Con trâu trong văn hóa Việt Nam

[thuytrangnvtq]

SỬA BÀI TẬP 6:Chọn một khái niệm cơ bản (chìa khóa) trong đề tài nghiên cứu của mình:
- Định nghĩa và trình bày theo 7 bước
- Lập sơ đồ định nghĩa

[center]ĐỊNH NGHĨA TRÂU[/center]

1. Tìm tất cả các định nghĩa hiện có:

- Hoàng Phê 2009: Từ điển tiếng Việt - NXB Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, tr. 1321: Trâu là động vật nhai lại, sừng rỗng và cong, lông thưa và thường đen, ưa đầm nước, nuôi để lấy sức kéo, ăn thịt hay lấy sữa.

- Ban biên soạn chuyên từ điển New Era 2010: Từ điển tiếng Việt - NXB Hồng Đức, tr. 1626: Trâu là súc vật thuộc loài nhai lại, có sừng dài, lông đen nhạt hoặc trắng, nuôi để kéo cày hay lấy thịt.

- Wikipedia: Trâu là một loài động vật thuộc họ Trâu bò (Bovidae). Chúng sống hoang dã ở Nam Á (Pakistan, Ấn Độ, Bangladesh, Nepal, Bhutan) Đông Nam Á và cả ở miền bắc Úc.

2. Phân tích từng định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa:



3. Phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp thu, những đặc trưng sai / thiếu cần bổ sung, sửa chữa:

- Theo đặc trưng giống, có 3 loại: là động vật nhai lại (Hoàng Phê 2009), là súc vật thuộc loài nhai lại (Ban biên soạn chuyên từ điển New Era 2010) và là một loài động vật thuộc họ Trâu bò (Wikipedia).

- Theo đặc trưng loài: có 3 tiêu chí: sừng dài, lông thưa, nuôi để kéo cày hay lấy thịt.

→ Như vậy có thể tiếp thu: đặc trưng giống (là động vật nhai lại) và 3 tiêu chí của đặc trưng loài (sừng dài, lông thưa, nuôi để kéo cày hay lấy thịt).
Ngoài ra cần chỉnh sửa, bổ sung và chính xác hóa các đặc trưng loài.

4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng:

* Theo nghĩa đen:
Trâu gié: giống trâu nhỏ
Trâu ngố: giống trâu lớn
Trâu nước: hà mã
Khỏe như trâu: chỉ người có sức khỏe tốt.
→ Như vậy, trâu có nhiều loại, trâu nước còn dùng để chỉ hà mã nên cần chú ý đến đặc trưng loài để phân biệt.

* Theo nghĩa bóng:
Trâu buộc ghét trâu ăn: ví với thái độ ganh ghét về quyền lợi
Trâu ngựa: trâu và ngựa, nói khái quát, dùng để ví kiếp tôi đòi phải làm việc nặng nhọc, sống vất vả. “Thân trâu ngựa”, “kiếp sống trâu ngựa”.

5. Xác định đặc trưng giống (khái niệm rộng hơn cùng loại):
Là động vật nhai lại

6. Xác định các đặc trưng loài (khu biệt khái niệm được định nghĩa với những khái niệm khác cùng bậc):

1) Sừng dài (phân biệt với các động vật nhai lại có sừng ngắn)
2) Lông thưa (phân biệt với các động vật nhai lại có lông dày)
3) Nuôi để kéo cày hay lấy thịt (phân biệt với các động vật nhai lại nuôi để lấy sữa)

Sản phẩm sơ bộ: “Trâu là động vật nhai lại, sừng dài, lông thưa, nuôi để kéo cày hay lấy thịt ”.

7. Lập sơ đồ, kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, chỉnh sửa lại:



- Nên bổ sung màu lông của trâu và đặc tính ưa đầm nước để dễ phân biệt hơn.

Sản phẩm cuối cùng:

Trâu là động vật nhai lại, sừng dài, lông thưa và thường đen, ưa đầm nước, nuôi để kéo cày hay lấy thịt.

[thuytrangnvtq]

SỬA BÀI TẬP 8: Chọn nội dung thích hợp trong đề tài của mình để vận dụng phương pháp loại hình nhằm phát hiện những tri thức mới.

