Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ

[vuthihanhtrang]

Em định làm về đề tài: "Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ" cho môn học này, mọi người xem và góp ý giúp em nha. Em cảm ơn mọi người nhiều lắm.

BÀI TẬP THỰC HÀNH 1

1.1. Xác định (các) cặp phạm trù đối lập (các mâu thuẫn) trong đề tài.

- Dương tính >< Âm tính
- Nam >< Nữ
- Hiện đại >< Truyền thống
- Thiêng >< Phàm

1.2. Vận dụng phương pháp dịch lý.

+ Kiểm tra tính tương hiện:

Tính tương hiện thể hiện ở các yếu tố đối lập hiện diện trong nhau. Trong hệ thống tượng thờ và nghi lễ giữa tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần và tín ngưỡng đạo Mẫu luôn có sự đan xen giữa Nam thần và Nữ thần. Hệ thống Trần triều có thờ cả Đệ nhất và Đệ nhị Vương cô là 2 con gái của Hưng Đạo Vương, còn hệ thống đạo Mẫu có cả Ngũ vị quan lớn, thập vị ông Hoàng và các hàng cậu.

+ Kiểm tra tính tương hóa:

Tính tương hóa thể hiện giữa sự chuyển hóa cho nhau giữa các mặt đối lập. Nhìn chung trong các lần lễ hội đền Trần, nghi lễ lên đồng diễn ra có tính cách “bạo lực” hơn, dương tính hơn, như xiên lình (dùng que nhọn xuyên qua 2 má) hay “cắt dấu mặn” (ông đồng lấy dao xẻ lưỡi để lấy máu vẽ bùa chữa bệnh), hoặc quát mắng tra tấn con bệnh (bị cho là tà ma nhập) v.v…; trong khi nghi lễ lên đồng ở đạo Mẫu thì nữ tính, âm tính hơn như nhảy múa uyển chuyển theo tiếng đàn hát của cung văn. Tuy vậy, ta cũng có thể không ít lần bắt gặp bà đồng bên đạo Mẫu biểu diễn xiên lình hay biểu diễn các màn hầu đồng ngũ vị quan lớn, các ông Hoàng với những động tác mô phỏng mạnh mẽ chẳng kém nam giới. Mặt khác, có một thời gian, hầu đồng bên Trần Triều nhập vào với hệ thống Tứ phủ thờ Mẫu, nhưng gần đây có xu hướng tách ra thành hệ thống riêng biệt chủ yếu nhằm chữa bệnh và trừ tà ma (Vũ Ngọc Khánh, Tục thờ thánh – mẫu ở Việt Nam, tr. 204); chứng tỏ sự xâm nhập qua lại và chuyển hóa cho nhau giữa 2 tính cách âm – dương, nữ tính – nam tính ở 2 dạng tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ Đức Thánh Trần.

+ Kiểm tra tính hướng hòa:

Tính hướng hòa thể hiện quy luật các mặt đối lập hướng tới sự cân bằng. Sự âm tính và dương tính, hay nữ tính và nam tính trong các nghi lễ và hoạt động của tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần đang dần được điều chỉnh để trung hòa. Ít thấy những màn biểu diễn có tính chất hành xác theo kiểu truyền thống của dòng Thanh đồng đặc trưng cho tín ngưỡng này (như lấy lụa thắt cổ, cho cả nắm hương đang cháy vào miệng, uống dầu sôi rồi phun ra, dùng dao rạch lưỡi phun máu ra tờ giấy để làm bùa v.v…). Hình ảnh một buổi lễ đền Trần ngày nay thiên về biểu diễn hơn (như các đám tế nam nữ y phục rực rỡ diễu hành ở đền thờ Trần Hưng Đạo ở TP. HCM hay ở xã Sơn Kiên, Hòn Đất, Kiên Giang…). Trong đền cũng bán các loại bùa trấn thạch, bùa hộ mệnh v.v… để sau khi lễ Thánh người ta đem về dán nhà hoặc đeo bên người. Thời gian đã làm mờ nhạt đi phần nào ranh giới giữa truyền thống và hiện đại, giữa chất nữ tính và nam tính, giữa âm tính và dương tính trong nghi lễ, giữa cái phàm và cái thiêng… để hòa nhịp với nhu cầu của cuộc sống hiện đại.

