CHIẾC BÌNH VÔI TRONG VĂN HÓA VIỆT NAM

[phankhoanam]

Chào các bạn.
Đề tài này trước đây được post bằng nick "Chin", tuy nhiên vì một vài lý do cá nhân nay mình xin post lại đề tài này một lần nữa.
Đề tài này có thay đổi một ít so với đề tài lần trước. Mong các bạn góp ý nhé. Cảm ơn.

[phankhoanam]

Mình cũng xin post định nghĩa cho đề tài này luôn.

ĐỊNH NGHĨA: “BÌNH VÔI”

1. Tìm tất cả các định nghĩa hiện có
- Hoàng Phê 2008. Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng: Bình vôi là bình bằng sành, bụng thường phình to, đít thót, dùng đưng vôi đã tôi để tem trầu.
- Lý Khắc Cung 2006 , Cái Bình Vôi, Diễn đàn khoa Việt Nam học, Đại học sư phạm Hà Nội: Cái bình vôi có dáng dấp một qủa bí ngô cao lên hoặc dẹp xuống. Cũng có loại bình mang hình cái ấm tích, hay chiếc lọ tuỳ theo ngẫu hứng của nghệ nhân làm bình vôi. Những bình vôi này được làm bằng gốm, sứ, có tráng men trắng hoặc xanh, trang trí bằng những hình vẽ màu nhẹ nhàng, thơ mộng. Có cây, có hoa, núi non, sông nước. Một bình vôi có mấy nét cỏ, một dáng mây và một vẻ thôn xóm yên bình. Bình vôi có quai xách, được trang trí khá cầu kỳ bằng những hoa văn như hình bát quái, âm dương hoặc hình vẽ vài quả cau để nhắc đến chuyện trầu cau cổ tích.
- Wikipedia: Bình vôi là một loại gia dụng để đựng vôi trong tục ăn trầu. Bình vôi thường làm bằng gốm, nhưng cũng có thể làm bằng kim loại. Ở Việt Nam bình vôi từng là một vật không thể thiếu trong việc giao tế cũng như lễ nghi gắn liền với tục ăn trầu.

2. Phân tích từng định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa




3. Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp thu, những đặc trưng sai/thiếu cần bổ sung sửa chữa

- Theo đặc trưng giống, có 2 loại là bình (Hoàng Phê 2008) và loại gia dụng (Wikipedia). Loại 2 chưa chỉ rõ được đặc điểm. (loại gia dụng là loại gì?)
- Theo đặc trưng loài, cả 3 đều xác định 2 tiêu chí: chất liệu (làm bằng gốm, sánh sứ, kim loại ) và hình dáng ( riêng định nghĩa 3 không mô tả hình dáng). Về hình dáng chưa đầy đủ và thống nhất. (Bụng phình to, đít thót ; quả bí ngô cao lên hoặc thấp xuống) . Có nhiều kiểu trang trí khác nhau.
Như vậy, có thể tiếp thu: đặc trưng giống “là bình” và đặc trưng loài là chất liệu và hình dáng.
Cần phải chỉnh sửa, bổ sung và khái quát hóa nội dung các đặc trưng loài.

4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng

Theo mô tả của 2 tác giả Tăng Khôi- Quí Mẫn, bộ đồ ăn cau trầu bằng bạc đang được trưng bày tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình thì chiếc Bình đựng vôi có dáng bầu tròn, mặt thân để trơn không chạm trổ. Nghệ nhân xưa chỉ điểm xuyết vào đấy một vài họa tiết nhẹ nhàng, trang nhã: núm bình chạm nổi hình quả na, hai đầu quai xách nối kết với thân bình là hai mặt hổ phù được chạm trong đường viền của hai hình lá đề cách điệu.
Theo Đinh Văn Liên, bình vôi giống như một cái hũ nhỏ, cổ eo, miệng loa; có loại hình tròn đít bằng, trên có quai xách, miệng ở về một bên, toàn thân tô màu lục hoặc màu vàng, màu da lươn.
Theo học giả Hồ Tấn Phan thì bình vôi đã có từ thời Champa và trong bộ sưu tập của ông có đến hàng trăm loại khác nhau. Nói chung chung thì đó là những bình vôi hình tròn, ở bên dưới có phần đế và phía bên trên có nuốm hình tròn để cho dễ nắm.

5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại)
- Là bình.
6. Xác định đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc)
1) làm từ nhiều chất liệu.
2) có nhiều hình dạng
3) được trang trí nhiều kiểu khác nhau.
4) dùng để đựng vôi ăn trầu

Sản phẩm sơ bộ: “Bình vôi là một loại bình thường được làm từ các chất liệu, có nhiều hình dạng khác nhau và được trang trí nhiều kiểu khác nhau, dùng để đựng vôi ăn trầu ”.


7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại




Cụm từ “Làm từ nhiều chất liệu” chung chung , nên bổ sung các chất liệu cụ thể.
Cụm từ “Hình dạng khác nhau” và “trang trí nhiều khác nhau” nên gộp chung lại thành một cho gọn.
→ Sản phẩm cuối cùng:
Bình vôi là loại bình được làm từ nhiều chất liệu khác nhau như gốm, sành sứ hay kim loại, có nhiều hình dạng và kiểu trang trí khác nhau dùng để đựng vôi tôi ăn trầu.

[phankhoanam]

Mình post đề cương chi tiết như sau:
Tên đề tài: “Chiếc bình vôi trong văn hóa Việt Nam”

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
6. Bố cục của đề tài

CHƯƠNG I: NHỮNG TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Khái niệm bình vôi và tục ăn trầu
1.1.1. Tục ăn trầu, nguồn gốc và sự phát triển của nó
1.1.2. Khái niệm bình vôi và đặc điểm của nó
1.1.3.Phân biệt bình vôi và các dụng cụ ăn trầu khác

CHƯƠNG II: VĂN HÓA NHẬN THỨC VÀ TẬN DỤNG BÌNH VÔI
2.1. Văn hóa nhận thức về bình vôi
2.1.1. Bình vôi trong đời sống thực tế
2.1.2. Bình vôi như một biểu tượng văn hóa

2.2. Văn hóa tận dụng bình vôi
2.2.1. Dùng để đựng vôi ăn trầu.
2.2.2. Bình vôi dùng để trang trí
2.2.3 Bình vôi trong tín ngưỡng.

CHƯƠNG III: VĂN HÓA ĐỐI PHÓ VỚI BÌNH VÔI, VĂN HÓA LƯU LUYẾN BÌNH VÔI VÀ VĂN HÓA SÙNG BÁI BÌNH VÔI
3.1. Văn hóa đối phó với bình vôi
3.1.1. Chìa vôi
3.1.2. Ống vôi
3.1.3 Nồi vôi

3.2. Văn hóa lưu luyến bình vôi
3.2.1 Bình vôi ca dao, tục ngữ.
3.2.3 Bình vôi trong bài hát, truyện ngắn

3.3. Văn hóa sùng bái bình vôi.
3.3.1 Ông bình vôi.
3.3.2 Biểu tượng cho quyền lực của người phụ nữ.

KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

[vitaminC]

anh Chín ơi, trong phần Mở đầu, còn thiếu 1 mục nữa đó, tổng cộng 7 mục lận anh à! bổ sung nhen!

[thuhuongdulich]

Chào phankhoanam!
Đề tài anh triển khai rất hay nhưng đọc đề cương em có một số góp ý nhỏ sau:
1. Chương một mới chỉ có phần 1.1 (cơ sở lý luận) chưa thấy có phần 1.2 (thực tiễn)
2. Ở phần văn hoá nhận thức (bình vôi như là một biểu tượng văn hoá) nên đưa vào phần văn hoá sùng bái sẽ hợp lý hơn.
3. Các phần văn hoá tận dụng, văn hoá đối phó, không biết nội dung anh triển khai thế nào chứ em thấy một số ý có vẻ khiên cưỡng...
Có nhất thiết phải triển khai cả năm thành phần không?
Anh tham khảo thêm nhé. Chúc đề tài thành công!

