Bài 6: Tìm tất cả các định nghĩa và phân tích định nghĩa theo các yêu cầu của định nghĩa
Bước 1: Tìm tất cả các định nghĩa hiện có1. Dừa là cây cùng họ với cau, quả chứa nước ngọt, cùi dùng để ăn hoặc ép dầu (Nguyễn Như Ý, 1999:
Đại từ điển Tiếng Việt – NXB Văn hóa Thông Tin).
2. Dừa là loài cây cùng họ với cau, quả to có vỏ dày, cùi trắng, bên trong chứa nước ngọt (Nguyễn Lân, 2000:
Từ điển từ và ngữ Việt – Nam – NXB Thành phố Hồ Chí Minh)
3. Dừa là cây cùng họ với cau, thân cột, lá to hình lông chim, quả chứa nước ngọt, có cùi dùng để ăn hoặc ép lấy dầu. (Vĩnh Tịnh, 2006:
Từ điển Tiếng Việt – NXB Lao động)
4. Dừa là một loại cây trong họ Cau. Nó cũng là thành viên duy nhất trong chi Cocos và là một loại cây lớn, thân đơn trục (nhiều khi gọi là nhóm thân cau dừa) có thể cao tới 30m, với các lá đơn xẻ thùy lông chim 1 lần, cuống và gân chính dài 4-6 m, các thùy lớp gân cấp 2 có thể dài tới 60-90cm, lá kèm thường biến thành bẹ dạng lưới ôm lấy thân, các lá già khi rụng để lại vết sẹo trên thân. (Wikipedia)
5. Dừa là loại cây gỗ thuộc họ Cau, có nhiều giống được trồng nhiều nơi ở Việt Nam, nhiều nhất ở các tỉnh phía nam. Thân cột, hình trụ, cao tới 20m, trên thân mang nhiều vết sẹo lá rụng hình tròn. Lá to hình lông chim mọc thành chùm ở ngọn cây. Hoa đơn tính, hợp thành cụm hoa đuôi sóc phân nhánh nhiều, bao phủ bởi 1-2 lá bắc to, dài, chắc gọi là mo. Quả hạch có vỏ ngoài xanh lục (lúc còn non), vỏ giữa có nhiều xơ, vỏ trong rất cứng (sọ dừa) với 3 lỗ ở phía cuống. Hạt có nội nhũ lỏng lúc còn non, khi già đọng lại thành cùi xốp màu trắng, chứa nhiều chất béo. Cùi, nước dừa được dùng rộng rãi trong công nghiệp thực phẩm, là mứt, bơ, xà phòng, vv,; xơ dừa bện dây, sọ dừa chế than hoạt tính. (Nguyễn Văn Chiến, Trịnh Tất Đạt:
Từ điển bách khoa đất nước và con người Việt Nam – NXB Từ điển Bách Khoa)
Bước 2: Phân tích từng định nghĩa:
Bước 3: Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp thu- Theo thể loại, có 3 loại: dừa là loại cây cùng họ Cau, là loại cây gỗ thuộc họ Cau, là một loại cây lớn
- Theo đặc tính:
+ Quả, 2 loại: chứa nước ngọt, to có vỏ dày
+ Cùi, 1 loại: trắng
+ Thân, 4 loại: cột; hình trụ cao tới 20m; trên thân mang nhiều vết sẹo lá rụng hình tròn; thân đơn trục có thể cao tới 30m
+ Lá, 3 loại: to hình lông chim mọc thành chùm ở ngọn cây; lá đơn xẻ thùy lông chim 1 lần cuống và gân chính dài 4-6 m, các thùy lớp gân cấp 2 có thể dài tới 60-90cm; lá kèm thường biến thành bẹ dạng lưới ôm lấy thân, các lá già khi rụng để lại vết sẹo trên thân
+ Hoa, 1 loại: đơn tính, hợp thành cụm hoa đuôi sóc phân nhánh nhiều, bao phủ bởi 1-2 lá bắc to, dài, chắc gọi là mo
+ Quả, 1 loại: hạch có vỏ ngoài xanh lục (lúc còn non), vỏ giữa có nhiều xơ, vỏ trong rất cứng (sọ dừa) với 3 lỗ ở phía cuống. Hạt có nội nhũ lỏng lúc còn non, khi già đọng lại thành cùi xốp màu trắng, chứa nhiều chất béo
- Theo công dụng, 2 loại: cùi dùng để ăn hoặc ép dầu; Cùi, nước dừa được dùng rộng rãi trong công nghiệp thực phẩm, là mứt, bơ, xà phòng, vv xơ dừa bện dây, sọ dừa chế than hoạt tính
Như vậy, có thể tiếp thu dừa là một loại cây thuộc họ Cau, thân gỗ lớn dạng cột đứng, trên thân mang nhiều vết sẹo lá rụng hình tròn, lá to hình lông chim, quả to có vỏ dày chứa nước ngọt, cùi trắng.Bước 5. Xác định đặc trưng giống để quy khái niệm được định nghĩa vàoLà một loại cây thuộc họ Cau
Bước 6. Xác định các đặc trưng loài cho phép khu biệt khái niệm được định nghĩa với các khái niệm khác cùng bậc- quả to có vỏ dày chứa nước ngọt ( phân biệt với quả dừa nước nhỏ, cau, thốt nốt...hay các loại quả không chứa nước)
- cùi trắng (phân biệt với các loại quả không cùi, có thịt như xoài, mít, dâu...)
- lá to hình lông chim (phân biệt với tre dài, )
- thân dạng cột, trên thân mang nhiều vết sẹo lá rụng hình tròn (phân biệt với các loại cây thân chia nhánh như mít, xoài, cây có thân leo... hay thân có đốt như tre...)
Bước 7. Lập sơ đồ cấu trúc để kiểm tra xem định nghĩa đã xây dựng có đáp ứng được nhu cầu hay không
Kết quả cuối cùng: Dừa là một loại cây thuộc họ Cau, thân gỗ lớn dạng cột đứng, trên thân mang nhiều vết sẹo lá rụng hình tròn, lá to hình lông chim, quả to có vỏ dày chứa nước ngọt, cùi trắng.