Sơ đồ cấu trúc


P/S: Mấy anh chị và các bạn vẽ hình ở đâu mà đưa vô bài được vậy? Em vẽ bằng text box trong word nhưng không biết làm sao lưu nó thành jpeg, đành phải đính kèm tài liệu như vầy. Chỉ em với nha >_<

[laithithutrangk13]

chi su dung PowerPoint , sau do thi dung phan mem cat hinh lai roi paste len thoi be nhe !!! mai chi chi cho , hi hi . Bai viet cua em chi tiet nhung chi thay phan viet ve tinh huong hoa co ve chua on lam , doc xong chi chua thay hop ly lam

[vuthihanhtrang]

Hihi, cảm ơn chị nhiều nha ^^ để em dùng PP vẽ hình lại thử xem. Em xin tiếp nhận góp ý kiến về tính hướng hòa của chị và xem xét lại để hoàn thiện hơn. Lúc làm bài em nghĩ là 1 bên thiên về tính nữ như thờ Mẫu, 1 bên thiên về tính nam như thờ Đức Thánh Trần, thì sự hướng hòa khiến những nghi lễ hành xác bên tín ngưỡng thờ Trần Hưng Đạo trở nên mềm hóa, dần dần được bỏ bớt để hài hòa với xu thế phát triển của thời đại (Thật ra có lúc những hoạt động biểu diễn ra oai kiểu "cho mắt trần biết phép Thánh" này đã bị cấm, chỉ có phần đem bùa về trừ tà là không bị cấm gay gắt lắm). Lục soát lại thì em làm ra tính hướng hòa như vậy, nhưng em cũng sẽ xem lại xem còn biểu hiện nào rõ và thuyết phục hơn để minh họa cho tính này không, cảm ơn chị đã góp ý cho em ^o^.

[ngocanh]

Hi, mình thì chủ yếu vẽ sơ đồ trực tiếp trên word luôn, lợi thế là có thể lấy mẫu sơ đồ, tạo màu nền,chỉnh sửa dễ dàng... Rồi sau đó dùng paint chỉnh lại (nói thì thiệt xấu hổ, những thú vị của paint mình chỉ mới ngộ ra cách đây 2 năm từ một cô bé lớp 1 - khi cô bé dùng phần mềm này vẽ gà trống, vẽ cá tôm dưới biển,...^^). Save ở định dạng .JPEG. Sau đó cắt cúp cho dung lượng nhỏ lại. Bây giờ thì đưa lên flickr chọn kích thước chèn lun ah! ^^

[vuthihanhtrang]

@ngocanh: Hehe, tui lưu được ảnh dưới dạng JPEG rồi, cũng dùng Paint luôn. Lát hồi sẽ post bài lại cho đẹp. Bà giỏi vậy, lớp 1 mà đã biết Paint rồi. Lớp 1 tui cũng vẽ nhưng mà toàn vẽ ... bậy lên bàn, không có ứng dụng vi tính. Cảm ơn bà rất nhiều vì đã giúp đỡ tui nha, tui cho lên thẳng luôn, khỏi qua flickr (thật ra cũng đâu có biết flickr là cái gì, hic >_<)

[vuthihanhtrang]

Cảm ơn mọi người rất nhiều vì đã giúp đỡ em cách vẽ sơ đồ và chèn hình. Bây giờ em sẽ post lại cái sơ đồ hình vẽ cho đẹp để mọi người dễ đọc và comment hơn nha. Em rất vui và hoan nghênh cả nhà vào đóng góp ý kiến cho bài làm, càng đông càng vui ạ, để em nhận ra thiếu sót của mình và có cơ hội làm tốt hơn.

