Tổ chức quản lý xã hội truyền thống của cộng đồng người Hoa

[Quang Tuan]

Chào "Metryoshka" ! Tôi thấy đề tài của "Metryoshka" rất hay...Tuy nhiên qua những lần theo dõi bài của "Metryoshka" tôi thấy không hiểu lắm, đặc biệt là trong "Bài Tập 5" này:
Thứ nhất: "Metryoshka" so sánh "đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam". Ở Việt Nam nhưng trong thời điểm nào? (thời gian) "tất nhiên là người Chăm ở thời điểm nào?"...
Thứ hai: về mặt "Kinh Tế, tổ chức xã hội, gia đình, cư trú, tôn giáo" của người Chăm....ở đây là Chăm nào? (Chăm: Islam, Chăm Ahier, Chăm Awal, Chăm Bàni? ) hay là Chăm nào? mỗi tôn giáo "người Chăm" liên quan đến việc cư trú, hoạt động kinh tế, tổ chức xã hội cũng như gia đình...Những điều ở trên mà "Metryoshka" so sánh đã không làm rõ và có phần khó hiểu cho người xem...Tôi cứ phân vân là "Metryoshka" đang so sánh Chăm nào đây? Nếu là Cham Islam thì cũng không hẳn vì Chăm Islam không hẳn là sống trên vùng đồng bằng, đặc biệt thời mà "Metryoshka" gọi là "Vương quốc Chiêm Thành" thì Islam càng mờ nhạt...và không hẳn Chăm Islam theo chế độ "mẫu hệ" (trừ một phần nhỏ Chăm Islam ở Ninh Thuận vẫn giữ chế độ mẫu hệ còn Chăm ở An Giang, Châu Đốc, Campuchia...thì chưa chắc....là như vậy).
Thứ ba: Người Chăm đúng là đã phát triển nghề trồng "lúa nước" nhưng không hẳn là tất cả (vương quốc Chiêm Thành đều làm thủ công và trồng lúa nước) như "Metryoshka" nói", đặc biệt là lúc "Vương quốc Chiêm Thành" đang phát triển là nhớ vào nghề "hàng hải" đó chứ?...Các nước khác biết đến vương quốc Champa bằng đường biển chứ không phải qua nông nghiệp (mặc dù cả Đông Nam Á này đều trồng lúa nhưng không phải vì thế mà "Metryoshka" cho là người Chăm: trồng lúa nước - thủ công)....Cho nên tôi không rõ lắm trong bài tập 5 của "Metryoshka" (Chắc là có sự nhầm lẫn ở đây chăng?)...trong việc so sánh giữa "người Hoa và người Chăm". Nếu so sánh giữa Chăm An Giang (Islam) và người Hoa ở Miền Nam thì "Metryoshka" trình bày như bảng ở "Bài Tập 5" thì vẫn chưa chính xác hoàn toàn, chúng tôi rất mơ hồ và có phần không hiểu lắm trong việc so sánh của "Metryoshka". Ở đây "Metryoshka" so sánh "người Hoa" ở Việt Nam và "người Chăm" ở Việt Nam... mà theo cách trình bày trong bảng so sánh của "Metryoshka" thì không ổn lắm, rất mong "Metryoshka" xem lại để hoàn chỉnh tốt bài tập số 5 cùa mình nhé...Chúc "Metryoshka" làm bài tốt.
Xin nói thêm: mặc dù ở đây "Metryoshka" so sánh để làm nổi bật "đặc điểm" của "người Hoa" nhưng không phải vì thế mà nói "không trúng" về người Chăm...Cũng xin nói thêmơẻ "bài tập 7" cũng vậy ....người Khmer có đúng là theo chế độ "mẫu hệ" không? hay là "song hệ"...rất mong bạn "Metryoshka" xem lại để có bài tiểu luận hoàn chỉnh hơn. Tôi có vài ý, xin bạn làm rõ vậy thôi....cảm ơn "Metryoshka".

