Địa văn hoá và các vùng văn hoá Việt Nam

gửi bởi **Dinh Thi Dung** » Thứ 5 13/03/08 20:34

Các bạn HVCH VHH khóa 8,

Để thực hiện việc tăng cường thảo luận trong học tập và dành nhiều thời gian trên lớp, tôi đưa lên đây một số nội dung chính của ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC để các bạn chọn vấn đề thảo luận. Các bạn cũng có thể đưa ra những vấn đề mới để cùng nhau trao đổi.

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: ĐỊA VĂN HÓA VÀ CÁC VÙNG VĂN HÓA VIỆT NAM

1. ĐỊA VĂN HÓA
1. Khái niệm địa-văn hóa?
2. Địa-văn hóa với tư cách là một cách tiếp cận?
3. Địa-văn hóa với tư cách là một chuyên ngành của Văn hóa học?
4. Quyết định luận địa lý là gì ? Những đóng góp và hạn chế của quan điểm này?
5. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của địa-văn hóa (học)?

2. CÁC VÙNG VĂN HÓA VIỆT NAM
1. Khái niệm “không gian văn hóa” được hiểu như thế nào từ góc độ địa-văn hóa?
2. Vấn đề phân vùng văn hóa. Hiện có nhiều quan niệm về vùng văn hóa và có nhiều cách phân vùng văn hóa Việt Nam. Cách phân vùng phù hợp nhất trong nghiên cứu các vùng văn hóa Việt Nam? Tại sao?
3. Hãy chọn một vùng/tiểu vùng văn hóa phân tích và làm rõ đặc trưng của vùng/tiểu vùng đó trong so sánh với các vùng văn hóa khác ở VN?

3. TÀI LIỆU

o Theo danh mục tài liệu đã cung cấp trong đề cương chính
o Website vanhoahoc.edu.vn

Vấn đề gợi ý: Có ý kiến cho rằng quan điểm và cách tiếp cận của Đào Duy Anh trong công trình "Việt Nam văn hoá sử cương" (in lần đầu năm 1938) mang màu sắc quyết định luận địa lý. Ý kiến của các anh chị?

GV phụ trách môn học

TS. Đinh Thị Dung

gửi bởi **osakura** » Thứ 5 13/03/08 22:12

Như chúng ta đã biết Đào Duy Anh là một trong những tên tuổi lớn, là bậc thầy về lịch sử và văn học cổ kim. Ông đóng góp những công trình nghiên cứu có giá trị lớn như: Hán Việt từ điển (1932), Pháp Việt từ điển (1935), Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943), Khổng giáo phê bình tiểu luận (1943), Cổ sử Việt Nam (1955), Lịch sử Việt Nam (1955)...
Trong "Việt Nam văn hóa sử cương", ngay ở thiên đầu tiên tác giả đã xác định rằng " chính vì những điều kiện tự nhiên về địa lí khiến mỗi dân tộc sinh hoạt ở trên cơ sở kinh tế khác nhau, cho nên cách sinh hoạt cũng thành khác nhau vậy. Bởi thế muốn nghiên cứu văn hóa của một dân tộc, trước hết phải xem xét dân tộc ấy sinh trưởng ở trong những điều kiện địa lí như thế nào" (Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương, NXB. Văn hóa thông tin, 2002, Tr.11).

Theo em, tác phẩm mang màu sắc quyết định luận địa lí là vì xuyên suốt tác phẩm, tác giả luôn nói đến lịch sử, nói đến nguồn gốc của vấn đề. Song song đó, tác giả chỉ ra ranh giới, địa phận, địa lí của những vấn đề đó. Chẳng hạn như, khi nói về nông nghiệp:
+ Nguồn gốc: dân tộc ta đã chuyên nghề nông từ thời thượng cổ, nhưng còn ở trạng thái thô sơ. Về sau trải qua cuộc nội biến thuộc Trung Quốc thì mới học được cách cày bừa và biết làm đồ dùng bằng sắt, nhờ vậy mà nông nghiệp phát đạt hơn. (Tr.41)
+ Ranh giới địa lí: "kĩ thuật canh tác tiên tiến hiện nay thích dụng ở những vùng đất hẹp người đông như xứ Bắc bộ và Bắc Trung bộ, chỉ chú trọng về sự dùng hết địa lực chứ không chú trọng giảm nhẹ nhân công" (Tr.42), hay như "nhân dân nước ta xưa nay chỉ ở những vùng đồng thấp đất bồi cho nên vốn chỉ nhờ vào nông nghiệp mà sống. Ở trung châu Bắc bộ và bắc trung bộ người nhà quê không bỏ hoang một mảnh đất cỏn con nào...."(Tr.43)

Tuy công trình chỉ là một bộ sách tổng hợp các tài liệu về văn hóa sử, được tác giả sắp xếp theo hệ thống (theo lời tựa của tác giả) nhưng tác phẩm đã thật sự là một công trình tham khảo có giá trị to lớn đối với những người bước đầu nghiên cứu về văn hóa - địa văn hóa nói riêng và cho kho tàng văn hóa học nói chung.

