DIỄN ĐÀN VĂN HÓA HỌC

Chuyên đề: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VĂN HÓA HỌC
Giảng viên: GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm
Học viên: Ngô Thị Mai
Lớp: Cao học Văn hóa học K13B
MSSV: 0305161241

Bài tập thực hành 1
Chọn 1 đề tài nghiên cứu cho mình và phân tích đề tài đã chọn
1. Phân tích cấu trúc của tên đề tài
2. Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3. Lập sơ đồ
4. Xác định (các) cặp đối lập cơ bản -> xác định vấn đề cần đi sâu nghiên cứu

Bài làm:
Đề tài nghiên cứu: Văn hóa ứng xử của người Việt qua truyện cổ tích
1. Phân tích cấu trúc của tên đề tài:
[Văn hóa ứng xử][của người Việt]<qua truyện cổ tích>
+ Xét về cấu trúc ngữ pháp, tên đề tài có 03 cụm từ:
• cụm danh từ trung tâm “Văn hóa ứng xử”: là đối tượng nghiên cứu
• cụm giới từ “của người Việt”: để giới hạn phạm vi đối tượng nghiên cứu => nghiên cứu đối tượng “văn hóa ứng xử” với tư cách là một thành tố trong văn hóa của người Việt.
• cụm giới từ “qua truyện cổ tích”: để giới hạn phạm vi tư liệu nghiên cứu.
+ Xét về cấu trúc tên đề tài qua phương pháp định vị CKT:
• C = Văn hóa ứng xử của người Việt (được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)
• K = Ở Việt Nam (địa điểm được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)
• T = toàn thời (thời gian được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)
2. Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Như vậy, qua phân tích cấu trúc tên đề tài, tác giả xác định:
+ Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Văn hóa ứng xử của người Việt
+ Phạm vi nghiên cứu của đề tài: khảo sát qua tư liệu truyện cổ tích của người Việt
3. Lập sơ đồ




4. Xác định (các) cặp đối lập cơ bản -> xác định vấn đề cần đi sâu nghiên cứu
- Các cặp đối lập cơ bản:
+ Văn hóa ứng xử >< Văn hóa nhận thức/Văn hóa tổ chức
+ Người Việt >< các tộc người khác
+ Truyện cổ tích >< ca dao tục ngữ/các tư liệu văn học khác => chưa có nhiều khảo sát văn hóa ứng xử trong truyện cổ tích
- Vấn đề cần đi sâu nghiên cứu: nét đặc trưng văn hóa ứng xử của người Việt trong truyện cổ tích của người Việt

Bài tập thực hành 2
Định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn

Đề tài: VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA NGƯỜI VIỆT QUA TRUYỆN CỔ TÍCH

1. Định vị đối tượng

• Chủ thể = Văn hóa ứng xử của người Việt (được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)
• Không gian = Ở Việt Nam (địa điểm được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)
• Thời gian = toàn thời (thời gian được nói đến trong truyện cổ tích của người Việt)