[Metryoshka]

[justify]Trước tiên xin cảm ơn bạn “Quang Tuan” đã đóng góp ý kiến về bài làm của mình.
Mình xin trả lời những thắc mắc của bạn như sau:

Thứ nhất: Chắc bạn chưa đọc kỹ tên đề tài, tên đề tài là “Cộng đồng người Hoa ở Việt Nam trước 1975”, thì dĩ nhiên trong phần nội dung mình đề cập đều sẽ ở vào thời điểm trước 1975 hết. Chứ không ai lại chọn móc thời gian “trước 1975” mà lại làm vào thời hiện đại bao giờ (nếu có thì chỉ là một phần so sánh nhỏ được thể hiện trong nội dung tiểu luận)! Và nếu bạn tinh ý thì sẽ thấy đặc điểm của người Hoa mà mình so sánh với người Chăm là trước 1975. Theo mình, nếu cùng chung đối tượng thì có thể so sánh vào những thời điểm khác nhau, nhưng nếu là hai đối tượng so sánh thì nên cùng thời điểm bạn àh.
Thứ hai: Vì đề tài là ở Việt Nam nói chung chứ không riêng tỉnh thành nào của Việt Nam, nên mình đã dùng tên gọi chung của hai tộc người này là người Hoa và người Chăm. Người Hoa cũng giống như người Chăm, người Khmer vậy, cũng phân ra nhiều loại như người Triều Châu, Phúc Kiến…, người Chăm thì có Chăm Dừa và Chăm Cau, người Khmer thì có Khmer Hạ và Khmer Thượng. Vì là so sánh giữa hai tên gọi chung của hai tộc người, nên mình đã không phân thành nhiều loại người Chăm. Nếu có phân loại kỹ lưỡng là người Chăm nào thì nội dung này sẽ nằm trong bài tiểu luận của mình. Đã là so sánh thì chỉ nêu những đặc trưng của đối tượng so sánh, mình có thể không nêu hết mà chỉ nêu những đặc trưng mà mình nắm rõ và hiểu rõ thông qua tài liệu nghiên cứu được.
Thứ ba: Qua các tư liệu nghiên cứu, nền kinh tế của người Chăm xưa kia chủ yếu là nông nghiệp, thủ công và thương mại. Vương quốc Chăm Pa xưa có vị trí thuận lợi về thương mại đường biển, xuất khẩu các vật phẩm. Mình chỉ nêu những đặc điểm nổi bật theo ý mình chọn và đã nắm rõ, và chắc bạn cũng thông cảm vì những cái mình chọn để so sánh lại không trùng ý bạn!
Chính bạn cũng đã nói

