DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Chương trình truyền hình đối ngoại từ góc nhìn văn hóa
(nghiên cứu trường hợp VTV4)
Bài tập môn: Phương pháp nghiên cứu Văn hóa học
Giảng viên: GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm
Học viên: Đào Văn Tuấn
Lớp: NCS Khóa 7

Bài tập 1

Các cặp mâu thuẫn chính
- Mâu thuẫn 1: Văn hóa >< Phi văn hóa
- Mâu thuẫn 2: Góc nhìn văn hóa >< Góc nhìn khác
- Mâu thuẫn 3: Chương trình truyền hình đối ngoại >< Chương trình truyền hình khác

Đối tượng nghiên cứu chính
- Yếu tố văn hóa trong các chương trình VTV4

Vận dụng phương pháp dịch lý

• Tính tương hiện:
Từ khi ra đời đến nay khoảng 500 năm, báo chí không ngừng lớn mạnh và nghiễm nhiên trở thành một bộ phận cấu thành văn hóa, đồng thời là phương tiện thực thi, quảng bá văn hóa. Báo chí không đơn thuần làm công việc chuyển tải văn hóa một cách thụ động mà phải chủ động sàng lọc khi quảng bá văn hóa đại chúng... Tuy nhiên, trong thời gian qua đã có hiện tượng giật gân, câu khách tràn lan trên nhiều trang báo mạng. Những trang này thi nhau đăng những chuyện kích thích trí tò mò, khai thác triệt để những vụ án đau lòng, bạo lực với những tình tiết rùng rợn. Đua nhau phát tán các hình ảnh khêu gợi, khiêu dâm.

• Tính tương hóa:
Báo chí Việt Nam đang rơi vào mâu thuẫn giữa chất lượng thông tin (tính chính xác, khoa học, dân tộc...) với yêu cầu phải giật gân, câu khách với mục đích thu hút nhiều người đọc, thu được nhiều quảng cáo để tồn tại và ngày càng có lãi nhiều hơn.
Đối với báo mạng, khi đăng thông tin mang tính giựt gân câu khách với những tình tiết ly kỳ dù những thông tin đó chưa được kiểm chứng thì ngay lập tức hàng trăm, hàng ngàn người đọc và chia sẻ thông tin (share link) trên mạng xã hội với tốc độ chóng mặt.

• Tính hướng hòa:
Tuy vậy, không thể vì thế mà đồng lõa với khuynh hướng thương mại hóa, tầm thường hóa và dung tục hóa báo chí. Đòi hỏi, mỗi công dân, nhà báo phải nỗ lực, làm tròn trách nhiệm của người quảng bá văn hóa, phải bảo vệ và đề cao những giá trị nhân văn của truyền thống văn hóa Việt Nam trong quá khứ và hiện tại, không ngừng nâng cao tính đề kháng cho nền văn hóa dân tộc trước những ảnh hưởng tiêu cực của toàn cầu hóa văn hóa.

Bài tập 2
Phần tích tên đề tài:
[Chương trình truyền hình đối ngoại] [từ góc nhìn văn hóa]
(nghiên cứu trường hợp [VTV4])

Tên đề tài gồm 3 định tố:
- Chương trình truyền hình đối ngoại [ định tố trung tâm ]
- Từ góc nhìn văn hóa
- VTV4

Bài tập 3 + 4
Định vị đối tượng
- K: Phạm vi phủ sóng của VTV4 (nghiên cứu khu vực Bắc Mỹ, Tây Âu, Nga, Úc, Hàn Quốc)
- T: Từ năm 2013-2014
- C: Chương trình Truyền hình đối ngoại VTV4

XÂY DỰNG ĐỀ CƯƠNG
TỔNG QUAN
I. Lý do nghiên cứu
II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
V. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I. Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam
I.1: Khái niệm văn hóa, đặc trưng, chức năng của văn hóa…
I. 2: Khái niệm về văn hóa dân tộc
I. 3: Khái niệm về bản sắc văn hóa dân tộc
I. 4: Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam
I.5. Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đối với người Việt Nam ở nước ngoài
II. Truyền hình đối ngoại
II.1. Khái niệm về thông tin đối ngoại, truyền hình đối ngoại
II. 2. Đối tượng của truyền hình đối ngoại
II. 3. Nội dung của truyền hình đối ngoại
II. 4. Hình thức của truyền hình đối ngoại
III. Mối quan hệ giữa văn hóa và truyền hình đối ngoại
III.1. Báo chí là thông điệp văn hóa
III.2. Văn hóa cung cấp đề tài cho truyền thông
III.3. Truyền thông quảng bá cho văn hóa

