Đóng góp của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người Việt

[Ngô Thị Thanh Tâm]

Chào Hà,

Chị góp thêm 1 ý nhỏ nha. ở chương 1, phần CƠ SỞ THỰC TIỄN, chị nghĩ nên thêm vào Tình hình dịch thuật trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay. Trong đó, chị hình dung những thông tin về sự phát triển của dịch thuật mảng văn học và xu hướng văn học dịch hiện nay là bổ sung rất cần thiết.
Thân mến

[Ngô Thanh Đây]

chào Hà!
mình cũng có cùng ý với chị Tâm, Hà ghi phần Cơ sở thực tiễn là định vị văn hóa dịch ở Việt Nam là còn chung chung quá. Phân Cơ sở Lý luận cũng quá chung chung. Hà nên chia ra từng tiểu mục nữa cho rõ ràng hơn.

[Phạm Trần Phú Vĩnh]

lê quốc duy đã viết:
Chào Hà, Duy nghĩ Hà có thể áp dụng cấu trúc của thầy Thêm để triển khai chương 2,3 nó sẽ phù hợp hơn:
CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HỌC DỊCH ĐỐI VỚI VĂN HÓA NHẬN THỨC VÀ VĂN HÓA TỔ CHỨC
2.1. Ảnh hưởng của văn học dịch đối với văn hóa nhận thức
2.1.1 Nhận thức về con người (trước đây chưa tiếp cận với văn học dịch thì người Việt có nhận thức khác gì so với sau khi tiếp cận văn học dịch không)
2.1.1 Nhận thức về vũ trụ
2.2. Ảnh hưởng của văn học dịch đối với văn hóa tổ chức
2.2.1 Tổ chức đời sống cá nhân
2.2.2 Tổ chức đời sống tập thể
CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HỌC DỊCH ĐỐI VỚI VĂN HÓA ỨNG XỬ
3.1. Ứng xử với môi trường tự nhiên
3.2. Ứng xử với môi trường xã hội
Trong mỗi mục tiểu mục Hà có thể chỉ ra yếu tố nào tích cực cần phát huy, yếu tố nào tiêu cực cần loại bỏ thì D nghĩ đề tài sẽ rõ và bố cục sẽ ổn hơn.

Đề tài của Hà rất thú vị. Mình có mấy góp ý sau:

(1)Về tổng thể, dường như chương II của Hà có lẽ sẽ áp đảo về nội dung so với chương I và III. Do khi chọn cách tiếp cạnh là nghiên cứu ảnh hưởng nên sẽ nghiêng nhiều về phân tích ảnh hưởng của nhận thức là chủ yếu ( văn học dịch ảnh hưởng văn hóa đọc => yếu tố nhận thức khá nổi bật). Do đó, mình nghĩ nên gộp ý văn hóa tổ chức và văn hóa ứng xử thành 1 chương là c.III.

(2)Chương III của Hà là văn hóa ứng xử nhưng do Hà tiếp cận nghiên cứu là ảnh hưởng đến VH đọc nên sẽ nghiêng về ứng xử vs MT XH, ít về MT TN (thậm chí là ko có). Do đó, thiết nghĩ Hà nên nêu rõ là “ứng xử vs MTXH” sẽ rõ ràng hơn.

(3)Trong các tiểu mục 2.1.1; 2.1.2; 2.2.1; 2.2.2 Hà đều dùng thang đo “ảnh hưởng tiêu cực và tích cực”, mình nghĩ nó không xác đáng lắm. Mình đề xuất thay bằng: Lối tư duy + Chuẩn giá trị (trong VHNT) và Tính cách + Cách thức (trong VHTC).
Mong Hà trao đổi thêm nha!

Vĩnh thấy ý kiến của Duy và Vũ rất hợp lý ở vài điểm sau:

1. Mình không cần phải thẳng thắn nói về tiêu cực tích cực ngay mà đi vào từng thành tố của cấu trúc cũng có cái lợi. Dễ triển khai, có chỗ cơ sở khỏi sợ lang thang lạc hướng. Nhưng nếu Hà tập tung nhấn vào rõ ràng cho người đọc dễ nắm thì trong tích cực và tiêu cực cũng nên bám cấu trúc, chọn làm tiểu mục cấp 4 sẽ vững hơn.

2. Bố cục như vậy cũng có chỗ chưa hài hòa. Dung lượng chương 2 sẽ quá dài, chương 3 có thể sẽ bị đuối.

3. Phần ứng xử với tự nhiên theo mình vẫn có chứ: nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường cũng có mà. Theo kinh nghiệm của riêng mình thì cứ bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót.