Chăm Islam không hẳn là sống trên vùng đồng bằng

Người Chăm đúng là đã phát triển nghề trồng "lúa nước" nhưng không hẳn là tất cả

thì có nghĩa bạn đã khẳng định điều này là có. Mình cũng không hề nói rằng tất cả người Chăm đều theo nông nghiệp, làm thủ công, nhưng đây là những đặc trưng nổi bật, khi nhắc đến người Chăm về lĩnh vực kinh tế thì mọi người sẽ nghĩ đến những đặc trưng này trước tiên (cũng giống như khi nhắc đến tôn giáo của người Hoa, mọi người sẽ nghĩ đến Nho giáo, nhưng đâu phải 100% người Hoa đều theo Nho giáo, cũng có một bộ phận theo Phật giáo, Đạo giáo… vậy).
Còn về hệ gia đình của người Chăm, theo những công trình nghiên cứu cho thấy:
- “Bên cạnh những dân tộc đã thiết lập chế độ phụ quyền, trong vùng Đông Nam Á còn nhiều dân tộc mà tổ chức gia đình vẫn vận hành theo chế độ mẫu hệ. Đó là các dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Đảo ở Việt Nam (như dân tộc Chăm, Ê đê, Giarai, Raglai, Churu)…”. (Nguồn: Trung Tâm Nghiên Cứu Việt Nam-Đông Nam Á 2000 – Đông Nam Á những vấn đề văn hóa-xã hội, phần Sự thống nhất của Đông Nam Á nhìn từ khía cạnh tổ chức gia đình của Ngô Văn Lệ, tr. 187 – NXB. Đại học quốc gia Tp. HCM).
- “… Hiện nay, ở các tộc người này (tộc người Mã Lai-Đa Đảo, hệ Nam Đảo, người Chăm là 1 trong 5 tộc người thuộc Mã Lai-Đa Đảo) những yếu tố mẫu hệ còn khá đậm nét, nó chi phối mạnh trong hôn nhân cũng như trong các sinh hoạt văn hóa vật chất và tinh thần của đời sống gia đình… Sự duy trì khá bền vững truyền thống mẫu hệ ở các tộc người Mã Lai-Đa Đảo đang là đối tượng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học”. (Nguồn: Trung Tâm Nghiên Cứu Việt Nam-Đông Nam Á 2000 – Đông Nam Á những vấn đề văn hóa-xã hội, phần Các tộc người Mã Lai-Đa Đảo ở Đông Nam Á của Nguyễn Tuấn Triết, tr. 19 – NXB. Đại học quốc gia Tp. HCM).
Về tôn giáo của người Chăm cũng có thể tham khảo nguồn: Trung Tâm Nghiên Cứu Việt Nam-Đông Nam Á 2000 – Đông Nam Á những vấn đề văn hóa-xã hội, phần Vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội của các dân tộc vùng Đông Nam Á của Ngô Văn Lệ, tr. 219-239 – NXB. Đại học quốc gia Tp. HCM).
Ngoài ra, cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu khác đề cập đến vấn đề liên quan mà mình không tiện liệt kê hết được, bạn có thể tìm đọc ở thư viện trường mình.
Người Khmer trước kia theo mẫu hệ, nhưng ngày nay có những nơi theo song hệ. Trong bài tập 7, thời gian mình chọn để so sánh hai đối tượng đều không phải vào thời kỳ hiện đại.
Về “Bảng so sánh đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam”, mình sẽ điều chỉnh lại cho rõ hơn phần nội dung.
Cũng xin nói thêm: Đây là bài tập thực hành PPNCKH để mọi người trau dồi và nâng cao kiến thức, có thể sẽ có những tri thức bản thân ta nắm được chưa hoàn thiện và chưa chính xác vì “kho tàng tri thức mênh mông như biển cả”. Và đã là môn PPNCKH thì những gì mình đưa vào nội dung bài tập đều được tìm hiểu nghiêm túc trong khả năng cho phép của mình, chứ không phải là đề tài nói về người Hoa thì nghiên cứu kỹ người Hoa còn người Chăm thì “làm cho có” đâu bạn!
Vài lời trao đổi với bạn!

Một lần nữa cảm ơn ý kiến đóng góp của bạn![/justify]

[Quang Tuan]