2. Đề cương chi tiết:
MỤC LỤC
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục tiêu nghiên cứu
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
5.1. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
5.1.1. Quan điểm nghiên cứu
5.1.2. Phương pháp nghiên cứu
5.2. Nguồn tư liệu
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Về lý luận
6.2. Về thực tiễn
7. Bố cục dự kiến
NỘI DUNG
Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1. Những khái niệm cơ bản của vấn đề
1.1.1. Khái niệm về văn hóa
1.1.2. Khái niệm về ứng xử - văn hóa ứng xử
1.2.3. Khái niệm về văn học dân gian - truyện cổ tích
1.2. Khái quát về văn hóa ứng xử của người Việt
1.2.1. Văn hóa ứng xử - một thành tố của văn hóa Việt
1.2.2. Văn hóa ứng xử của người Việt – các bình diện và phương châm ứng xử
1.2.3. Các yếu tố tự nhiên-xã hội, lịch sử văn hóa, ý thức cộng đồng tạo nên thế ứng xử của người Việt
1.3. Tổng quan về truyện cổ tích của người Việt
1.3.1. Những khảo sát về truyện cổ tích của người Việt
1.3.2. Bản chất truyện cổ tích của người Việt
1.3.3. Bối cảnh ra đời – Quá trình hình thành và phát triển
1.3.4. Những kiểu truyện cổ tích của người Việt (cổ tích thần kỳ, cổ tích thế sự,…)
1.4. Mối quan hệ giữa văn học và văn hóa. Hướng nghiên cứu văn hóa từ văn học dân gian
1.4.1. Mối quan hệ giữa văn học và văn hóa
1.4.2. Hướng nghiên cứu văn hóa từ văn học dân gian
Tiểu kết chương 1
Chương 2. NHỮNG KIỂU ỨNG XỬ TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH NGƯỜI VIỆT
2.1. Ứng xử với môi trường tự nhiên
2.1.1. Tận dụng tự nhiên
2.1.2. Đối phó với tự nhiên
2.1.3. Sùng bái-Lưu luyến tự nhiên
2.2. Ứng xử với môi trường xã hội – thể hiện qua các mối quan hệ
2.2.1. Quan hệ con người với chính mình
2.2.2. Quan hệ con người với gia đình
2.2.3. Quan hệ con người với con người trong xã hội
2.3.4. Quan hệ con người với quốc gia, dân tộc
Tiểu kết chương 2
Chương 3. ĐẶC TRƯNG CỦA VĂN HÓA ỨNG XỬ QUA TRUYỆN CỔ TÍCH NGƯỜI VIỆT
3.1. Ý thức cộng đồng
3.2. Truyền thống văn hóa ảnh hưởng Nho – Phật – Đạo
3.3. Tính nhân văn sâu sắc
3.4. Tính dung hòa, phù hợp truyền thống dân tộc
Tiểu kết chương 3
Chương 4. LỐI ỨNG XỬ “CỔ TÍCH” TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT NHÌN TỪ TRUYỀN THỐNG ĐẾN HIỆN ĐẠI
4.1. Lối ứng xử “cổ tích”
4.2. Lối ứng xử “cổ tích” nhìn từ xã hội người Việt truyền thống
4.3. Lối ứng xử “cổ tích” nhìn từ xã hội người Việt hiện nay
4.4. Bản sắc văn hóa và tiếp biến văn hóa nhìn từ truyền thống đến hiện đại
Tiểu kết chương 4
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU KHẢO SÁT, TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu khảo sát
Tài liệu tham khảo

Bài tập thực hành 3:
1. Sưu tầm tư liệu đa ngành, đa công cụ, đa ngôn ngữ, đa chủng loại, đa phương tiện một cách hệ thống phục vụ cho đề tài NCKH đã chọn (trên DĐ công bố danh sách và đường dẫn)
2. Sử dụng Document map để sắp xếp tư liệu sao cho hợp lý nhất, chụp ảnh đưa lên topic của mình trên DĐ.