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC CẤP HỆ:

[ngocanh]

Tui đâu có giỏi vậy, hùi lớp 1 tui còn hổng biết "vẽ chữ" nữa là! Biết Paint thì lâu rùi, nhưng biết Paint rất thú vị thì nhờ cô bé học lớp 1 đó chỉ cách đây 2 năm bà ơi! ^^ Í, đừng đưa trực tiếp, nguy hiểm lắm! Đưa hình lên flickr đi, rùi chèn đường dẫn vào, flickr là của yahoo nên đăng ký đơn giản lắm! Bà có tài khoản yahoo rùi thì gần như chỉ đăng nhập nữa là xong! Vào trang này ha: http://www.flickr.com

[vuthihanhtrang]

Hi cả nhà, lúc đầu em định làm ở Kiên Giang. Nhưng giờ em quyết định sửa lại đề tài làm ở Nam Bộ nên đã đổi tên đề tài ở các phần trên. Vì không tạo topic khác để mọi người tiện theo dõi nên ở 1 số phần trả lời cũ của các bạn có hiển thị là ở Kiên Giang (phần post của em thì em sửa lại Nam Bộ cho xuyên suốt, còn của mấy bạn em không sửa được tiêu đề). Vậy rốt lại tên đề tài của em hiện giờ là "Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ" nha. Cảm ơn mọi người đã dạo qua topic này và mong nhận được sự đóng góp ý kiến của tất cả mọi người để bài làm của em được phong phú hơn nha. ^_^

[vuthihanhtrang]

(BÀI TẬP NÀY PHẦN BỐ CỤC LUẬN VĂN EM LÀM CHƯA ĐÚNG. SAU KHI THẦY VÀ CÁC BẠN GÓP Ý, EM ĐÃ CHỈNH SỬA LẠI Ở PHẦN SAU. MỌI NGƯỜI XEM BT3 ĐÃ SỬA LẠI CỦA EM NẰM Ở CÁC TRANG SAU NHA ^_^)

Bài tập thực hành 3: Vận dụng tất cả những gì đã học để định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn.

Định vị đối tượng:



Đề cương chi tiết:

DẪN NHẬP

1) Lý do chọn đề tài
Từ xưa đến nay, câu tục ngữ “Tháng 8 giỗ Cha, tháng 3 giỗ Mẹ” đã đi sâu vào tâm thức dân gian mỗi người dân Việt Nam. Trong khi có rất nhiều công trình nghiên cứu công phu về “Mẹ” – Đạo Mẫu thì mảng đề tài về “Cha” – tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần (Trần Hưng Đạo) hầu như vẫn còn nhiều bỏ ngỏ. Những tác phẩm nghiên cứu về tín ngưỡng này thường chỉ được điểm qua như một chương nhỏ trong các công trình viết về văn hóa tín ngưỡng, và phần lớn đều thiên về các nghi thức lễ hội đền Trần ở miền Bắc. Trên thực tế, không gian thiêng của Đức Thánh Trần trải dài từ Bắc đến Nam. Người viết chọn nghiên cứu tín ngưỡng này trong không gian văn hóa Nam Bộ để thấy được sự khác biệt vùng miền và giao lưu tiếp biến văn hóa, còn chọn TP. Hồ Chí Minh để khảo sát vì đây là nơi tập trung nhiều thể loại lễ hội văn hóa hơn cả trong toàn miền Nam, và cũng vì đền thờ Trần Hưng Đạo lớn nhất khu vực Nam Bộ được đặt ở đây.

2) Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu những đặc trưng của tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ, qua đó thấy được những nét văn hóa tiêu biểu của vùng đất này.

3) Lịch sử vấn đề
Hiện nay việc nghiên cứu về tín ngưỡng Đức Thánh Trần vẫn chưa có công trình riêng cụ thể, thường là một chương hoặc 1 phần trong các sách nghiên cứu về văn hóa tín ngưỡng. Điểm chung ở hầu hết các tác phẩm này là hầu như chỉ đề cập đến tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở miền Bắc, thỉnh thoảng có sách nói qua ở miền Nam nhưng chỉ là vài dòng giới thiệu. Một số sách có đề cập đến tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần có thể kể đến như sau:
- Hành trình lễ hội Việt Nam, Phạm Trình – Trần Minh (biên soạn), NXB. Đồng Nai, 2012.
- Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam, Ngô Đức Thịnh (chủ biên), NXB. Trẻ, TP. HCM, 2012.
- Tục thờ Thánh – Mẫu ở Việt Nam (tháng 8 tiệc Cha, tháng 3 tiệc Mẫu), Vũ Ngọc Khánh, NXB. Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2012.
- Văn hóa Việt Nam truyền thống một góc nhìn, Nguyễn Thừa Hỷ, NXB. Thông tin và truyền thông, Hà Nội, 2012.
- Nhận diện bản sắc văn hóa qua lễ hội truyền thống người Việt, Nguyễn Quang Lê, NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2011.
- Việt Nam văn hóa sử cương (1938/2010), Đào Duy Anh, NXB. Thời Đại, Hà Nội, 2010.

4) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng: Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ.
+ Phạm vi nghiên cứu: Định vị đối tượng theo hệ tọa độ CKT:
- Chủ thể: Như trên, đề tài nghiên cứu tín ngưỡng này ở toàn vùng Nam Bộ. Vì đây là tín ngưỡng bản địa xuất phát từ tộc người Việt nên chủ thể chính sẽ là người Việt ở Nam Bộ.
- Không gian: Nam Bộ.
- Thời gian: Từ xưa đến nay. (Tức là từ lúc vùng đất Nam Bộ mới hình thành cách đây trên dưới 300 năm)

5) Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
+ Ý nghĩa khoa học: Nếu thành công, đề tài sẽ đóng góp thêm về mặt tư liệu và cách nhìn hệ thống hơn cho việc nghiên cứu tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Việt Nam nói chung và vùng văn hóa Nam Bộ nói riêng.
+ Ý nghĩa thực tiễn: Bên cạnh Đạo Mẫu, tín ngưỡng thờ vua Hùng và các tín ngưỡng thờ nhân thần khác thì thì tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần cũng là một nét văn hóa hết sức độc đáo của Việt Nam, có sức lan tỏa đến cả cộng đồng lính Thủy quân người Việt ở hải ngoại như Úc, Mỹ. Đề tài mong muốn góp thêm những những thông tin có ích và như một bước gợi ý cho những ai muốn nghiên cứu sâu hơn về tín ngưỡng này.

6) Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
+ Phương pháp nghiên cứu: phương pháp so sánh (dùng trong so sánh tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ và các vùng miền khác, ở TP. HCM và các tỉnh khác ở miền Nam), phương pháp hệ thống (dùng trong tìm kiếm và tổng hợp tài liệu), phương pháp dịch lý (dùng để tìm ra tri thức mới), phương pháp định tính (dự kiến sẽ dùng phương pháp quan sát và phỏng vấn sâu).
+ Nguồn tư liệu: Nguồn tư liệu dự kiến sẽ lấy trên sách vở, báo chí, Internet, tổng cục thống kê, website các Sở văn hóa – thể thao – du lịch ở địa phương, kết hợp tư liệu điền dã trong khả năng cho phép.

7) Bố cục của luận văn
Bố cục luận văn chia làm 3 chương, có tính đến sự cân đối trong dung lượng cho các chương và sau mỗi chương đều có tiểu kết để người đọc dễ theo dõi.
Chương 1 dành để nói về các vấn đề chung để làm cơ sở cho lý luận và thực tiễn như các khái niệm về tín ngưỡng và tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, các đặc trưng văn hóa vùng miền và tiểu vùng chọn khảo sát, đồng thời định vị đối tượng nghiên cứu trong hệ tọa độ văn hóa: chủ thể - không gian – thời gian để đảm bảo đúng mục đích nghiên cứu.
Chương 2 đi vào nghiên cứu tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Nam Bộ thông qua khu vực khảo sát chủ yếu ở TP. HCM, điểm qua ở số địa phương khác ở Nam Bộ có tín ngưỡng này, so sánh đối chiếu với các vùng miền khác trên cả nước để thấy rõ hơn đặc điểm của tín ngưỡng này ở Nam Bộ.
Chương 3 nêu lên những tính chất đặc trưng văn hóa vùng Nam Bộ thông qua tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần.

[vuthihanhtrang]

(BÀI NÀY CÒN SAI SÓT, EM ĐÃ SỬA LẠI DOCUMENT MAP VÀ BỔ SUNG THÊM 1 SỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO - CÁC ANH CHỊ VÀ CÁC BẠN XEM BÀI TẬP 4 ĐÃ SỬA LẠI CỦA EM Ở CÁC TRANG SAU NHÉ ^^)


Bài tập thực hành 4: Sưu tầm tư liệu đa ngành, đa công cụ, đa ngôn ngữ, đa chủng loại, đa phương tiện một cách hệ thống, phục vụ cho đề tài nghiên cứu khoa học đã chọn.