Chào bạn Metryoshka, rất vui vì bạn đã dành thời gian trả lời bài cho tôi…Tuy nhiên, tôi vẫn thấy rằng bạn quá “tự tin” khi bảo vệ quan điểm của mình. Ở bài trước tôi đã cố gắng giải thích cho bạn nhưng rất tiếc bạn đã không thu nhận nó và sửa lại cho hợp với đề tài mà Metryoshka đưa ra. Nhưng ngược lại thay vì, mong muốn đó Metryoshka lại cho là tôi đã chưa đọc kĩ đề tài của Metryoshka. Vậy nên, tôi muốn trình bày một số vấn đề mà Metryoshka đã mắc phải trong “đề tài” của “Metryoshka”. (một phần nhỏ trong "bài tập 5" của Metryoshka).
Thứ nhất: “Metryoshka” nói rằng đề tài của bạn chủ yếu tập trung vào “năm 1975”…Tuy nhiên, trong phần so sánh “Bảng so sánh đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam” thì “Metryoshka” không hè viết rõ là 1975 --> đề tài không rõ thời gian và không rõ là “Metryoshka” đang so sánh người Hoa với người Chăm nào? “Metryoshka” phải nói rõ là Chăm nào? Vì mỗi một cộng đồng Chăm (Islam hay Balamon) thì liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục…để người ta còn xác định được vấn đề mà “Metryoshka” so sánh một cách rõ ràng (phần này tôi nói rất rõ ở bài viết trước). Chứ không thể nói là người Chăm chung chung như vậy được--> không rõ chủ thể và quá rộng.
Thứ hai: nếu “Metryoshka” chọn cái gì là “nổi bật” nhất của tộc người Chăm trong thời gian này (tức là 1975 như “Metryoshka”) đã trình bày trong bài trước thì “Bảng so sánh” cũng không “chính xác”…vì sao? Vì năm 1975 người Chăm Islam chỉ chiếm một số lượng rất ít trong tộc người Chăm, ở Việt Nam chỉ một phần nhỏ Chăm Islam tập trung sống ở các tỉnh như An Giang, Đồng Nai, Tây Ninh…nhưng so với tổng số dân thì rất ít nên không thể cho là “nổi bật” được --> ý kiến cho là chọn cái gì là nổi bật "loại".
Thứ ba: Đề bài so sánh của “Metryoshka” quá rộng là cả nước “Việt Nam” (“Bảng so sánh đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam”) nhưng khi so sánh thì “Metryoshka” chủ yếu tập trung vào Chăm Islam--> không ổn và không hợp lý. Cho nên, tôi có lý do cho rằng cách so sánh "một vấn đề" của bạn không ổn (mà bạn dùng từ là "hời hợt").
Còn về phần “tham khảo” và “trích dẫn” của bạn không sai nhưng rất tiếc bạn đã “trích nhằm chỗ” và không đúng với yêu cầu của đề tài. Không phải là “không trúng” ý tôi mà “Metryoshka” đã so sánh không “hợp lý” và không hiểu mình đang so sánh với cái gì (ở mức độ nào, cái gì cần đưa ra để so sánh và không…), không nên trình bày những cái gì mình biết mà nên đưa ra cái gì “đề tài” cần. Cũng nói thêm “so sánh” không có nghĩa là cái gì cũng khác nhau…Nếu đã khác nhau như “Metryoshka” trình bày thì so sánh làm gì?. Như “Metryoshka” đã nói “kho tàng tri thức mênh mông như biển cả” nên chúng ta cũng nên xác định mình đang ở đâu? Chứ không phải “cố gắng” bảo vệ quan niệm của mình…

[kimhue]

chào bạn mình thấy đề tài bạn chọn rất hay,tuy nhiên mình thấy bạn nên tập trung vào một mốc thời gian là trước 1975 hoặc thì sau 1975 vì néu bạn chọn cả hai thì sẽ rất khó trong quá trình triển khai nội dung đề tài.Chúc bạn thành công

[Metryoshka]

[justify]Xin cảm ơn bạn “Quang Tuan” vì đã tiếp tục dành thời gian đóng góp ý kiến cho bài làm của mình.

Tôi có vài ý, xin bạn làm rõ

Mình đã nỗ lực làm rõ, đồng thời chứng minh và bảo vệ những nội dung mình đưa ra là có cơ sở nhưng lại bị bạn xem là “quá tự tin” và “cố gắng”!? Theo mình những yếu tố này rất cần thiết và không thể thiếu đối với một ai khi bảo vệ quan điểm mà bản thân đã đưa ra, bằng chứng là bạn cũng đang “cố gắng” bảo vệ quan điểm của mình đấy thôi!

Về “Bảng so sánh đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam”, mình sẽ điều chỉnh lại cho rõ hơn phần nội dung.

Vì thế không phải mình không tiếp thu ý kiến đóng góp của các bạn, mình sẽ điều chỉnh lại phần nội dung, chỉ là bài làm mình chưa điều chỉnh hoàn thiện xong mà thôi, mình sẽ post bài lên sớm.

