SO SÁNH PHONG TRÀO “VĂN MINH HÓA” Ở NHẬT BẢN VÀ VIỆT NAM CUỐ

gửi bởi **Mỹ Hạnh** » Thứ 7 08/11/14 8:32

Kỳ ơi, Hạnh có một thắc mắc
Chúng ta không dùng các biện pháp chế tài mà chỉ vận động, thuyết phục, vậy thì cuộc vận động cắt tóc ngắn này ở Việt Nam về tổng quan, hiệu quả đạt được so với Nhật Bản như thế nào?

gửi bởi **Kỳ Vũ** » Thứ 6 14/11/14 0:45

Mỹ Hạnh đã viết:Kỳ ơi, Hạnh có một thắc mắc
Chúng ta không dùng các biện pháp chế tài mà chỉ vận động, thuyết phục, vậy thì cuộc vận động cắt tóc ngắn này ở Việt Nam về tổng quan, hiệu quả đạt được so với Nhật Bản như thế nào?

Lúc này điều kiện lịch sử và các yếu tố đi kèm khác ko cho phép cuộc vận động của Việt Nam có thể tiến hành "mượt mà" như Nhật Bản đươc Hạnh à! Để trả lời câu hỏi của Hạnh thì yếu tố nhắc đến để phân tích sẽ là bối cảnh lịch sử, lực lượng lãnh đạo, biện pháp tiến hành, mục đích, lực lượng tham gia, cách thức tiến hành, yếu tố văn hoá... Những điều này cũng chính là nội dung chính "So sánh" của đề tài á Hạnh. Kỳ có viết chi tiết ở bài tập so sánh lần trước.

gửi bởi **Kỳ Vũ** » Thứ 6 14/11/14 0:54

Mỹ Hạnh đã viết:Kỳ ơi, Hạnh có một thắc mắc
Chúng ta không dùng các biện pháp chế tài mà chỉ vận động, thuyết phục, vậy thì cuộc vận động cắt tóc ngắn này ở Việt Nam về tổng quan, hiệu quả đạt được so với Nhật Bản như thế nào?

Hiệu quả đạt được của cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam đầu thế kỉ XX (Kỳ trích dẫn lại dựa trên các yếu tố đã nêu ở comment trước!- thấy có màu sắc của "ẻm" Cải cách - con đường phát triển... ko?!)

