DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Chuyên đề: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VĂN HÓA HỌC
Giảng viên: GS.TSKH Trần Ngọc Thêm
Học viên: Lương Thị Hải Luyến
Lớp: Cao học Văn hóa học K13B
MSSV: 0305161240

Bài tập thực hành 1
Chọn 1 (phạm vi) đề tài nghiên cứu
1. Phân tích cấu trúc của tên đề tài
2. Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3. Lập sơ đồ
4. Xác định (các) cặp đối lập cơ bản -> xác định vấn đề cần đi sâu nghiên cứu

Bài làm
1. Đề tài: Hôn nhân của người Dao Đỏ ở Tả Phìn – Sa Pa – Lào Cai
Cấu trúc: Hôn nhân của người Dao Đỏ ở Tả Phìn – Sa Pa – Lào Cai
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: hôn nhân của người Dao Đỏ
- Phạm vi nghiên cứu: các vấn đề liên quan đến hôn nhân của người Dao Đỏ
3. Lập sơ đồ

http://s1098.photobucket.com/user/luonghailuyen/media/SO%20DO_zpsriosxirp.png.html?sort=3&o=0

4. Những cặp phạm trù đối lập
- Văn hóa hôn nhân truyền thống tộc người Dao Đỏ >< Văn hóa hôn nhân hiện đại của tộc người Dao Đỏ
- Văn hóa hôn nhân tộc người Dao Đỏ >< Văn hóa hôn nhân du nhập từ các tộc người khác
- Văn hóa hôn nhân lạc hậu của tộc người Dao Đỏ >< Văn hóa hôn nhân tiến bộ của tộc người Dao Đỏ
 Vấn đề cần đi sâu nghiên cứu: văn hóa trong hôn nhân của người Dao Đỏ ở Tả Phìn – Sa Pa – Lào Cai

Bài tập thực hành 2
Định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn


1. Định vị đối tượng
Chủ thể: Tộc người Dao Đỏ
Không gian: bản Tả Phìn - Sa Pa - Lào Cai
Thời gian: Toàn thời gian (Truyền thống - Hiện đại)

2. Đề cương chi tiết

DẪN NHẬP
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
6.1. Quan điểm tiếp cận
6.2. Phương pháp nghiên cứu
6.3. Nguồn tư liệu
7. Bố cục luận văn

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT, KHÁI QUÁT VỀ TỘC NGƯỜI VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan nghiên cứu
1.1.1. Nghiên cứu về hôn nhân của người Dao của các tác giả nước ngoài
1.1.2. Nghiên cứu về hôn nhân của người Dao của các tác giả Việt Nam

1.2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản
1.2.2. Một số thuyết liên quan
1.2.3. Phương pháp nghiên cứu

1.3. Khái quát về địa bàn nghiên cứu và tộc người Dao Đỏ
1.3.1. Đặc điểm địa lý môi trường và tên gọi, dân số
1.3.2. Lịch sử tộc người
1.3.3. Hiện trạng kinh tế, văn hóa, xã hội

CHƯƠNG 2: NGHI THỨC TRONG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI DAO ĐỎ Ở TẢ PHÌN – SA PA – LÀO CAI
2.1. Nhận thức trong hôn nhân truyền thống của người Dao Đỏ
2.1.1. Quan niệm truyền thống về hôn nhân
2.1.2. Quy tắc trong hôn nhân
2.1.3. Các hình thức và tính chất của hôn nhân
2.1.4. Tiêu chuẩn chọn vợ chồng và tuổi kết hôn
2.1.5. Quan niệm về trinh tiết
2.1.6. Các trường hợp hôn nhân đặc biệt
2.1.7. Trường hợp ly dị

2.2. Các nghi thức trong hôn nhân của người Dao Đỏ
2.2.1. Lễ dạm hỏi
2.2.2. Lễ cưới
2.2.3. Lễ lại mặt
2.2.4. Trang phục trong ngày cưới của cô dâu chú rể
2.2.5. Nghi thức lễ cưới với các dân tộc khác

CHƯƠNG 3: BIẾN ĐỔI TRONG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI DAO ĐỎ
3.1. Nguyên nhân của sự biến đổi
3.1.1. Tác động của thể chế xã hội
3.1.2. Tác động của kinh tế xã hội

3.2. Biến đổi trong lĩnh vực hôn nhân
3.2.1. Những biến đổi trong nguyên tắc hôn nhân
3.2.2. Những biến đổi về tính chất hôn nhân
3.2.3. Những biến đổi về nghi lễ trong hôn nhân

3.3. Tác động từ việc giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa tộc người Dao Đỏ và các tộc người khác
3.3.1. Giao lưu văn hóa giữa tộc người Dao Đỏ và các tộc người thiểu số khác
3.3.2. Giao lưu văn hóa giữa tộc người Dao Đỏ và tộc người Kinh
3.3.3. Tiếp biến văn hóa thể hiện qua hôn nhân ngoại tộc

