Lễ hội Bà Chúa Xứ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
Đã gửi: Thứ 3 01/04/08 11:39CÁC BÀI TẬP MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
1. Đề tài và phân tích đề tài:
- Đề tài: Lễ hội Bà Chúa Xứ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
- Đề tài này có thể phân thành các cấp độ sau:
2. Đề cương: gồm các mục sau
A. PHẦN MỞ ĐẦU (DẪN NHẬP)
1. Lý do chọn đề tài
2. Lich sử vấn đề
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
5. Bố cục tiểu luận
B. NỘI DUNG DỰ KIẾN
I. Dẫn nhập (gồm 5 mục như trên)
II. Hoạt động lễ hội trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
1. Khái niệm lễ hội
2. Vài nét về tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
3. Lễ hội Bà Chúa Xứ
3.1. Không gian diễn ra lễ hội
3.2. Thời gian tổ chức
3.2.1. Lễ tắm Bà
3.2.2. Lễ Thỉnh sắc Thoại Ngọc Hầu về Miếu Bà
3.2.3. Lễ Túc yết
3.2.4. Lễ Xây chầu
3.2.5 Lễ Chánh tế
3.3. Chủ thể-đối tượng tham gia
- Tựơng Bà
- Những người thực hành việc cúng tế
- Khách hành hương, du khách đi viếng Bà
III. Những đặc trưng cơ bản của lễ hội Bà Chúa Xứ
1. Tính nguyên hợp
2. Tính diễn xướng
3. Tính cộng đồng
4. Tính thẩm mỹ
5. Tính dị bản
IV. Thay lời kết
3. Các phương pháp định nghĩa đối tượng
Bước 1. Các định nghĩa, quan niệm về lễ hội
- Tác giả Hoàng Phê định nghĩa lễ hội là “cuộc vui chung có tổ chức, có các hoạt động lễ nghi mang tính văn hóa truyền thống”. (1)
- Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng quan niệm: “Lễ hội dân gian…, thuật ngữ dùng để chỉ một loại hình văn hóa dân gian phổ biến có thể tổng hợp nhiều loại hình VHDG khác nhau… qua hình thức cảnh diễn hóa tại một địa điểm, một thời gian nhất định”. (2)
- Theo tác giả Đinh Gia Khánh trong công trình Trên đường tìm hiểu Văn hóa dân gian có viết: “Trước hết phải nói rằng hội lễ là một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng tất yếu nảy sinh trong xã hội loài người trên cơ sở một nhu cầu không thể không thỏa mãn của con người sống thành xã hội… Hội là tập hợp đông người trong một sinh hoạt cộng đồng. Lễ là các nghi thức đặc thù gắn với sinh hoạt ấy”. (3)
- Giáo sư Phan Ngọc cho rằng: “Thực chất lễ hội là tạo nên cuộc sống lý tưởng ngay trong một cuộc đời đấu tranh, giành giật, đầy những bất công, để trở thành cuộc sống có chu kì…Tuy có sự phân biệt giữa lễ và hội nhưng đó là về nguyên lý. Còn trong thực tế, lễ và hội thường xen vào nhau. Lễ là việc làm của cá nhân hay gia đình nhằm mục đích cầu phúc hay tạ ơn…còn hội là việc làm của cộng đồng mà mục đích chính là tìm lại được thân phận bình đẳng và diện mạo được tôn trọng”. (4)
- Từ điển Bachkhoatoanthu có ghi: “Lễ là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con người đối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện. Hội là sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, từ sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân, hạnh phúc cho từng gia đình, sự vững mạnh cho từng dòng họ, sự sinh sôi nảy nở của gia súc, sự bội thu của mùa màng, mà từ bao đời nay quy tụ niềm mơ ước chung vào bốn chữ "nhân khang, vật thịnh". Lễ hội là hoạt động của một tập thể người, liên quan đến tín ngưỡng và tôn giáo”. (5)
Bước 2. Phân tích các định nghĩa:
Các định nghĩa, quan niệm về lễ hội trên đều dài dòng (trừ định nghĩa số 1), chưa đáp ứng được yêu cầu về hình thức. Định nghĩa 1 chấp nhận được về hình thức, nội dung ngắn gọn, đủ ý nhưng quá khái quát, chưa thể hiện rõ ý nghĩa của phần lễ.