Tiểu kết chương I

CHƯƠNG II: VĂN HÓA TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH CỦA VTV4
I. Nhận diện công chúng của VTV4
I.1. Lịch sử hình thành và phát triển của VTV4
I.2. Phạm vi phủ sóng
I.3. Các nhóm nội dung chính của kênh VTV4
I.3.1. Nhóm Thời sự
I.3.2. Nhóm chuyên đề: Phóng sự, Ký sự, Phim tài liệu
I.3.3. Nhóm giải trí: Phim truyện, văn hóa, văn nghệ
I.4. Hình thức thể hiện chương trình VTV4
I.4.1. Các thể tài báo chí
I.4.2. Người thể hiện
I.5. Công chúng truyền hình của VTV4
- Người Việt Nam các nước (Mỹ, Úc, Canada, Pháp…)
II. Văn hóa hóa Việt Nam trong các chương trình của VTV4
II.1. Chủ trương của Ban biên tập
II.2. Các thể loại chương trình
II.3. Các chủ đề, đề tài có tần suất xuất hiện cao
II.4. Phong tục tập quán
II.5. Tín ngưỡng dân gian
II.6. Ẩm thực
II.7. Sáng tác
II.8. Giải trí
III. Khảo sát hành vi của khán giả
III.1. Thói quen xem
III.2. Sự yêu thích
III.3. Độ thủy chung
III.4. Các chương trình yêu thích
III.5. Phỏng vấn công chúng VTV4
III.5.1. Người Việt Nam ở các nước
IV. Phỏng vấn nhà quản lý và người làm truyền thông
IV. Phân tích đánh giá thành tựu và hạn chế của VTV4
IV.1. Thành tựu:
IV.2. Hạn chế

Tiểu kết chương II

CHƯƠNG III: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI

I. Giải pháp quản lý:
I.1. Chủ trương của Ban biên tập
I.2. Đề ra những mô hình tuyên truyền phù hợp
I.3. Tăng cường ngân sách
II. Giải pháp tổ chức
II.1. Đào tạo nguồn nhân lực trong nước
II.2. Đào tạo nguồn nhân lực ở nước ngoài
II.3. Đào tạo cộng tác viên.
III. Giải pháp kỹ thuật
III.1. Tăng cường kênh sóng
III.2. Phát hành qua các thiết bị di động
III.3. Đặt server ở nước ngoài

Tiểu kết chương III
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bài tập 5

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bài tập 6
So sánh giữa truyền hình đối ngoại VTV4 và chương trình truyền hình khác

Bài tập 7

Khái niệm Văn hóa
Hiện có hàng trăm thậm chí hàng ngàn định nghĩa khác nhau về văn hóa. Tuy nhiên, các định nghĩa về văn hóa hiện có tuy rất phong phú và đa dạng, nhưng tựu trung lại, chúng không nằm ngoài hai loại: định nghĩa miêu tả và định nghĩa nêu đặc trưng. Định nghĩa miêu tả liệt kê các thành tố của văn hóa, còn các định nghĩa nêu đặc trưng thì có thể quy về ba khuynh hướng lớn: Khuynh hướng thứ nhất coi văn hóa là những kết quả (sản phẩm) nhất định. Đó có thể là những giá trị, những truyền thống, những nếp sống, những chuẩn mực, những tư tưởng, những thiết chế xã hội, những biểu trưng, ký hiệu, những thông tin... mà một cộng đồng đã sáng tạo, kế thừa và tích lũy. Khuynh hướng thứ hai xem văn hóa như những quá trình. Đó có thể là những hoạt động sáng tạo, những công nghệ, những quy trình, những phương thức tồn tại, sinh sống và phát triển, cách thức thích ứng với môi trường, phương thức ứng xử của con người... Khuynh hướng thứ ba xem văn hóa như những quan hệ, những cấu trúc... giữa các giá trị, giữa con người với đồng loại và muôn loài.
Nhìn chung mỗi định nghĩa có những ưu khuyết điểm khác nhau. Các định nghĩa miêu tả thường liệt kê dài dòng nhưng lại không bao quát hết như định nghĩa của nhà nhân loại học người Anh, Edward Burnett Tylor (1832 - 1917), nêu ra năm 1871 trong tác phẩm Văn hóa nguyên thủy rằng, “văn hóa hay văn minh hiểu theo nghĩa rộng trong dân tộc học là một tổng thể phức hợp gồm kiến thức, đức tin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được với tư cách là một thành viên của xã hội”.
Trong khi đó, các định nghĩa theo kiểu nêu đặt trưng thì lại quá khái quát, đôi khi thiếu rõ ràng và mơ hồ như Phan Ngọc trong, Bản sắc văn hóa Việt Nam, (1998) định nghĩa rằng “Văn hóa là mối quan hệ giữa thế giới biểu tượng trong óc một cá nhân hay một tộc người với cái thế giới thực tại ít nhiều đã bị cá nhân này hay tộc người này mô hình hóa theo cái mô hình tồn tại trong biểu tượng. Điều biểu hiện rõ nhất chứng tỏ mối quan hệ này, đó là văn hóa dưới hình thức dễ thấy nhất, biểu hiện thành một kiểu lựa chọn rriêng của cá nhân hay tộc người, khác với kiểu lựa chọn của các cá nhân hay các tộc người khác”.
Sau khi nghiên cứu các định nghĩa về văn hóa chúng tôi nhận thấy rằng định nghĩa của Trần Ngọc Thêm trong Những vấn đề văn hóa học lý luận và ứng dụng, (2013) “Văn hóa là một hệ thống giá trị mang tính biểu tượng do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình” là định nghĩa toàn diện và đầy đủ nhất cho đến thời điểm này. Định nghĩa này vừa khái quát vừa cụ thể. Vì vậy, chúng tôi chọn khái niệm này làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài của mình.
Theo Trần Ngọc Thêm, văn hóa có 4 đặc trưng cơ bản. Trước hết văn hóa phải có tính hệ thống bởi hiện tượng, sự kiện thuộc một nền văn hóa đều có liên quan mật thiết với nhau. Đặc trưng quan trọng thứ hai của văn hóa là tính giá trị. Văn hóa chỉ chứa cái đẹp, chứa các giá trị. Nó là thước đo mức độ nhân bản của xã hội và con người. Đặc trưng thứ ba của văn hóa là tính nhân sinh. Văn hóa là một hiện tượng xã hội, là sản phẩm hoạt động thực tiễn của con người. Ngoài ra, văn hóa còn có tính lịch sử. Tính lịch sử của văn hóa thể hiện ở chỗ nó bao giờ cũng hình thành trong một quá trình và được tích lũy qua nhiều thế hệ. Tính lịch sử tạo cho văn hóa một bề dày, một chiều sâu; và chính nó buộc văn hóa thường xuyên tự điều chỉnh, tiến hành phân loại và phân bố lại các giá trị. Bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào hội đủ 4 đặc trưng trên sẽ trở thành văn hóa.