3.4. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong lĩnh vực hôn nhân
3.3.1. Giữ gìn, bảo tồn các giá trị văn hóa trong hôn nhân
3.3.2. Phát huy các giá trị văn hóa trong hôn nhân

KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu sách
Tài liệu internet

bạn ơi, trong CHƯƠNG 2: NGHI THỨC TRONG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI DAO ĐỎ Ở TẢ PHÌN – SA PA – LÀO CAI
nhưng trong 2.1 là Nhận thức trong hôn nhân truyền thống của người Dao Đỏ, nhận thức có thuộc về nghi thức không ạ bạn?

Theo mình thì trước khi đi vào các nghi thức mình muốn nói về nhận thức của họ trước vì trong các nghi thức đó sẽ có những vấn đề liên quan tại sao lại thực hiện nghi thức như vậy.

Bài tập 3:

[b]1. Sưu tầm tư liệu tham khảo phục vụ cho đề tài NCKH

Tài liệu sách
1. C.Mác và Ph. Ăng- ghen (1995), “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”, Toàn tập, tập 21, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
2. Đào Duy Anh, “Việt Nam văn hóa sử cương”, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
3. Đoàn Văn Chúc (1997), “Văn hóa học”, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
4. Phan Kế Bính, “Việt Nam phong tục”, NXB Văn học
5. Nguyễn Từ Chi (1996), “Góp phần nghiên cứu văn hóa và tộc người”, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, NXB Văn hóa Dân tộc, Hà Nội
6. Phan Hữu Dật (1998), “Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam”, NXB ĐHQG Hà Nội
7. Phan Hữu Dật (1997), “Quy tắc cư trú trong hôn nhân”, Tạp chí Dân tộc học số 1
8. Trương Thìn, “Những điều cần biết về hôn lễ truyền thống”, NXB Hà Nội
9. Lê Ngọc Văn (2011), “Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
10. Lâm Bá Nam (2007), “Văn hóa các dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc Việt Nam: Truyền thống và biến đổi”, NXB Nông nghiệp, Hà Nội
11. Lâm Bá Nam (2010), “Văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc Việt Nam và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa”, Báo cáo tại Hội thảo quốc tế trường ĐH KHXH & NV, Hà Nội
12. Vũ Ngọc Khánh, “Truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam”, NXB Thanh Niên
13. Vũ Ngọc Khánh (2007), “Văn hóa gia đình Việt Nam”, NXB Thanh Niên, Hà Nội
14. Trần Ngọc Thêm (1997), “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam”, NXB TP HCM
15. Ngô Đức Thịnh (2001), “Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
16. Nguyễn Đình Khoa (1983), “Các dân tộc ở Việt Nam (Dẫn liệu nhân học, tộc người)”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
17. Bùi Xuân Mỹ, Phạm Minh Thảo (2006), “Tục cưới hỏi ở Việt Nam”, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
18. Trần Quốc Vượng (1967), “Đôi điểm về lịch sử người Dao”. Tạp chí nghiên cứu Lịch sử số 95
19. Bế Viết Đẳng – Nguyễn Khắc Tụng – Nông Trung – Nguyễn Nam Tiến (1971), “Người Dao ở Việt Nam”, NXB Khoa học xã hội
20. Lâm Bá Nam (2010), “Tình hình nghiên cứu người Dao ở Việt Nam”, Kỉ yếu hội thảo quốc tế người Dao tại Trung Quốc
21. Hoàng Kim Tuyến (2012), “Nghiên cứu phục dựng đám cưới của người Dao Đỏ ở tỉnh Cao Bằng”
22. Trần Hữu Sơn, “Nghiên cứu người Dao ở Việt Nam”, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai
23. Trần Hữu Sơn, “Lễ cưới người Dao Tuyển”, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai
24. Hoàng Lương, “Hội thảo quốc tế về người Dao ở Bắc Thái”
25. Phạm Quang Hoan (1993), Vài suy nghĩ về hôn nhân và gia đình của các dân tộc ở nước ta hiện nay, Tạp chí Dân tộc học, số 2
26. Phạm Quang Hoan, Hùng Đình Quý (1999), “Văn hóa truyền thống người Dao ở Hà Giang”, NXB Văn hóa Dân tộc, Hà Nội
27. Đỗ Đức Lợi, “Tập tục chu kì đời người của các tộc người - ngôn ngữ Hmong – Dao”