1. Ở Việt Nam, tình hình cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX đầy biến động, tháng 8 năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, chia nước ta thành ba khu vực với ba chế độ cai trị khác nhau. Nhân dân Việt Nam lâm vào tình cảnh “một cổ hai tròng” bị bóc lột hết sức nặng nề, đời sống vô cùng cơ cực. Tất cả những cuộc kháng chiến chống Pháp, từ phong trào Cần vương do vua Hàm Nghi lãnh đạo năm 1885 đến các cuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám kéo dài qua đầu thế kỷ XX đều hoàn toàn thất bại. Tuy vậy, thực dân Pháp vẫn ra sức ổn định tình hình an ninh, đánh dẹp tàn dư của các cuộc khởi nghĩa còn sót lại, thực thi những biện pháp đàn áp, khủng bố hết sức dã man; điều đó càng làm cho tình cảnh nhân dân ta trước đây đã cơ cực thì nay càng bi đát. Các phong trào đã bị dập tắt, nhưng tinh thần diệt thù cứu nước trong nhân dân ta vẫn không thể bị khuất phục, tiếng vang từ các cuộc đấu tranh trước đó vẫn còn ảnh hưởng lớn và vang vọng mãi, vẫn thôi thúc mọi người cầm vũ khí đứng lên đấu tranh. Điều kiện lịch sử không thuận lợi như thế nên việc tiếp nhận văn hóa ở Việt Nam thời bấy giờ bị kiềm hãm, hạn chế. Hơn nữa, cuộc vận động cắt tóc ngắn lại học tập văn hóa phương Tây – văn hóa của kẻ “đô hộ, xâm lược” nên không thể tránh khỏi những định kiến của người dân, và lẽ tất nhiên kết quả đạt được không thể mỹ mãn như phong trào cắt tóc ngắn danpatsu ở Nhật Bản cuối thế kỉ XX – nơi có điều kiện hòa bình, ổn định và phát triển với những cải cách hiệu quả.
2. Ở Việt Nam cuộc vận động cắt tóc ngắn đầu thế kỉ XX không phải do giai cấp phong kiến cầm quyền hay lực lượng phương Tây lãnh đạo. Những kẻ xâm lược phương Tây tự cho mình là văn minh và núp dưới bóng khai hóa văn minh để đi xâm lược nước ta. Với âm mưu rõ ràng như thế nên các nước đế quốc phương Tây không thể nào thực hiện các biện pháp khai hóa như họ đã hứa. Cuộc vận động cắt tóc ở Việt Nam do tầng lớp sĩ phu lãnh đạo nên không có những biện pháp chỉ đạo cụ thể, rõ ràng. Phương thức lãnh đạo để cuộc vận động thực thi chủ yếu là hình thức tuyên truyền và vận động quần chúng nhân dân làm theo với mục đích thay đổi tư duy dân chúng nhằm thực hiện những việc to lớn hơn. Cuộc vận động này không những không được giai cấp phong kiến lãnh đạo, ủng hộ mà còn bị phản đối và đàn áp, bởi lẽ liên quan đến tính chất, mục đích của cuộc vận động cũng nhằm chống lại sự thống trị của giai cấp phong kiến hủ lậu, bạc nhược đương thời (sẽ được phân tích ở sau). Những hạn chế về quyền hạn của giai cấp lãnh đạo đã kéo theo những đặc điểm và kết quả thực tế của cuộc vận động trong lịch sử.
3. ...Ngược lại ở Việt Nam, phong trào học tập văn minh phương Tây mà tiêu biểu là Phong trào Duy tân gồm tổng hợp các cuộc đấu tranh trên các lĩnh vực chính trị (đấu tranh đòi giảm thuế), kinh tế (lập các hội buôn, thương điếm), giáo dục (mở trường, cải cách giáo dục), văn hóa (vận động học tập văn minh phương Tây thay đổi cách ăn, mặc, ở)… để mở mang dân trí, khai hóa trí tuệ, thúc đẩy xã hội tiến bộ, mong muốn thay đổi, thức tỉnh được ý thức dân chúng về lòng tự hào dân tộc và tinh thần đấu tranh nhằm hướng đến mục đích cao nhất là đấu tranh đánh đuổi thực dân Pháp và xóa bỏ ách thống trị của phong kiến tay sai, tạo nền tảng xây dựng đất nước giàu mạnh, có thể sánh vai cùng các cường quốc tiến bộ khác. Mục đích của sự kiện khác nhau khiến cho bản chất vấn đề ở hai quốc gia cũng mang những màu sắc khác biệt rõ nét.
4. Ở Việt Nam, lực lượng lãnh đạo phong trào là bộ phận sĩ phu yêu nước, vận động cắt tóc ngắn để hưởng ứng phong trào Duy tân, hưởng ứng cuộc vận động tân văn hóa, tân sinh hoạt. Hình thức mà họ lựa chọn và áp dụng để tiến hành chỉ có thể là tuyên truyền, vận động quần chúng, từ người này rồi lan sang người khác, rồi từ từ lan rộng ra trong phạm vi có thể, cứ thế mọi người “rủ rê” nhau (hình thức hát vè trong cuộc vận động cắt tóc ở Quảng Nam là một ví dụ điển hình). Hình thức tiến hành này đôi khi không thể mang lại hiệu quả bởi những hạn chế về mặt địa lý hay hạn chế về khả năng của chính những người trực tiếp đi tuyên truyền vận động. Chính do lực lượng lãnh đạo và biện pháp tiến hành như thế nên cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam không thể thu hút đông đảo quần chúng như phong trào cắt tóc ngắn danpatsu ở Nhật Bản – nơi phong trào được chính nhà nước đề ra chủ trương và khuyến khích nhân dân làm theo. Thêm vào đó, chính bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX cũng tác động không nhỏ đến bộ phận tham gia phong trào. Đầu thế kỉ XX, song song với chính sách “bảo