỗi một tộc người có cách đánh giá, nhìn nhận, sáng tạo, cách thức sử dụng… là khác nhau, mang đặc trưng riêng.
4. Trần Ngọc Thêm cho rằng "văn hoá là một hệ thống hữu cơ của các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích luỹ qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội của mình”. Và như thế, theo định nghĩa này, cũng tồn tại một văn hóa ẩm thực.

Văn hóa ẩm thực là hệ thống các giá trị do con người sáng tạo, tích lũy qua quá trình hoạt động mưu sinh trong mối quan hệ với mội trường tự nhiên và xã hội nhằm thõa mãn nhu cầu thiết yếu của con người (ăn).
Văn hóa dùng đũa là bộ phận của văn hóa ẩm thực.

Bài tập 7
So sánh đôi đũa của người Việt truyền thống và người Hán
http://postimg.org/image/3u22ohif5/

Hi
Mình xin góp ý xíu nha:
Phần sơ đồ cấu trúc,bạn xác định cấp độ zero có vẻ không ổn lắm.Theo mình thì đó là văn hóa giao tiếp.Bạn xem lại nha.
-Mục đích nghiên cứu là những điều nằm bên ngoài đề tài,tức là việc nghiên cứu sẽ đóng góp gì cho các ngành(ở đây là văn hóa học chẳng hạn) hay cho các chính sách của chính phủ.
Trong bài tập 6,sơ đồ cấu trúc định nghĩa:"do con người sáng tạo" mình có thể thay bằng nhân tạo đó ạ.