Trên đây là ý kiến của em sau khi được đọc qua tác phẩm này. Mong cô và các bạn góp thêm ý kiến để chúng ta hiểu rõ hơn vấn đề này.

gửi bởi **TOTO** » Thứ 6 21/03/08 17:33

Tôi hoàn toán tán đồng với ý kiến của bạn Osakura, Tôi cũng đã từng đọc qua cuốn "Việt Nam văn hoá sử cương" của Đào Duy Anh. Khi đọc rõ ràng chúng ta cảm nhận được là ông dựa vào điều kiện địa lý tự nhiên để lý giải các hiện tượng trong văn hoá. Nhưng thực sự lúc đó chưa được học qua môn Địa văn hoá nên không biết được khái niệm quyết định luận địa lý tự nhiên là như thế nào.
Nhưng mà nếu xét cho cùng thì cũng chưa hẳn ông đã dùng điều kiện tự nhiên đế lý giải tất cả các hiện tượng văn hoá, nói như cô đung có lẽ chính xác hơn, tức là "mang màu sắc quyết định luận địa lý". Quyết định luận địa lý không phải là yếu tố quyết định lên toàn tác phẩm trong đó ông còn nêu lên những khái cạnh khác tác động để hình thành nên văn hoá của các vùng. Do đọc lâu quá nên giờ cũng không nhớ được dẫn chứng chỉ nhớ có mấy ý thế thôi. sẽ về tìm đcọ lại và bỏ sung thêm ý kiến

gửi bởi **nguyenhoanglai** » Thứ 5 27/03/08 19:34

Cuốn Việt Nam Văn Hóa Sử Cương của GS . Đào Duy Anh ra đời trong thời kỳ mà ngành Văn hóa đang phôi thai, chưa có một giáo trình nào biên khảo một cách thực sự về văn hóa Việt Nam, giáo sư trong lời mở đầu cuốn sách có nói là mục đích là tập họp một số tư liệu về văn hóa Việt Nam để phục vụ cho công việc giảng dạy. Mặc dù vậy nhưng người đọc cảm giác kết cấu cuốn sách được trình bày hết sức chặt chẽ và khoa học. Trước khi trình bày nội dung chính gồm từ Thiên thứ hai đến Thiên thứ tư, tác giả đã trình bày tổng quát (Thiên thứ nhất: Tự luận), lý luận chung về văn hoá và bối cảnh địa lý, tự nhiên xã hội của Việt Nam được đặt trong môi trường của hai nền văn hoá ấn Độ - Trung Quốc, mà Việt Nam ít nhiều chịu sư ảnh hưởng. Đây có thể được coi như mở đầu - tiếp cận của cuốn sách hết sức logic. Nội dung chính được GS. Đào Duy Anh trình bày theo ba bộ phận là: Thiên thứ hai: Kinh tế sinh hoạt, nói về những vấn đề nông nghiệp, công nghệ, thương mại, các sinh hoạt ở thôn quê, thành thị, đường giao thông, sưu thuế, tiền tệ; Thiên thứ ba: Xã hội kinh tế sinh hoạt, về gia tộc, xã thôn, quốc gia, phong tục tập quán, tín ngưỡng, tế tự và Thiên thứ tư: Tri thức sinh hoạt về các tôn giáo, giáo dục, ngôn ngữ, văn học, nghệ thuật.
Ở phần đầu như đã đề cập giáo sư trình bày về địa lý, chủng tộc, phần sau trình bày trong mối tương quan giữa các nền văn hóa lớn như Trung Quốc và Ấn Độ (giao lưu – tiếp biến). Nếu nói rằng mang màu sắc quyết định luận địa lý xem ra không thoả đáng!
Thứ nhất giáo sư đã xét trong khu vực văn hóa về địa lý Đông Nam Á, chủng tộc,… điều đó có nghĩa là xét theo bình diện khu vực địa lý, có nghĩa là sự tác động của môi trường tự nhiên đến con người bản địa (lớp văn hoá bản địa).
Thứ hai giáo sư xét trong mối tương tác trong sự ảnh hưởng của của Ấn Độ và Trung Quốc đến văn hóa Viễt Nam (giao lưu và tiếp biến văn hóa), còn nói theo Arnold Toynbee là sự "thách thức - ứng phó"của con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.
Theo người viết cách tiếp cận của giáo sư là cách tiếp cận lịch sử - địa lý thì chính xác hơn.
Đề kết thúc bài tham luận người viết xin trích ra một đọan mở đầu cho cuốn sách như sau: “Đối với mỗi vấn đề bao hàm trong ba bộ phận ấy, bỉ nhân gắng biên chép rõ ràng con đường diên cách xưa nay cho đến trạng thái hiện tại... Mục đích bỉ nhân cũng không phải là soạn một bộ tổng hợp văn hoá sử, mà chỉ cốt thu thập những tài liệu hiện có, sắp đặt lại thành hệ thống, để giúp cho những nhà nghiên cứu văn hoá sử đỡ công tìm kiếm”.