Bài tập 8: Chọn 1 nội dung trong đề tài

1. Giới thiệu về Truyền hình đối ngoại VTV4



Kênh truyền hình đối ngoại VTV4 thuộc Đài truyền hình Việt Nam, hiện là kênh truyền hình duy nhất của Việt Nam có tầm phủ sóng vệ tinh toàn cầu, phục vụ cho hơn 4 triệu người Việt Nam đang sống ở nước ngoài và hàng triệu khán giả trong nước.
Từ một chương trình truyền hình mang tên “Dành cho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc” ra đời năm 1998, VTV4 hiện đã phát triển thành một kênh truyền hình tổng hợp phát sóng 24/24h với các chương trình thời sự, phim truyện, ca nhạc, tài liệu, giải trí...
Với phương châm hoạt động “lấy khán giả làm trung tâm”, VTV4 không ngừng nâng cao chất lượng chương trình, lắng nghe và đáp ứng nhu cầu của khán giả. Với sứ mạng “Mang giá trị Việt ra khắp thế giới”, VTV4 tôn vinh văn hóa, lịch sử, đất nước, con người Việt Nam, đặc biệt quan tâm đến các thành công của cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Việc ra đời trang web http://www.vtv4.vn đánh dấu một bước phát triển mới của VTV4 nhằm giúp khán giả có thể xem VTV4 bằng một hình thức mới. Khán giả có thể xem trực tuyến và xem lại những chương trình yêu thích của mình. Hơn nữa, VTV4.vn sẽ là cầu nối giữa khán giả với những người sản xuất chương trình VTV4, là diễn đàn để kết nối các cộng đồng người Việt ở khắp nơi trên thế giới trên những vấn đề cùng quan tâm.
Ngoài việc phát sóng, VTV4 còn cung cấp nhiều chương trình truyền hình gới thiệu về Việt Nam cho các hãng truyền hình Scholar và CNN của Mỹ, Jump TV của Canađa, KBS của Hàn Quốc, NHK của Nhật Bản, Truyền hình Nga…
Việc cho ra đời chương trình VTV4 phát sóng ra nước ngoài đã khẳng định sự quan tâm và chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta đối với công tác thông tin đối ngoại, đặc biệt là cung cấp thông tin một cách đầy đủ, trung thực, nhanh nhạy về tình hình của đất nước đến với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, VTV4 cũng thường xuyên ghi nhận, phản ánh tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của kiều bào trên khắp thế giới làm cơ sở cho Đảng, Nhà nước có những quyết sách phù hợp trong công tác vận động tập hợp kiều bào. VTV4 còn đóng góp tích cực vào cuộc đấu tranh chống lại những luận điệu xuyên tạc của các thế lực phản động đang nhằm vào chống phá Việt Nam.
Là kênh truyền hình đối ngoại nên đối tượng của chương trình VTV4 được xác định: Thứ nhất là người nước ngoài (bao gồm cả người nước ngoài làm ăn, sinh sống, học tập và đến du lịch ở Việt Nam) với các chương trình bản tin bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Trung. Đối tượng thứ hai là cộng đồng NVNONN với các chương trình tiếng Việt, các chương trình có phụ đề. Đây là đối tượng công chúng có số lượng đông đảo nhất mà VTV4 cần hướng tới.
Trên thực tế trong số hơn 4 triệu người Việt Nam ở nước ngoài, trừ một số ít người cố tình quay lưng lại với Tổ quốc còn đại đa số Kiều bào dù ở chân trời góc bể nào vẫn luôn hướng về quê hương. Bởi, trong sâu thẳm tâm hồn của mỗi người con xa xứ vẫn là nỗi nhớ thương da diết từng con đường, góc phố, cây đa, bến nước, mái đình, những câu hò, điệu lý. Và, VTV4 là nhịp cầu giúp những người Việt Nam xa xứ gần gũi, gắn bó hơn với quê hương xứ sở của mình.