hộ” và áp dụng những biện pháp cai trị hà khắc đối với đất nước ta, thực dân Pháp vẫn duy trì chế độ phong kiến vốn có nhằm thi hành chính sách cai trị “dùng người Việt trị người Việt”. Nói cách khác, tàn tích phong kiến vẫn còn tồn tại và nhân dân Việt Nam phải trong tình cảnh “một cổ hai tròng”. Như đã phân tích ở trên, cuộc vận động cắt tóc ngắn tiến hành song song các cuộc vận động khác và được “vẽ” trên nền tổng thể của “bức tranh” phong trào Duy tân nhằm xây dựng đời sống văn hóa mới, khai dân trí, chấn dân trị, hậu dân sinh để cuối cùng thực hiện mục đích tối hậu là đánh đuổi thực dân Pháp và lật đổ chế độ phong kiến tay sai, đem lại độc lập cho dân tộc. Do cuộc vận động mang yếu tố “phản phong” rõ nét như thế nên chắc chắn không thể nhận được sự đồng thuận của chính quyền phong kiến và của bộ phận những tầng lớp mang nặng suy nghĩ bảo tồn giá trị phong kiến truyền thống mà ngược lại còn tìm cách ngăn chặn, bắt bớ, đàn áp những người thực hiện cắt tóc ngắn. Số lượng, thành phần tham gia cuộc vận động cũng theo đó mà không thể tránh khỏi giảm sút.
5...Còn ở Việt Nam, cuộc vận động cắt tóc ngắn đầu thế kỉ XX để hưởng ứng các phong trào vận động tân văn hóa, tân sinh hoạt, thực hiện nếp sống mới để tiến hành canh tân, đổi mới đất nước và thực hiện mục tiêu đấu tranh dân tộc dân chủ cao cả. Chính vì thế nên khi ý thức dân chúng lên cao, tư tưởng thay đổi theo hướng tích cực mà lại thiếu lãnh đạo liền bộc phát thành dân biến và dân biến cúp (cắt) tóc và dân biến xin xâu (dân quyền) là biểu hiện rõ nét của phong trào khi đi sâu vào quần chúng thực tế. Qua đó có thể nói rằng, cuộc vận động cắt tóc ngắn ở Việt Nam đầu thế kỉ XX mang tính chất tự phát. Thêm vào đó, khi xem xét lãnh đạo và cách thức tiến hành của sự kiện chủ yếu bằng hình thức tuyên truyền, vận động, “rủ rê” người khác làm theo – như cách mà các thanh niên Quảng Nam vẫn làm là cầm theo một chiếc kéo và đi khắp nơi, đến các nhà người quen để lôi kéo, kêu gọi cắt tóc ngắn – chúng ta có thể hiểu rõ hơn tính tự phát của phong trào. Những yếu tố khác của cuộc vận động như không có hệ thống luật lệ qui định chặt chẽ, thực hiện không đồng bộ ở các địa phương hay người cắt tóc cũng cắt theo cảm tính không cần kiểu cách như Nguyễn Văn Xuân đã chỉ rõ “…chỉ biết vanh tóc cho ngắn, cho gọn,…có khi phải hớt những năm bảy trăm cái đầu cho kịp gia nhập đoàn xin xâu” cũng là những biểu hiện rõ nét của tính chất tự phát. Do những hạn chế trên mà cuộc vận động cắt tóc ngắn đầu thế kỉ XX ở Việt Nam chỉ dừng lại ở qui mô của một cuộc vận động làm động lực thúc đẩy các phong trào khác – cuộc vận động cắt tóc ngắn trong tổng thể Phong trào Duy tân nằm trong cao trào văn minh khai hóa.
6. ...Ở Việt Nam thì khác, giai đoạn đầu thế kỉ XX chế độ phong kiến cùng những giá trị tích lũy lâu dài của nó vẫn còn ảnh hưởng sâu đậm và ăn sâu vào tâm tưởng, cách nghĩ, cách sống của mỗi người dân Việt. Chế độ phong kiến cùng hệ tư tưởng Nho giáo đã cấu kết vững chắc thành một ý thức hệ – ý thức về những giá trị truyền thống, để rồi chúng được biểu hiện rõ nét qua những điều bình thường nhất trong đời sống hàng ngày như cách ăn, mặc, ở, thói quen sinh hoạt…, búi tóc dài cũng không nằm ngoài những giá trị đó. Đối với người Việt Nam, mái tóc dài là sự gắn kết nhiều giá trị trong một biểu tượng. Trước hết, để có được một mái tóc dài là cả một quá trình lâu dài về thời gian nuôi dưỡng, chăm sóc, nó tồn tại và phát triển cùng với quãng đời con người sinh sống. Chính điều đó đã tự tạo ra cho nó những giá trị gần gũi, thân thuộc. Sau nữa, mái tóc – đầu tóc là nơi để thờ tổ tiên, ông bà, cha mẹ, là biểu tượng đi kèm với tư tưởng “trung – hiếu”. Mái tóc với người dân Việt Nam đã vượt qua giới hạn của một bộ cơ thể thông thường. Cuộc vận động cắt tóc ngắn đầu thế kỉ XX do tầng lớp sĩ phu tiến bộ khởi xướng và lãnh đạo, chính họ là những người được đào tạo từ khoa cử phong kiến mà đi ngược lại cách nghĩ, cách làm phong kiến. Họ đề xướng, vận động cắt bỏ đi mái tóc dài chính là đòn đánh trực tiếp nhằm giáng thẳng vào chế độ phong kiến cùng những suy nghĩ thủ cựu, lạc hậu. Đối với nhiều cách nghĩ, điều đó lại đồng nghĩa với việc phản lại dân tộc, phản lại chính cội nguồn của bản thân. Vì cách nghĩ đó nên thực tế cuộc vận động cắt tóc ngắn đã vấp phải những kháng cự từ những lực lượng yêu chuộng phong kiến. Hay nói cách khác, mái tóc dài có một “tấm bình phong” hậu thuẫn về tư tưởng là hệ tư tưởng phong kiến nên những giá trị đó càng khó bị phá vỡ. Khi cuộc vận động đi vào quần chúng sự tiếp nhận cũng khá dè dặt bởi hệ thống pháp luật phong kiến khắt khe.