- Ưu: chỉ ra được 2 yếu tố chính là lễ và hội (ĐN 1, 3, 4, 5).
- Nhược: + Dài dòng, theo lối miêu tả, giải thích (2, 3, 4, 5).
+ Không hàm nghĩa rõ ràng, phải đọc hết mới hiểu được nội dung của lễ hội. Định nghĩa 5 nếu chỉ lấy câu cuối cùng thì đáp ứng được yêu cầu ngắn gọn, nhưng vẫn chưa đủ ý.
Bước 3. Xây dựng định nghĩa mới:
Theo chúng tôi, lễ hội là một hệ thống của sinh hoạt cộng đồng người gắn liền với các nghi thức đặc thù và các cuộc vui chung nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người.
Bước 4. Tìm ra khái niệm giống
Khái niệm giống của lễ hội là: sinh hoạt tập thể
Bước 5. Chỉ ra đặc trưng loài
Cần phân biệt lễ hội với lễ nghĩa, lễ nghi, lễ tết, lễ lạt.
Bước 6. Kiểm tra định nghĩa vừa đặt ra:
- Về hình thức: ngắn gọn, nêu trong một câu.
- Về nội dung: rõ nghĩa ở mức độ vừa phải, không vi phạm các yêu cầu về nội dung.
Bước 7. Lập sơ đồ định nghĩa
4. Các phương pháp so sánh:
- Bài tập so sánh: xem trong viewtopic.php?f=57&t=460
- So sánh trong tiểu luận như sau
5. Bài tập thuật giải: Thuật giải khách chọn điểm du lịch dịp lễ hội Bà Chúa Xứ (qua mạng công ty dịch vụ lữ hành)
1. Đề tài và phân tích đề tài:
- Đề tài: Lễ hội Bà Chúa Xứ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
- Đề tài này có thể phân thành các cấp độ sau:
2. Đề cương: gồm các mục sau
A. PHẦN MỞ ĐẦU (DẪN NHẬP)
1. Lý do chọn đề tài
2. Lich sử vấn đề
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
5. Bố cục tiểu luận
B. NỘI DUNG DỰ KIẾN
I. Dẫn nhập (gồm 5 mục như trên)
II. Hoạt động lễ hội trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
1. Khái niệm lễ hội
2. Vài nét về tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ
3. Lễ hội Bà Chúa Xứ
3.1. Không gian diễn ra lễ hội
3.2. Thời gian tổ chức
3.2.1. Lễ tắm Bà
3.2.2. Lễ Thỉnh sắc Thoại Ngọc Hầu về Miếu Bà
3.2.3. Lễ Túc yết
3.2.4. Lễ Xây chầu
3.2.5 Lễ Chánh tế
3.3. Chủ thể-đối tượng tham gia
- Tựơng Bà
- Những người thực hành việc cúng tế
- Khách hành hương, du khách đi viếng Bà
III. Những đặc trưng cơ bản của lễ hội Bà Chúa Xứ
1. Tính nguyên hợp
2. Tính diễn xướng
3. Tính cộng đồng
4. Tính thẩm mỹ
5. Tính dị bản
IV. Thay lời kết
3. Các phương pháp định nghĩa đối tượng
Bước 1. Các định nghĩa, quan niệm về lễ hội
- Tác giả Hoàng Phê định nghĩa lễ hội là “cuộc vui chung có tổ chức, có các hoạt động lễ nghi mang tính văn hóa truyền thống”. (1)
- Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng quan niệm: “Lễ hội dân gian…, thuật ngữ dùng để chỉ một loại hình văn hóa dân gian phổ biến có thể tổng hợp nhiều loại hình VHDG khác nhau… qua hình thức cảnh diễn hóa tại một địa điểm, một thời gian nhất định”. (2)