Tài liệu internet
1. http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Dao
2. http://www.e-thuvien.com/forums/index.php
3. http://www.viendantochoc.org.vn/Pages/Index.aspx
4. http://www.vanhoahoc.vn/
5. http://nhanhoc.edu.vn/thu-vien/hoc-lieu ... ba-vi.html
6. http://nld.com.vn/dia-phuong/tuc-keo-vo ... 653880.htm
7. http://afamily.vn/chuyen-la/nhung-phong ... 835286.chn
8. http://baotangphunu.org.vn/Tin-tuc/76/hon-nhan
9. http://hoteljob.vn/Home/Gioi-thieu/Chi- ... o-Cai.aspx
10. http://www.baomoi.com/Tuc-cuoi-nguoi-Da ... 297146.epi
11. http://www.baomoi.com/Hon-nhan-va-tuc-h ... 137406.epi
12. http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Hon ... 26837/114/
13. http://www.tinmoi.vn/le-nhap-khau-va-da ... 25652.html
14. http://www.tinmoi.vn/Ta-Phin-ban-lang-b ... 26048.html
15. http://www.bachkhoatrithuc.vn/encyclope ... oi-Dao.htm
16. http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85 ... %E1%BB%87t
17. http://luatminhkhue.vn/bai-viet/phong-t ... t-nam.aspx

2. Sử dụng document map để sắp xếp tư liệu sao cho hợp lý nhất, hình ảnh theo đường link bên dưới

http://s1098.photobucket.com/user/luong ... 1.png.html

Bài tập thực hành 4
- Chọn một khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu của mình để xây dựng định nghĩa (trình bày theo 7 bước và lập sơ đồ)
1. Các định nghĩa về hôn nhân
- Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Hôn nhân, một cách chung nhất có thể được xác định như một sự xếp đặt của mỗi một xã hội để điều chỉnh mối quan hệ sinh lý giữa đàn ông và đàn bà. Nó là một hình thức xã hội luôn luôn thay đổi trong suốt quá trình phát triển của mối quan hệ giữa họ, nhờ đó xã hội xếp đặt và cho phép họ sống chung với nhau, quy định quyền lợi và nghĩa vụ của họ.
- Tại điều 8, Luật Hôn nhân và Gia đình, NXB Chính trị Quốc gia năm 2000 đã chỉ rõ: Hôn quan hệ nhân là giữa vợ và chồng sau khi kết hôn.
- Theo từ điển Nhân học của Thomas Barfied, ông cho rằng: hôn nhân là mối quan hệ gắn bó được thừa nhận về mặt xã hội giữa một người đàn ông và một người đàn bà, nhằm mục đích duy trì nòi giống một cách hợp pháp, tạo gia đình hạt nhân mới, hoặc nhằm tạo hộ gia đình mới.
- Tác giả Kathleen Gough lại đưa ra một định nghĩa khác: Hôn nhân là một mối quan hệ được thiết lập giữa một người phụ nữ và một người/hoặc hơn một người, mà qua đó một đứa trẻ được sinh ra bởi người phụ nữ trong hoàn cảnh không bị cấm bởi các qui tắc của mối quan hệ này là phù hợp với các quyền chung về thân phận của các thành viên bình thường của xã hội của đứa bé hoặc giai cấp xã hội của nó.
- Trong tác phẩm “Nguồn gốc gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước”, Friedrich Engels cho rằng: Hôn nhân là một quá trình xã hội mà mô hình mẫu của nó là sự kết hợp giữa một người đàn ông và một người đàn bà, là sự kiện làm biến đổi những thành viên của nó, làm thay đổi quan hệ giữa những người thân thuộc của mỗi bên và duy trì những khuôn mẫu xã hội thông qua việc sinh đẻ cùng với một số quyền lợi và nghĩa vụ đi kèm.