[phankhoanam]

anh Chín ơi, trong phần Mở đầu, còn thiếu 1 mục nữa đó, tổng cộng 7 mục lận anh à! bổ sung nhen!

Cảm ơn Phương Anh. Anh sẽ bổ sung phần này.

[phankhoanam]

Chào phankhoanam!
Đề tài anh triển khai rất hay nhưng đọc đề cương em có một số góp ý nhỏ sau:
1. Chương một mới chỉ có phần 1.1 (cơ sở lý luận) chưa thấy có phần 1.2 (thực tiễn)
2. Ở phần văn hoá nhận thức (bình vôi như là một biểu tượng văn hoá) nên đưa vào phần văn hoá sùng bái sẽ hợp lý hơn.
3. Các phần văn hoá tận dụng, văn hoá đối phó, không biết nội dung anh triển khai thế nào chứ em thấy một số ý có vẻ khiên cưỡng...
Có nhất thiết phải triển khai cả năm thành phần không?
Anh tham khảo thêm nhé. Chúc đề tài thành công!

Cảm ơn thuhuongdulich.
1. Đúng là chương 1 bị thiếu thật, may quá.
2,3: mình đang hoàn thiện bài, lúc đầu cũng lấn cấn dữ lắm vì tài liệu thì ít, lại mông lung. Sau thì mò từng chút và sắp xếp lại thì thấy cũng kha khá nên có thể triển khai đủ. Dù sao thì cũng rất cám ơn thuhuongdulich nha. Mình sẽ cố gắng. Chúc bạn làm bài tốt.

[vitaminC]

hỏi vui tí nha anh, trong tiếng vùng của VN, miền Bắc gọi cái "bình", miền Nam gọi là "lọ", vậy "cái bình vôi", sao lại gọi chung? ma không có ai gọi là "cái lọ vôi" -đáng để suy nghĩ quá ha!

[phankhoanam]

hỏi vui tí nha anh, trong tiếng vùng của VN, miền Bắc gọi cái "bình", miền Nam gọi là "lọ", vậy "cái bình vôi", sao lại gọi chung? ma không có ai gọi là "cái lọ vôi" -đáng để suy nghĩ quá ha!

hehe...bạn vitamin C chắc uống nhiều Vitamin C lắm đây nên hỏi mấy câu khó đỡ ghê.
Thực ra thì theo mình biết, người ta gọi là lọ vôi. Một số tài liệu vẫn gọi là lọ vôi. Nên mình vẫn có thể gọi là lọ vôi.
Tuy nhiên, giải thích như vậy thì trớt quớt quá, phải không?
Theo như phân loại gốm của tác giả Bùi Ngọc Tuấn thì bình, ấm, âu, hũ, lọ...được xếp vào một nhóm khi phân biệt chúng với các thể loại nhóm khác, trong nhóm này dĩ nhiên là có bình, có lọ...Như vậy, thì lọ hay bình gì cũng được.
Theo từ điển thì: "Đồ đựng bằng sành, sứ hoặc thuỷ tinh..., đáy thường rộng hơn miệng: lọ mực lọ nước hoa lọ hoa đo lọ nước mắm, đếm củ dưa hành" như vậy thì lọ thường chỉ có một kiểu dáng và kích cỡ nhỏ.
Theo phần định nghĩa của mình thì đã làm ở trên thì bình vôi ( ngoài những loại thông thường, giống cái lọ) thì còn được biến tấu rất nhiều kiểu khác như như hình quả cau, hình con vịt, hình chiếc ấm... nên gọi là bình có vẻ thuyết phục hơn.
Vả lại nhắc tới bình vôi thường chỉ nghỉ nó nhỏ nhưng thực ra có nhiều bình vôi có kích thước rất lớn.
Trong tiếng Việt mình, cái lọ hoa chẳng hạn, mà lớn quá thì người ta cũng gọi là bình ( ví dụ độc bình...) nên trong trường hợp này thì gọi bình vẫn thích hợp hơn.
Thêm nữa, cái gì dùng nhiều, dùng quen sẽ thành phổ biến hơn cái ít dùng, nhiều khi cũng chả biết giải thích sao.
Vậy hen bạn, mình đi uống Vitanim C đây!