- Theo tác giả Đinh Gia Khánh trong công trình Trên đường tìm hiểu Văn hóa dân gian có viết: “Trước hết phải nói rằng hội lễ là một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng tất yếu nảy sinh trong xã hội loài người trên cơ sở một nhu cầu không thể không thỏa mãn của con người sống thành xã hội… Hội là tập hợp đông người trong một sinh hoạt cộng đồng. Lễ là các nghi thức đặc thù gắn với sinh hoạt ấy”. (3)
- Giáo sư Phan Ngọc cho rằng: “Thực chất lễ hội là tạo nên cuộc sống lý tưởng ngay trong một cuộc đời đấu tranh, giành giật, đầy những bất công, để trở thành cuộc sống có chu kì…Tuy có sự phân biệt giữa lễ và hội nhưng đó là về nguyên lý. Còn trong thực tế, lễ và hội thường xen vào nhau. Lễ là việc làm của cá nhân hay gia đình nhằm mục đích cầu phúc hay tạ ơn…còn hội là việc làm của cộng đồng mà mục đích chính là tìm lại được thân phận bình đẳng và diện mạo được tôn trọng”. (4)
- Từ điển Bachkhoatoanthu có ghi: “Lễ là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con người đối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện. Hội là sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, từ sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân, hạnh phúc cho từng gia đình, sự vững mạnh cho từng dòng họ, sự sinh sôi nảy nở của gia súc, sự bội thu của mùa màng, mà từ bao đời nay quy tụ niềm mơ ước chung vào bốn chữ "nhân khang, vật thịnh". Lễ hội là hoạt động của một tập thể người, liên quan đến tín ngưỡng và tôn giáo”. (5)
Bước 2. Phân tích các định nghĩa:
Các định nghĩa, quan niệm về lễ hội trên đều dài dòng (trừ định nghĩa số 1), chưa đáp ứng được yêu cầu về hình thức. Định nghĩa 1 chấp nhận được về hình thức, nội dung ngắn gọn, đủ ý nhưng quá khái quát, chưa thể hiện rõ ý nghĩa của phần lễ.
- Ưu: chỉ ra được 2 yếu tố chính là lễ và hội (ĐN 1, 3, 4, 5).
- Nhược: + Dài dòng, theo lối miêu tả, giải thích (2, 3, 4, 5).
+ Không hàm nghĩa rõ ràng, phải đọc hết mới hiểu được nội dung của lễ hội. Định nghĩa 5 nếu chỉ lấy câu cuối cùng thì đáp ứng được yêu cầu ngắn gọn, nhưng vẫn chưa đủ ý.
Bước 3. Xây dựng định nghĩa mới:
Theo chúng tôi, lễ hội là một hệ thống của sinh hoạt cộng đồng người gắn liền với các nghi thức đặc thù và các cuộc vui chung nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người.
Bước 4. Tìm ra khái niệm giống
Khái niệm giống của lễ hội là: sinh hoạt tập thể
Bước 5. Chỉ ra đặc trưng loài
Cần phân biệt lễ hội với lễ nghĩa, lễ nghi, lễ tết, lễ lạt.
Bước 6. Kiểm tra định nghĩa vừa đặt ra:
- Về hình thức: ngắn gọn, nêu trong một câu.
- Về nội dung: rõ nghĩa ở mức độ vừa phải, không vi phạm các yêu cầu về nội dung.
Bước 7. Lập sơ đồ định nghĩa
4. Các phương pháp so sánh:
- Bài tập so sánh: xem trong viewtopic.php?f=57&t=460
- So sánh trong tiểu luận như sau
5. Bài tập thuật giải: Thuật giải khách chọn điểm du lịch dịp lễ hội Bà Chúa Xứ (qua mạng công ty dịch vụ lữ hành)