2. Phân tích từng định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa
Wikipedia: Hôn nhân, một cách chung nhất có thể được xác định như một sự xếp đặt của mỗi một xã hội để điều chỉnh mối quan hệ sinh lý giữa đàn ông và đàn bà. Nó là một hình thức xã hội luôn luôn thay đổi trong suốt quá trình phát triển của mối quan hệ giữa họ, nhờ đó xã hội xếp đặt và cho phép họ sống chung với nhau, quy định quyền lợi và nghĩa vụ của họ.
+ Ưu điểm: Đã chỉ ra được mối quan hệ giữa các thành viên trong hôn nhân
+ Khuyết điểm: trừu tượng và không phổ biến
Điều 8, Luật Hôn nhân và Gia đình, NXB Chính trị Quốc gia năm 2000: Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn.
+ Ưu điểm: rõ ràng, ngắn gọn
+ Khuyết điểm: chưa miêu tả được cụ thể quan hệ trong hôn nhân
Từ điển Nhân học của Thomas Barfied: Hôn nhân là mối quan hệ gắn bó được thừa nhận về mặt xã hội giữa một người đàn ông và một người đàn bà, nhằm mục đích duy trì nòi giống một cách hợp pháp, tạo gia đình hạt nhân mới, hoặc nhằm tạo hộ gia đình mới.
+ Ưu điểm: đầy đủ, rõ ràng
+ Khuyến điểm: thiên về mặt lý tính, hình thức
Tác giả Kathleen Gough:Hôn nhân là một mối quan hệ được thiết lập giữa một người phụ nữ và một người/hoặc hơn một người, mà qua đó một đứa trẻ được sinh ra bởi người phụ nữ trong hoàn cảnh không bị cấm bởi các qui tắc của mối quan hệ này là phù hợp với các quyền chung về thân phận của các thành viên bình thường của xã hội của đứa bé hoặc giai cấp xã hội của nó.
+ Ưu điểm: chỉ được mối quan hệ giữa các thành viên trong hôn nhân.
+ Khuyến điểm: nặng về mối quan hệ hôn nhân trong gia đình mẫu hệ, dài.
Tác phẩm “Nguồn gốc gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước” của Friedrich Engels: Hôn nhân là một quá trình xã hội mà mô hình mẫu của nó là sự kết hợp giữa một người đàn ông và một người đàn bà, là sự kiện làm biến đổi những thành viên của nó, làm thay đổi quan hệ giữa những người thân thuộc của mỗi bên và duy trì những khuôn mẫu xã hội thông qua việc sinh đẻ cùng với một số quyền lợi và nghĩa vụ đi kèm.
+ Ưu điểm: rõ ràng, đầy đủ
+ Khuyến điểm: dài và chưa được xúc tích

3. Phân loại định nghĩa, xác định những nét chung có thể tiếp thu, những đặc trưng sai/thiếu cần bổ sung, sửa chữa
- Theo đặc trưng giống
+ Hôn nhân là một quá trình xã hội (Nguồn gốc gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước – Fredrich Engels), Hôn nhân là một mối quan hệ xã hội (Kathleen Gough), Hôn nhân là mối quan hệ gắn bó được thừa nhận về mặt xã hội (Từ điển Nhân học của Thomas Barfied), Hôn nhân là một hình thức xã hội (wikipedia), Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn (Điều 8, Luật Hôn nhân và Gia đình, NXB Chính trị Quốc gia năm 2000)
- Theo đặc trưng loài
+ Hôn nhân làm làm biến đổi những thành viên của gia đình, làm thay đổi quan hệ giữa những người thân thuộc của mỗi bên và duy trì những khuôn mẫu xã hội thông qua việc sinh đẻ cùng với một số quyền lợi và nghĩa vụ đi kèm. (Nguồn gốc gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước – Fredrich Engels), Hôn nhân nhằm mục đích duy trì nòi giống một cách hợp pháp, tạo gia đình hạt nhân mới, hoặc nhằm tạo hộ gia đình mới (Từ điển Nhân học của Thomas Barfied), Hôn nhân hội luôn luôn thay đổi trong suốt quá trình phát triển của mối quan hệ giữa họ, nhờ đó xã hội xếp đặt và cho phép họ sống chung với nhau, quy định quyền lợi và nghĩa vụ của họ (wikipedia)

4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng
- Hiện nay các định nghĩa về hôn nhân cũng giống như những định nghĩa nêu trên

5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loài): là một hình thức xã hội
6. Xác định các đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc): chỉ mối quan hệ giữa vợ và chồng về mặt pháp luật. Hôn nhân nằm trong phạm vi gia đình với các mối quan hệ tương tác và gắn kết với nhau, nên các chức năng của chúng không phân biệt rõ ràng.
7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại
 Định nghĩa cuối cùng sau khi đã chỉnh sửa: Hôn nhân là một hình thức xã hội, chỉ mối quan hệ giữa vợ và chồng về mặt pháp luật, làm thay đổi các mối quan hệ trong gia đình, với mục đích duy trì nòi giống và tạo gia đình hạt nhân mới.

Bài tập thực hành 5

Chọn 1 khái niệm/ sự việc/ hiện tượng trong đề tài và một số đối tượng có liên quan, tiến hành so sánh tìm các điểm tương đồng và khác biệt, lập bảng

http://s1098.photobucket.com/user/luonghailuyen/media/So%20sanh%20cac%20diem%20tuong%20dong%20va%20khac%20biet_%20bai%20tap%20so%205_zpsc7jitr1k.png.html

Bài tập thực hành 6

Chọn một nội dung thích hợp trong đề tài của mình để lập bảng, một nội dung khác để lập mô hình

+ Lập bảng
http://s1098.photobucket.com/user/luonghailuyen/media/Lap%20bang_%20bai%20tap%20so%206_zps48aazxjm.png.html

+ Lập mô hình
http://s1098.photobucket.com/user/luonghailuyen/media/Mo%20hinh%20bai%20tap%20so%206_zpstkkj5dhj.png.html