1/ Chọn một khái niệm cơ bản trong đề tài NC của mình để xây dựng định nghĩa (trình bày theo 7 bước và lập sơ đồ).
2/ Phân tích 1 định nghĩa trong "Những vấn đề văn hóa lý luận và thực tiễn"
Bài làm
1/ Khái niệm cơ bản trong đề tài NC: "bonsai"
Bước 1: Tìm và phân loại tất cả những định nghĩa hiện có về bonsai:
(a): Từ điển Nhật - Việt: “Bonsai” tức 盆栽 hay ぼんさい nghĩa là cây cảnh. Trong đó: “bon” nghĩa là chậu hay khay, còn “sai” nghĩa là “trồng”.
(b): Sách chuyên luận, bài báo khoa học:
- Sách "Nhật bản, đất nước, con người" (Eiichi Aoki): Trong phần giới thiệu về "bonsai", tác giả đã giới thiệu nghĩa đen của "bonsai" - giải thích chiết tự là "trồng cây trên khay", sau đó là một câu miêu tả có thể xem là định nghĩa "bonsai":
"Nghệ thuật trồng cây lùn bằng cách trồng và uốn cây trong chậu theo các kỹ thuật quy định" [trang 483].
- Sách "Hoa đạo" [George Ohsawa, 2011]: không có định nghĩa bonsai cụ thể, chỉ đặt tên là "Cây cảnh thu nhỏ (Bonsai)".
- Sách "Văn hóa Nhật Bản - Từ vựng, phong tục, quan niệm" [Viện Văn hóa Nhật Bản]: "Bonsai, nghệ thuật trồng cây trong những chiếc chậu, là một phần của nghệ thuật làm vườn có nguồn gốc từ Trung Quốc" [trang 189].
- Bài báo khoa học:
+ Bài viết “What is Bonsai?” (Robert J. Baran): “The word “Bon-sai” (often misspelled as bonzai or banzai) is a Japanese term which, literally translated, means “planted in a container”.
+ Bài viết “The art of bonsai” (Diane Relf): “A bonsai (pronounced "bones-eye") is literally a "tree in a pot," which further imitates, in miniature, the appearance of an old tree in nature.”
Bước 2: Phân tích từng nhóm định nghĩa theo yêu cầu của định nghĩa
Đa số các nghiên cứu trên đều định nghĩa bonsai là nghệ thuật trồng cây cảnh trong chậu, một số có thêm nguồn gốc của bonsai và đặc tính của nó, như:
- Định nghĩa của Eiichi Aoki đưa thêm đặc tính “trồng và uốn cây trong chậu theo các kỹ thuật quy định”
- Định nghĩa của George Ohsawa nêu thêm đặc tính “thu nhỏ”
- Định nghĩa trong sách "Văn hóa Nhật Bản - Từ vựng, phong tục, quan niệm" có thêm phần nguồn gốc xuất xứ từ Trung Quốc.
- Định nghĩa của Diane Relf có thể hiện thêm đặc tính nữa là “mô phỏng tự nhiên, mô phỏng những cây cổ thụ trong thiên nhiên”
Bước 3: Nếu không có thì phân loại các định nghĩa, xác định những nét nghĩa chung có thể tiếp thu những đặc trưng sai / thiếu cần sửa chữa, bổ sung.
Như vậy, xét một cách tổng quan, các định nghĩa trên đều có điểm đúng nhưng chưa thật sự hoàn thiện, chưa bao quát hết được đặc trưng giúp phân biệt bonsai với các loại cây trồng khác.
Bước 4: Tìm tất cả các cách sử dụng khái niệm hiện hành, đối chiếu với kết quả (3) để điều chỉnh, bổ sung các đặc trưng cùng nội dung cụ thể của chúng.
Bước 5: Xác định đặc trưng giống:
Nghệ thuật cây cảnh/ nghệ thuật trồng cây
Bước 6: Xác định các đặc trưng loài cho phép khu biệt KN được định nghĩa với các KN khác cùng bậc Tổng hợp 5 + 6 thành 1 định nghĩa (= sản phẩm sơ bộ)
Các đặc trưng loài: cây cổ thụ thu nhỏ, trồng trong chậu.
Sản phẩm sơ bộ: Bonsai là nghệ thuật trồng cây cổ thụ thu nhỏ trong chậu.
Bước 7: Lập sơ đồ cấu trúc để kiểm tra xem định nghĩa đã xây dựng có đáp ứng yêu cầu về hình thức và nội dung không? Nếu không thì chỉnh sửa lại. Sản phẩm cuối cùng. Kết thúc. [Sơ đồ đính kèm].
2/ Phân tích 1 định nghĩa trong "Những vấn đề văn hóa lý luận và thực tiễn" (Trần Ngọc Thêm, NXB Văn hóa Văn nghệ TP. HCM, 2014)
Chọn định nghĩa: “Văn hóa doanh nghiệp” [Chương IV – Những vấn đề văn hóa học ứng dụng, trang 509]:
“Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các giá trị của doanh nghiệp, được sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động kinh doanh trong mối quan hệ với môi trường xã hội và tự nhiên nhằm mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp thông qua việc đem lại lợi ích cho xã hội”
- Đặc trưng giống: “hệ thống các giá trị”
- Đặc trưng loài: “của doanh nghiệp, được sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động kinh doanh trong mối quan hệ với môi trường xã hội và tự nhiên nhằm mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp thông qua việc đem lại lợi ích cho xã hội”
- Định nghĩa trên đã nêu được hầu hết các đặc trưng cơ bản của văn hóa và khu biệt văn hóa doanh nghiệp với các loại hình văn hóa gần nó như văn hóa kinh doanh hay văn hóa doanh nhân.