Từ các bài tập so sánh về những đặc trưng của trâu và bò ta có thể thấy 2 con vật này có chung một “loại hình văn hoá gốc nông nghiệp" với các đặc điểm:
- Bản chất trọng tĩnh:
+ Cách đi đứng: chậm chạp, đủng đỉnh
+ Cách ăn uống: từ tốn, chậm rãi (nhởn nhơ gặm cỏ)
- Nguyên tắc ứng xử trọng tình: Tuy có lúc bị đánh đau nhưng vẫn trung thành với con người, trở thành người bạn thân thiết của người nông dân từ đời này qua đời khác.

Đồng thời 2 con vật này cũng “cùng loại” với những tiêu chí phân loại như:
- Về ngành: cùng thuộc ngành Chordata (động vật có dây sống)
- Về lớp: cùng thuộc lớp Mammalia (động vật có vú)
- Về bộ: cùng thuộc bộ Artiodaetyla (bộ guốc chẵn)
- Về họ: cùng thuộc họ Bovidae
- Về đặc điểm cơ thể: có 4 chân, có sừng, thân hình to lớn,…
- Về công năng, lợi ích: có ích trong nông nghiệp, giao thông vận chuyển,…

Với cách phân loại như trên, ta có thể thấy những điểm tương đồng của trâu và bò, đồng thời có thể suy ra những đặc điểm như sau:

*Giống nhau:
- Vì trâu và bò có cùng ngành, lớp, bộ, họ và có những đặc điểm cơ thể giống nhau nên ta có thể cung cấp cùng một loại thực phẩm cho chúng, điều này rất thuận lợi cho người nông dân trong quá trình chăm sóc cả trâu và bò.
- Thuộc loại hình văn hóa gốc nông nghiệp với bản chất trọng tĩnh nên cách đi đứng, ăn uống và làm việc chậm chạp, không còn phù hợp với xu hướng và nhịp độ phát triển kinh tế hiện nay. Vì vậy người nông dân cần có biện pháp huấn luyện để cải thiện, tăng năng suất. Nếu có điều kiện có thể dùng máy cày để thay thế hoặc kết hợp cả trâu và máy cày trong sản xuất nông nghiệp.
- Thuộc loại hình văn hóa gốc nông nghiệp với nguyên tắc ứng xử trọng tình nên trâu bò rất trung thành với con người, cần cù một nắng hai sương và trở thành bạn thân của người nông dân từ bao đời nay. Đây chính là ưu điểm và cũng là điểm đặc biệt mà máy móc không thể thay thế được. Để đáp lại tình cảm đó, chúng ta cần thương yêu và bảo vệ chúng, cố gắng hạn chế việc dùng trâu bò làm vật tế lễ vì chúng có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Thay vào đó, chúng ta có thể thay thế bằng những vật khác hoặc chỉ dùng những con trâu, bò không còn khả năng cày ruộng, kéo xe để làm vật tế lễ.
- Xét về công năng, lợi ích thì trâu và bò đều có ích và đóng một vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Trâu và bò đều là bạn của nhà nông và giúp ích cho người nông dân rất nhiều trong việc giao thông vận chuyển (xe trâu, xe bò…) cũng như góp phần tạo nên những vụ mùa bội thu. Hiện nay, xe trâu và xe bò còn được dùng trong du lịch, được du khách trong và ngoài nước ưa chuộng vì tính độc đáo và tiện lợi của nó. Đây được xem là một loại xe du lịch khá mới mẻ và thân thiện với môi trường vì không có khói nên không gây ô nhiễm. Hơn thế nữa, du khách có thể ngắm cảnh một cách thoải mái và được nghe âm thanh lộc cộc trên đường quê như đang nghe những bản nhạc du dương.

*Khác nhau:
- Tuy trâu và bò đều có vai trò quan trọng trong nông nghiệp nhưng trâu chủ yếu dùng để kéo cày còn bò thì được dùng để chuyên chở, lấy thịt và sữa có lẽ là do trâu có thân hình to lớn, sức khỏe dẻo dai và giỏi chịu đựng gian khổ hơn bò. Vì vậy, chúng ta thường nghe câu: “Yếu trâu hơn khỏe bò”.
- Trong nông nghiệp, có lẽ do trâu thường xuyên ở trên ruộng đồng và gần gũi với người nông dân hơn bò nên đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống của người nông dân Việt Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung. Điều này được thể hiện rõ nét qua những câu chuyện kể, bài hát, ca dao tục ngữ…