BỔ SUNG BÀI THỰC HÀNH 6Chọn một khái niệm cơ bản (chìa khóa) trong đề tài, định nghĩa và trình bày theo 7 bước, lập sơ đồ định nghĩa.
ĐỊNH NGHĨA KHÁI NIỆM “VĂN HÓA ỨNG XỬ”BƯỚC 1. Tìm những định nghĩa hiện có về khái niệm
1. Bùi Thiết , 2000. Cảm nhận về văn hóa , NXB Văn hóa thông tin:
văn hóa ứng xử là cách ứng xử mà con người sáng tạo và xác lập để duy trì các mối liên hệ giữa người với người và giữa con người với thế giới chung quanh.2. Nguyễn Thanh Tuấn, 2008. Văn hóa ứng xử Việt Nam hiện nay, NXB Từ điển Bách khoa & Viện Văn hóa:
văn hóa ứng xử là hệ thống các khuôn mẫu ứng xử được thể hiện ở thái độ, kỹ năng ứng xử của cá nhân và cộng đồng người trong mối quan hệ với môi trường thiên nhiên, xã hội và bản thân, trên cơ sở những chuẩn mực văn hóa xã hội nhất định, để bảo tồn, phát triển cuộc sống của cá nhân và cộng đồng nhằm làm cho cuộc sống của cá nhân và cộng đồng giàu tính người hơn.3. Hồ Sĩ Vịnh, 2006. Về bản lĩnh văn hóa Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia:
văn hóa ứng xử là một bộ phận của văn hóa đạo đức và nhân cách con người. Đó là những hành vi, lời nói, phương thức tiến hành một cách văn minh, lịch sự, đẹp, thích hợp trong việc giao tiếp với gia đình, cộng đồng xã hội, đối với môi trường sinh thái và môi trường tự nhiên.BƯỚC 2. Phân tích các định nghĩa theo các yêu cầu của định nghĩa
BƯỚC 3. Phân loại các định nghĩa
Theo đặc trưng giống, có hai loại: thứ nhất khái quát là
cách ứng xử hay
khuôn mẫu ứng xử; thứ hai liệt kê ra là
thái độ, kỹ năng ứng xử hay hành vi, lời nói, phương thức tiến hành.Theo đặc trưng loài, cả 3 định nghĩa đều đề cập đến chủ thể là con người (
của cá nhân và cộng đồng người, con người sáng tạo và xác lập), phạm vi ứng xử là giữa con người với nhau , con người với môi trường thiên nhiên và xã hội (
giữa người với người và giữa con người với thế giới chung quanh; trong mối quan hệ với môi trường thiên nhiên, xã hội và bản thân; với gia đình, cộng đồng xã hội, đối với môi trường sinh thái và môi trường tự nhiên). Định nghĩa 2 và 3 nêu lên một tiêu chí nữa là tính chất ứng xử là phải đẹp, chuẩn, có giá trị (
trên cơ sở những chuẩn mực văn hóa xã hội nhất định; hay văn minh, lịch sự, đẹp). Định nghĩa 2 còn nêu lên tiêu chí mục đích, quá cụ thể và dài dòng.
Có thể tiếp thu đặc trưng giống một cách khái quát là cách ứng xử, đặc trưng loài gồm chủ thể
cá nhân và cộng đồng người, tính chất
trên cơ sở những chuẩn mực văn hóa xã hội nhất định, phạm vi ứng xử là
giữa người với người và giữa con người với thế giới chung quanh.
BƯỚC 4. Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành
Nói đến văn hóa ứng xử, người ta nghĩ đến cách thức con người cư xử với nhau như : văn hóa ứng xử trong học đường, văn hóa ứng xử trong kinh doanh, văn hóa ứng xử trong gia đình,…
Ngoài ra, còn có văn hóa ứng xử với thiên nhiên như văn hóa ứng xử với biển, văn hóa ứng xử với rừng,…là muốn nói đến cách con người xử thế với thiên nhiên, đã tận dụng và đối phó với thiên nhiên như thế nào.
Văn hóa ứng xử với xã hội là con người đã giao lưu, tiếp biến văn hóa để làm giàu thêm cho nền văn hóa của mình, đồng thời lo đối phó trên các lĩnh vực ngoại giao. Vậy văn hóa ứng xử với xã hội đã bao gồm văn hóa ứng xử giữa con người với nhau.
BƯỚC 5. Xác định đặc trưng giống
Đặc trưng giống là
cách ứng xử .
BƯỚC 6. Xác định các đặc trưng loài khu biệt khái niệm được định nghĩa với các khái niệm khác
1) của cá nhân và cộng đồng người (phân biệt với các loài vật)
2) với thế giới chung quanh (làm rõ)
3) trên cơ sở những chuẩn mực văn hóa xã hội nhất định (phân biệt với bản năng, cảm tính)
BƯỚC 7. Lập sơ đồ cấu trúc để kiểm tra định nghĩa
“Cách ứng xử” lặp lại từ “ứng xử”, có thể diễn giải là “cách thức xử sự”.
Cụm từ “của cá nhân và cộng đồng người” hơi dài dòng, có thể khái quát là “con người” (bao gồm cả con người cá thể và con người tập thể, con người cụ thể và con người khái quát).
Cụm từ “thế giới chung quanh” thiếu tính thuật ngữ, có thể thay là “môi trường tự nhiên và môi trường xã hội”.
Cụm từ “trên cơ sở” có thể thay thành “dựa trên”.
Sản phẩm cuối cùng: “Văn hóa ứng xử là cách thức xử sự của con người với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội dựa trên những chuẩn mực văn hóa xã hội nhất định”.