Sử dụng Document Map để sắp xếp tư liệu sao cho hợp lý. Chụp ảnh đưa lên topic của mình trên diễn đàn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Sách
Văn hóa học:
1. Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương (1938/2010), NXB. Thời Đại, Hà Nội, 2010.
2. Nguyễn Quang Lê, Nhận diện bản sắc văn hóa qua lễ hội truyền thống người Việt, NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2011.
3. Nguyễn Thừa Hỷ, Văn hóa Việt Nam truyền thống một góc nhìn, NXB. Thông tin và truyền thông, Hà Nội, 2012.
4. Nguyễn Văn Huyên, Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam (tập 2), NXB. Khoa học xã hội nhân văn, Hà Nội, 1996.

Dân tộc học:
5. Ngô Đức Thịnh (chủ biên), Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam, NXB. Trẻ, TP. HCM, 2012.
6. Ngô Đức Thịnh, Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam, NXB. Trẻ, TP. HCM, 2004.
7. Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, NXB. Văn học, Hà Nội, 2011.
8. Phạm Trình – Trần Minh (biên soạn), Hành trình lễ hội Việt Nam, NXB. Đồng Nai, 2012.
9. Vũ Ngọc Khánh, Tục thờ Thánh – Mẫu ở Việt Nam (tháng 8 tiệc Cha, tháng 3 tiệc Mẫu), NXB. Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2012.
Từ điển:
10. Mai Thanh Hải, Từ điển tín ngưỡng - tôn giáo thế giới và Việt Nam, NXB. Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2006.
11. Hoàng Phê (chủ biên), Từ điển tiếng Việt, NXB. Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2011.
12. Hội đồng quốc gia chỉ đạo và biên soạn, Từ điển bách khoa Việt Nam (quyển 4 T-Z), NXB. Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2005.
Pháp luật
13. Ủy ban thường vụ Quốc hội, Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo và nghị định
Kiến trúc
14. UBND TP. HCM và cộng đồng Lyon – Tổng lãnh sự Pháp tại TP. HCM, Sài Gòn 1698 – 1998 Kiến trúc quy hoạch, NXB. TP. HCM, TP. HCM, 1998.


Internet
1. Ngày giỗ Đức Thánh Trần, truy cập ngày truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://tamlinh.net.vn/threads/ng%C3%80y ... A%A6n.520/

2. Kim Oanh (2012), Lễ giỗ Đức Thánh Trần tại đền Hồng Sơn, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://vinhcity.gov.vn/?detail=21459&la ... n-hong-son

3. Vương Liêm (2012), Lễ Giỗ lần thứ 712 Đức Thánh Trần được tổ chức trọng thể tại đền thờ số 36 đường Võ Thị Sáu Quận 1, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://ubmttq.hochiminhcity.gov.vn/web/ ... duong.aspx

4. Tuấn Anh (2011), Lễ giỗ Trần Hưng Đạo lần thứ 711, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://www.congan.com.vn/?mod=detnews&c ... &id=397459

Video
1. Lễ dâng hương và lễ tế Đức Thánh Trần tại Bảo Lộc nhân 710 năm ngày mất, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
Phần 1: http://www.youtube.com/watch?v=P_sZRdeT ... 7890B89A67
Phần 2:
http://www.youtube.com/watch?v=NxJOv6hP ... 7890B89A67
Phần 3:
http://www.youtube.com/watch?v=sQWY9nte ... 67&index=3

2. Lễ kỷ niệm 710 năm ngày mất của Trần Hưng Đạo (Nam Định), truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://www.youtube.com/watch?v=p8m78RTJ0BY

3. Bản tin: “Lễ khai ấn đền Trần (Nam Định) năm 2010, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://www.youtube.com/watch?v=DlpH96xjqmw

4. Diễn xướng hầu bóng tại đền Kiếp Bạc, truy cập ngày 26 tháng 02 năm 2013 tại website:
http://www.youtube.com/watch?v=kD3mrfOXGJ4

Document Map: