Bài tập 6:
[center]
Khái niệm
---BẢN SẮC VĂN HÓA---
[/center]
Bước 1, 2: Tìm các định nghĩa hiện có về khái niệm; phân tích định nghĩa
Ghi chú:
Từ điển Tiếng Việt phổ thông, Viện Ngôn ngữ học chưa có định nghĩa cho khái niệm “bản sắc văn hóa”.
(b) Bản sắc văn hóa Việt cổ, trong Đến với Lịch sử văn hóa Việt Nam, Nxb Hội Nhà văn, 2005, tr.152
(c) Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin, 1998, tr.17
(d)
http://www.tapchicongsan.org.vn/details ... D=26257140Bước 3, 4: Phân loại các định nghĩa, xác định những nét chung; cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng.Điểm khác biệt hoặc ít đề cập đến:
- Bản sắc văn hóa có thể thay đổi hay không?
- Tính đồng nhất mà một lượng lớn cá thể trong cộng đồng phải có.
- Giá trị vật chất hay tinh thần
Bỏ qua những cách nói khác nhau và vấn đề câu chữ, hầu hết các định nghĩa về “bản sắc văn hóa” đều đề cập:
- Giá trị, đặc trưng, biểu tượng hoặc hệ thống những giá trị, đặc trưng, biểu tượng.
- Có tính khu biệt, với văn hóa khác, cộng đồng khác (dấu hiệu).
- Phù hợp với một xã hội, cộng đồng nhất định (KTC).
- Có mối quan hệ với môi trường tự nhiên; môi trường xã hội.
Tiếp thu các chi tiết trên.
Phan Ngọc trong
Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin, 1998, ở trang 17 có viết: “Tuy một cá nhân, một tộc người có thể có vô số kiểu lựa chọn khác nhau, tùy theo sở thích; nhưng khi nhìn kỹ ta sẽ thấy có những yêu cầu, những mục đích bất biến tạo thành bản sắc văn hóa, chứ không phải là những biểu hiện khác nhau của các kiểu lựa chọn” ->> Tiếp thu ý kiến về “kiểu lựa chọn”.
Theo Zdzislaw Mach, Symbols, Conflict, and Identity, Essays in Political Anthropology, State University of New York Press, 1993:
- Ở trang 5, "Bản sắc được hình thành trong hoạt động, hoặc đúng hơn là trong tương tác, trong quá trình trao đổi thông tin chúng ta gởi, nhận, và được làm sáng tỏ cho đến khi một hình ảnh chung tương đối rõ ràng được hiển hiện. Trong tất cả các quá trình tương tác như vậy cả bản sắc cá nhân và bản sắc nhóm, và của cả đối tác, được hình thành, xác định, và biểu lộ. Bản sắc, vì vậy, là một hiện tượng có bối cảnh, quá trình và động lực”. ->> Tiếp thu về tính khả biến của bản sắc văn hóa.
- Ở trang 7, “Chúng ta luôn chọn một ít đặc điểm tích cực và hấp dẫn của nền văn hóa chúng ta như là những thành tố của “hình ảnh tự thân” của chúng ta trong khi có xu hướng dựng nên hình ảnh của những người khác trên cơ sở của những ít hấp dẫn hơn của nền văn hóa của họ”. sửa chữa ý kiến “riêng có” của định nghĩa bản sắc văn hóa đăng trên Tạp chí cộng sản.
Judith N. Martin, Thomas K. Nakajama, Lisa A. Flores, Readings in Cultural Contexts, Mayfield Publishing Company, California, 1998: “Bản sắc là trừu tượng, phức tạp, đa chiều kích, thay đổi (fluid) và không hình thù (Cupach & Imahori, 1993)” ->>Tiếp thu tính khả biến.
Trong Lý luận Văn hóa học, Trần Ngọc Thêm có viết: “Bản sắc văn hóa không nằm ở các giá trị vật chất… bản sắc văn hóa là cái ổn định, tĩnh tại trong một khoảng thời gian dài… Trong một khoảng thời gian ngắn thì tinh thần là cái biến động (ý nghĩ luôn thay đổi), còn vật chất là cái ổn định (đã định hình thì không thay đổi được nữa)… Cái tinh thần nào đã tồn tại được với thời gian thì sẽ mang tính ổn định rất cao, khó mà thay đổi được (vd, tính cách dân tộc thì vô cùng bền vững…” ->> Tiếp thu tính ổn định, giá trị tinh thần.
Bước 5: Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại, cấp trên trực tiếp, cấp Zero) để quy khái niệm được định nghĩa vào.
Cũng như văn hóa, bản sắc văn hóa cũng đa dạng về khái niệm và cách hiểu.
Theo Trần Ngọc Thêm, các đặc trưng của văn hóa là:
- Tính hệ thống
- Tính giá trị
- Tính nhân sinh
- Tính lịch sử
Đặc trưng giống: cơ bản đồng nhất với đặc trưng của văn hóa. Nói cách khác, bản sắc văn hóa là hạt nhân của văn hóa.
Bước 6: Xác định đặc trưng loài cho phép khu biệt khái niệm được định nghĩa với các khái niệm cùng bậc.
Có ít nhất 3 đặc trưng khu biệt bản sắc văn hóa với cái không là bản sắc văn hóa:
- Là giá trị tinh thần + ổn định + tương đối lâu dài.
- Chi phối các yếu tố khác của văn hóa như ý thức cộng đồng, cách ứng xử, hoạt động, và giá trị vật chất.
- Khu biệt văn hóa này với văn hóa khác.