Một vấn đề nhỏ nữa muốn trao đổi với bạn,

mà bạn dùng từ là "hời hợt"

Khi đọc đến dòng chữ này mình cũng rất ngạc nhiên và lập tức xem lại bài của mình ngay, vì khi tham gia đóng góp ý kiến mình luôn cân nhắc cách dùng từ, mà từ này thì mình không dùng vì ý nghĩa tiêu cực của nó. Mong bạn xem lại!

Vài lời trao đổi với bạn![/justify]

[Metryoshka]

Sửa bài tập 5:
* Bảng so sánh đặc điểm tộc người Hoa và người Chăm ở Việt Nam



* Mô hình bộ máy quản lý Minh Hương xã của người Hoa ở Việt Nam

[Metryoshka]

[justify]Chào bạn "kimhue", rất vui vì bạn đã quan tâm và chia sẻ ý kiến cho đề tài của mình.
Đề tài mình đã đổi lại là: "Cộng đồng người Hoa ở Việt Nam trước 1975"[/justify]

[Quang Tuan]

Cũng rất cảm ơn vì bạn cũng đã nhiệt tình với đề tài của mình, mặc dù có một số chỗ còn chưa thật phù hợp lắm (với riêng tôi, ở những phần mà tôi đã thảo luận cùng với bạn)...nếu muốn phát triển đề tài này tốt hơn, theo tôi bạn nên xem lại bố cục đề cương của mình, cũng như trong việc so sánh mà bạn đưa ra.
Khi tìm tài liệu về người Chăm chẳng hạn, tốt nhất nên tìm những tác giả có ảnh hưởng lớn trong văn hóa Chăm...như Ngô Văn Doanh, Trần Kỳ Phương, Phan Quốc Anh, Thành Phần, Phú Văn Hẳn...có lẽ bạn sẽ có những suy nghĩ mới hơn và tốt hơn trong khi bạn làm bài (không có nghĩa là tôi phủ nhận những tác giả khác mà chúng ta nên tìm đúng đối tượng chúng ta quan tâm và có lợi trong bài của chúng ta sau này thôi)....
Thứ hai: Cùng là người tìm hiểu và nghiên cứu về văn hóa nói chung, mình nghĩ khi bảo vệ quan điểm của riêng mình "chúng ta phải xét" ở nhiều khía cạnh và xem lại cả bản thân chúng ta đã đúng chưa, hay chúng ta đã bỏ quên...? chứ không nên "khăng khăng" bảo vệ quan niệm của mình dù biết việc mình đang làm đã đi "lạc hưốnhặc không đủ lý luận thực tế để chứng minh cho vấn đề mà mình đang bảo vệ. Vẫn biết rằng, bảo vệ quan niệm trong nghiên cứu khoa học là tốt nhưng không phải vì vậy mà cái gì chúng ta cũng phải bảo vệ...bảo vệ...rồi vô tình mình không được "cái gì" trong cuộc thảo luận đó. Nhưng dù sao cũng chúc bạn gặp nhiều may mắn và thành công , đặc biệt là thành công trong đề tài này nhé. Chào bạn

[Metryoshka]

[justify]Cũng rất cảm ơn bạn "Quang Tuan" vì đã nhiệt tình với đề tài của mình, mình cũng sẽ tham khảo những công trình nghiên cứu của các tác giả bạn đã đưa ra nếu có dịp tìm đọc. Về đề cương, mình cũng có ý giống bạn, mình đang xem xét lại bố cục đề cương như thế nào để trọn vẹn hơn.[/justify]

[Metryoshka]

[justify]Sửa bài tập 8:

Bảng so sánh người Hoa và người Chăm ở Việt Nam



* Giống nhau:
Từ bảng so sánh các đặc trưng của hai tộc Hoa và Chăm, ta thấy hai tộc người này có cùng những tiêu chí phân loại như sau:
- Về dân tộc: là dân tộc thiểu số
- Về ngôn ngữ, chữ viết: có ngôn ngữ và chữ viết
- Về ý thức dân tộc: có ý thức dân tộc…
- Về tính quần thể: Có tính quần thể, có tổ chức và quản lý đời sống cộng đồng
Hai tộc Hoa và Chăm đều là dân tộc thiểu số ở Việt Nam, đều có ngôn ngữ và chữ viết riêng của mình. Đồng thời trong quá trình thích nghi và phát triển, hai tộc người này cũng chịu những ảnh hưởng nhất định về văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng của các nước trong khu vực.
Tộc Chăm là dân tộc có lịch sử hình thành nhà nước, vì thế họ có ý thức dân tộc. Còn tộc người Hoa tuy là dân di cư nhưng do có gốc du mục, trọng động nên có tư tưởng dân tộc mạnh mẽ. Vì đều có ý thức dân tộc nên hai tộc người này dễ bị kẻ xấu lợi dụng, dụ dỗ ly khai, tự trị, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc nếu không có biện pháp quản lý khôn khéo, mềm dẻo của chính quyền sở tại. Nhờ chính sách khéo léo kết hợp với người Việt Nam bản chất hòa hiếu, mến khách, nên cho đến nay cả hai dân tộc này đều sống thuận hòa trong đại gia đình dân tộc Việt Nam.
Tổ chức cộng đồng mang tính khép kín, tự quản, chính quyền nước sở tại thông qua các tổ chức xã hội truyền thống của hai dân tộc này để kiểm soát và quản lý họ.
* Khác nhau:
Đó là những điểm tương đồng khi nhìn từ bên ngoài vào, nhưng khi nghiên cứu sâu bên trong lại hiện lên những yếu tố rất khác biệt nhau:
- Có thể nói rằng vùng miền Trung của đất nước Việt Nam ngày nay là quê hương của người Chăm xưa kia, dù giờ đây chỉ là một dân tộc thiểu số, chiếm tỷ lệ khiêm tốn trong đại gia đình đa dân tộc Việt Nam, nhưng người Chăm luôn hòa hiếu, chung sống hòa thuận, không xung độc sắc tộc với các dân tộc khác như Kinh, Khmer v.v… Ngày nay, người Chăm chủ yếu tập trung sinh sống ở những vùng ven sông, gần biển nên ít làm nông nghiệp như trước kia mà chuyển sang nghề đánh bắt cá, chăn nuôi, thủ công nghiệp.
- Khác với người Chăm, người Hoa luôn là đối tượng “được” các thực dân phương Tây thời kỳ thuộc địa dòm ngó đến, vì họ là những người hoạt động thành công và rất phát triển trong lĩnh vực kinh tế, hơn hẳn người bản địa. Do đó hầu hết chính quyền và thực dân các nước thuộc địa ở Đông Nam Á (Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Campuchia...) xưa kia đều thi hành chính sách bài Hoa nhằm hạn chế và làm giảm vị trí của họ trên thương trường. Nhưng cũng chính vì thế mà nền kinh tế của các nước đó cũng tuột dốc theo, kết quả là chính quyền tay sai và thực dân bắt buộc phải nới lỏng luật lệ và cho phép người Hoa hoạt động kinh doanh như trước. Và ngày nay Người Hoa vẫn hoạt động kinh doanh là chủ yếu, nhưng với qui mô ngày càng mở rộng, ngành nghề ngày càng được nâng cao và chuyên môn hóa hơn, chẳng hạn như trước đây người Hoa chỉ tập trung buôn bán là chính nhưng sau đó đã chuyển sang thương mại dịch vụ rồi tới mở công ty, xí nghiệp, hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng…
Tuy người Hoa và người Chăm đều là dân tộc thiểu số, nhưng vai trò của họ rất quan trọng trong sự phát triển đất nước, cũng như góp phần làm phong phú thêm cho bản sắc văn hóa Việt Nam. Những đặc trưng của hai đối tượng so sánh giúp chúng ta nhận thấy sự ảnh hưởng nhất định của họ trong lĩnh vực kinh tế, cũng như trong tôn giáo, tín ngưỡng đối với mỗi người dân nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung. Từ đó có thể nhận định rằng chính quyền Việt Nam luôn xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa các dân tộc, giữa các tôn giáo để cùng nhau xây dựng một đất nước Việt Nam giàu đẹp.[/justify]