Bài làm:
1. Danh sách tư liệu:
TÀI LIỆU KHẢO SÁT, TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu khảo sát
Nguyễn Đổng Chi 2000: Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (05 tập). - H.: NXB Giáo dục
Chu Xuân Diên, Lê Chí Quế 2001: Tuyển tập truyện cổ tích Việt Nam: phần truyện cổ tích người Việt. – H.: NXB ĐHQGHN, 271 tr
Tài liệu tham khảo
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, Thần thoại Hy Lạp http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A ... %E1%BA%A1p
Ban Văn học, Viện Khoa học Xã hội tại TP.HCM 1987: Tuyển tập truyện cổ tích các dân tộc ở Việt Nam – Tập 1. TP.HCM.: Viện Khoa học Xã hội tại TP.HCM, 243 tr
Ban Văn học, Viện Khoa học Xã hội tại TP.HCM 1987: Tuyển tập truyện cổ tích các dân tộc ở Việt Nam – Tập 2. TP.HCM.: Viện Khoa học Xã hội tại TP.HCM, 286 tr
Cao Huy Đỉnh 1976: Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam. TP.HCM.: NXB KHXH, 426 tr
Chu Xuân Diên 2004: Mấy vấn đề văn hóa và văn học dân gian Việt Nam. - NXB Văn nghệ TPHCM
Chu Xuân Diên 2006: Văn hóa dân gian – Mấy vấn đề phương pháp luận và nghiên cứu thể loại. - H.: NXB KHXH, 466tr
Dana Stovickova (sưu tầm và cải biên) , 1995, Văn Hòa (biên dịch): Truyện cổ Trung Hoa. H.: NXB Hồng Đức, 267 tr
Đào Duy Anh 1938/1992: Việt Nam văn hóa sử cương. - NXB TPHCM, 388 tr
Đào Duy Anh 2013: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX. H.: NXB KHXH, 565 tr
Đỗ Lai Thúy, Mối quan hệ văn hóa – văn học nhìn từ lý thuyết hệ thống http://vanhoahoc.hcmussh.edu.vn/3cms/up ... %20hoc.pdf
Hy Tuệ 2013: “Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam” từ bình diện một công trình nghiên cứu, http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=10946
Kiều Thu Hoạch 2015: Văn hóa dân gian người Việt góc nhìn so sánh. H.: NXB KHXH, 643 tr
Khoa Ngữ văn Đại học Cần Thơ 1997: Văn học dân gian đồng bằng sông Cửu Long. TP.HCM.: NXB GD, 492 tr
Lévi-Strauss C., Cấu trúc của thần thoại, http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=3778
Lê Bá Hân, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (chủ biên) 1992: Từ điển thuật ngữ văn học. H.: NXBGD, 304 tr
Lê Chí Quế, Võ Quang Nhơn, Nguyễn Hùng Vĩ 1990: Văn học dân gian Việt Nam.- H. : Trường Đại học tổng hợp Hà Nội, 318 tr
Lê Văn Quán 2007: Văn hóa ứng xử truyền thống của người Việt Nam. – H.: NXB VHTT, 275tr
Ngô Văn Doanh (biên soạn) 2011: Truyện cổ thế giới Châu Á. TP.HCM.: NXB Phương Đông, 640 tr
Ngô Văn Doanh (biên soạn) 2011: Truyện cổ thế giới Châu Úc, Châu Đại Dương. TP.HCM.: NXB Phương Đông, 512 tr
Nguyễn Đổng Chi 1993: Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam: Nhận đinh tổng quát về kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. - H. - T. 5. - Tr. 2411 - 2518.
Nguyễn Thanh Tuấn 2008, Văn hóa ứng xử Việt Nam hiện nay. – H. : Từ điển Bách khoa, 415 tr
Nguyễn Thị Huế 1999: Văn học Việt Nam - Văn học dân gian - Những công trình nghiên cứu: Nhân vậ t xấu xí mà có tài trong truyện cổ tích các dân tộc Việt Nam - Tr. 206 - 213.
Nguyễn Xuân Nghĩa 2012: Nghiên cứu định tính trong khoa học xã hội. – NXB ĐHQG TPHCM, 191tr
Phạm Khắc Chương 2006: Văn hóa ứng xử trong gia đình.– H.: Thanh niên, 166 tr
Phạm Tuấn Anh 2010: Một số vấn đề lý luận về nghiên cứu cấu trúc truyện cổ tích thần kì, http://khoavanhoc- ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=1573:mt-s-vn-ly-lun-v-nghien-cu-cu-truc-truyn-c-tich-thn-ki&catid=97:vn-hoa-dan-gian&Itemid=155
Tăng Kim Ngân 1994: Cổ tích thần kỳ người Việt : đặc điểm cấu tạo cốt truyện. - H. : Khoa học xã hội, 321 tr
Tăng Kim Ngân 1994: Cổ tích thần kỳ người việt: Khảo sát cấu tạo cốt truyện cổ tích thần kỳ người Việt trên cơ sở vận dụng lý thuyết hình thái học truyện cổ tích thần kỳ của V.IA.Prốp. - H. -Tập 2. - Tr. 71 – 149.
Tăng Kim Ngân 1994: Cổ tích thần kỳ người Việt: Suy nghĩ về những hiện tượng truyện cổ tích thần kỳ người Việt vượt ra ngoài sơ đồ lý thuyết của V.IA.Prốp- H. - Tập 2. - Tr. 151 – 193.
Tylor E.B 2000 (Huyền Giang dịch): Văn hóa nguyên thủy. – H.: Tạp chí VHNT, 1046tr
Trần Ngọc Thêm (chủ biên) 2013: Văn hóa người Việt vùng Tây Nam bộ.- TP.HCM.: NXB VHVN, 888 tr
Trần Ngọc Thêm 2013: Những vấn đề văn hóa học lý luận và ứng dụng.- TP.HCM.: NXB VHVN, 750 tr
Trần Thúy Anh 2004: Thế ứng xử xã hội cổ truyền của người Việt châu thổ Bắc bộ qua một số ca dao tục ngữ . – H.: NXB ĐHQG, 182tr
2. Sắp xếp tư liệu bằng Document map (kèm ảnh)