gửi bởi **HenTu** » Thứ 3 08/04/08 10:49

Đương nhiên, trong toàn bộ tác phẩm VNVHSC, điểm nổi bật là phương pháp lý giải địa - văn hoá. Nhưng nếu khẳng định Tác phẩm mang màu sắc quyết định luận địa lý thì cần phải bàn thêm.
Ở thiên “Tự luận” tác giả có nói: “Các điều kiện địa lý có ảnh hưởng lớn đối với các sinh hoạt của người ta, song người là giống hoạt động cho nên trở lại cũng có thể dùng sức mình mà xử trí và biến những điều kiện ấy cho thích hợp với những điều kiện cần thiết của mình. Các sinh hoạt vì thế mà cũng biến chuyển và khiến văn hoá cũng biến chuyển theo…”
Bên cạnh yếu tố địa lý, tác giả Đào Duy Anh cũng chú ý yếu tố xã hội nữa. Ví dụ Tác Giả có thấy địa thế của Việt Nam là lắm sông, nhiều biển… nếu theo quan điểm quyết định luận địa lý thì đương nhiên nước ta sẽ có những đội thuyền buôn bán sầm uất. Nhưng thực tế, khi nói đến ngành thương mại buôn bán bằng tàu thuyền thì tác giả không nhìn thấy yếu tố địa lý thúc đẩy ngành thương mại này...

gửi bởi **lehang** » Thứ 5 17/04/08 15:59

Các bác ơi, cac bác tranh luận với nhau hăng say thế này làm nhà mình thấy ngại ghê. Mình thì tâm đắc câu cô Dung phát biểu trong buổi lớp K8 thảo luận chuyên đề Địa văn hóa & các vùng văn hóa Việt Nam rằng:"....Suy cho cùng thì điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến văn hóa mà rõ nét nhất là qua cách ứng xử của con người với tự nhiên và xã hội,....." Có thế thì các nhà nghiên cứu về văn hóa mới có cơ sở để phân vùng văn hóa và chúng ta vừa được cô hướng dẫn chuyên đề ấy đấy.

Và mình có thể nêu ra đây một thí dụ cụ thể để các bạn thấy điều đó. Dân Nam bộ nhậu dữ lắm, mà món nhắm của họ cũng không cầu kỳ, sang cả gì, lại mang hơi hướm của hương đồng cỏ nội. Với tính cách là người Nam bộ xuề xòa, dễ tính, lạc quan, hài hước, ưa pha trò và thích nói cuyện tếu lâm, các bác nhà ta biến côn trùng (rất đa dạng và phong phú chủng loại) ở vùng đất phương Nam thành những món khoái khẩu để cùng nhau đối ẩm. Nhưng do có tính hay nói khuếch đại cho nên có những món nhậu nghe qua đã muốn chạy xa 8 cây số. Nào mời các bạn cùng thưởng thức menu của quý bợm nhậu Tây Nam bộ

Nghe vẻ nghe ve
Nghe vè thợ nấu
Bọ hung phá lấu
Sâu rọm chiên dòn
Cù lần Nấu mắm
Trùng hổ rô ti
Kỳ đà ca ri
Ểnh ương xào hẹ
Muốn ăn cho nhẹ (nhẹ bụng, dễ tiêu hóa ấy mà)
Bỏ ít lá chanh
Rắn lục cườm xanh
Nấu canh với bún
Cải nồi cải dún
Nấu với thạch sùng
Bắt ít con trùng
Đem vô làm chả
Muốn ăn cho đã
Chuột xạ xào lăn
Bắt thêm mớ nhái
Bóp tái thòi lòi
Nấu cơm còn ngòi
Đừng cho chín lắm
Chồn hôi kho mắm
Bỏ lộn lá mơ
Lấy chổi mà quơ
Ít con mòng chó
Đem vào vô đó
Xào chút tương ta
Đãi khách đường xa
Người ăn một bữa
Kiến hôi kiến lửa
Ngào trộn với đường
Nào xin kính nhường
Người ăn tráng miệng
(Lệ Hằng sưu tầm trong các bài vè dân gian Nam bộ)