Với khả năng chuyển tải thông tin trực tiếp, không hạn chế bởi rào cản biên giới, VTV4 có vai trò rất lớn trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với cộng đồng kiều bào trên một cách nhanh nhất, tích cực nhất. Qua thông tin trên VTV4, cộng đồng kiều bào hiểu rõ ràng, đầy đủ, chân thực chủ trương đường lối của Đảng về tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội cũng như những chính sách pháp luật liên quan trực tiếp đến cộng đồng và thân nhân của kiều bào ở trong nước. Thời gian qua, bằng hoạt động thông tin, tuyên truyền, VTV4 đã đóng góp hữu hiệu vào công tác vận động, tập hợp kiều bào hướng về Tổ quốc. Những năm qua do tiếp nhận được khá đầy đủ thông tin về đất nước và tin tưởng vào chính sách đại đoàn kết, hoà hợp, hoà giải dân tộc, rất nhiều bà con kiều bào đã về với Tổ quốc của mình.
Thông qua các chương trình của mình, VTV4 giới thiệu hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới một cách đặc sắc nhất. Trong các chương trình hằng ngày của VTV4, ngoài các bản tin cập nhật những thông tin đảm bảo tính thời sự, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài còn được xem một số lượng đáng kể những thông tin sâu sắc về những đổi thay của quê hương qua các chuyên đề về kinh tế, văn hoá, xã hội, văn học, nghệ thuật, âm nhạc, phim truyện v.v… được chắt lọc từ các kênh truyền hình trong nước. Có thể nói, với đặc điểm chuyển tải thông tin bằng hình ảnh, âm thanh sống động, truyền hình thực sự có thế mạnh trong việc đưa hình ảnh đất nước, con người và nền văn hoá Việt Nam tới bạn bè quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài một cách đặc sắc. Xem truyền hình, công chúng mà ở đây là đối tượng công chúng đặc biệt, những người con xa xứ vừa được nghe vừa được thấy lại những gì gần gũi, gắn bó máu thịt với mình và cả những đổi thay lớn lao trên quê hương, xứ sở. Hình ảnh những miền quê Việt bình dị, ấm áp ấy qua mỗi chương trình truyền hình đã lay thức trong mỗi con người xa quê nỗi nhớ thương gắn bó với cội nguồn.
Có thể nói rằng với ưu thế của mình bước đầu VTV4 đã làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền, giới thiệu hình ảnh Việt Nam giàu truyền thống lịch sử, văn hóa nhưng cũng năng động, đổi mới thân thiện và đầy tiềm năng đến với một bộ phận bạn bè quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Bài tập 9: Ứng dụng những gì đã học
Thú thật sau khi học xong chuyên đề này bản thân tôi đã “sáng” ra nhiều điều. Do không có “nền” về văn hóa học nên trước đây tôi xây dựng Đề cương theo cảm tính chủ quan của mình mà không dựa vào một phương pháp nghiên cứu khoa học nào.
Giờ đây tôi bắt tay vào xây dựng một đề cương mới mà trong đó xác định rõ ràng từ: Tên đề tài, phân tích nội dung tên đề tài, các định tố chính, xác định được lĩnh vực nghĩa cứu và hướng triễn khai nghiên cứu.
Nói không ngoa, môn học đã mở ra cho tôi một tia sáng, chỉ lối để tôi có phương hướng thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.
Chân thành cảm ơn thầy Trần Ngọc Thêm và các anh chị trong lớp NCS Khóa 7.