[Võ Anh Vũ]

Vĩnh thấy ý kiến của Duy và Vũ rất hợp lý ở vài điểm sau:

1. Mình không cần phải thẳng thắn nói về tiêu cực tích cực ngay mà đi vào từng thành tố của cấu trúc cũng có cái lợi. Dễ triển khai, có chỗ cơ sở khỏi sợ lang thang lạc hướng. Nhưng nếu Hà tập tung nhấn vào rõ ràng cho người đọc dễ nắm thì trong tích cực và tiêu cực cũng nên bám cấu trúc, chọn làm tiểu mục cấp 4 sẽ vững hơn.

2. Bố cục như vậy cũng có chỗ chưa hài hòa. Dung lượng chương 2 sẽ quá dài, chương 3 có thể sẽ bị đuối.

3. Phần ứng xử với tự nhiên theo mình vẫn có chứ: nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường cũng có mà. Theo kinh nghiệm của riêng mình thì cứ bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót.

Vĩnh ơi, đề tài của Hà là “Đóng góp của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người Việt”. Nên theo cách diễn giải của Vĩnh trong phần ứng xử vs môi trường tự nhiên theo cấu trúc 5 thành phần “nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường” có phần gượng ép và không thỏa đáng.

(1)”Văn học dịch” địa hạt chủ yếu của nó là về các vấn đề của KHXH, rất hiếm đề cập KHTN, nếu có chỉ là một số ít hạn hẹp, không đủ để khái quát hóa vấn đề. Về việc “sử dụng giấy in” Vĩnh có thể gợi mở hơn không vì mình chưa hình dung được Văn học dịch và vấn đề giấy in có liên hệ như thế nào?

(2)Mình rất đồng ý với quan điểm của Vĩnh là “bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót”. Nhưng cũng cần phải xem xét tính khả thi của vấn đề nữa. Nếu không khả thi hoặc không đủ tính đại diện thì không nên gượng ép hoặc cố gắng xem xét. Bởi như phần giới thuyết về khái niệm Văn hóa học thầy có nói rất rõ nội dung nghiên cứu phải mang tính khái quát cao và tầm bao quát rộng.

Mong Vĩnh trao đổi thêm.

[Phạm Trần Phú Vĩnh]

Chào Hà, mình nghĩ là tên đề tài của bạn có vẻ không ổn lắm. Vì thầy có nhắc đi nhắc lại cụm từ trung tâm phải là danh từ hoặc cụm danh từ. Mình nghĩ "ảnh hưởng" hay "đóng góp" mới là động từ. Bạn có thể chỉnh sửa hoặc bổ sung là "Sự ảnh hưởng" hoặc "Sự đóng góp" có lẽ chuẩn hơn. Mình có ý kiến vậy thôi, còn lại đều khá oke.

Hi Phiến,
Cám ơn góp ý của Phiến nghen, nhưng theo Hà tra từ điển thì "ảnh hưởng" vừa là động từ và cũng vừa là danh từ. Còn "đóng góp" thì đúng là chỉ có nghĩa động từ, nhưng Hà thấy nhiều khi cũng có nơi dùng như danh từ. Hà xin ghi nhận.

Mình đồng ý với Hà ở quan điểm này, vì "ảnh hưởng" cũng là một danh từ, mang nghĩa bao gồm "sự tác động". Thêm "sự" vào có thể làm rõ nghĩa hơn nhưng khiến tiêu đề nghe nặng nề, không "kêu" và dài thêm không đáng.

[Phạm Trần Phú Vĩnh]

Vĩnh thấy ý kiến của Duy và Vũ rất hợp lý ở vài điểm sau:

1. Mình không cần phải thẳng thắn nói về tiêu cực tích cực ngay mà đi vào từng thành tố của cấu trúc cũng có cái lợi. Dễ triển khai, có chỗ cơ sở khỏi sợ lang thang lạc hướng. Nhưng nếu Hà tập tung nhấn vào rõ ràng cho người đọc dễ nắm thì trong tích cực và tiêu cực cũng nên bám cấu trúc, chọn làm tiểu mục cấp 4 sẽ vững hơn.

2. Bố cục như vậy cũng có chỗ chưa hài hòa. Dung lượng chương 2 sẽ quá dài, chương 3 có thể sẽ bị đuối.

3. Phần ứng xử với tự nhiên theo mình vẫn có chứ: nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường cũng có mà. Theo kinh nghiệm của riêng mình thì cứ bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót.

Vĩnh ơi, đề tài của Hà là “Đóng góp của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người Việt”. Nên theo cách diễn giải của Vĩnh trong phần ứng xử vs môi trường tự nhiên theo cấu trúc 5 thành phần “nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường” có phần gượng ép và không thỏa đáng.

(1)”Văn học dịch” địa hạt chủ yếu của nó là về các vấn đề của KHXH, rất hiếm đề cập KHTN, nếu có chỉ là một số ít hạn hẹp, không đủ để khái quát hóa vấn đề. Về việc “sử dụng giấy in” Vĩnh có thể gợi mở hơn không vì mình chưa hình dung được Văn học dịch và vấn đề giấy in có liên hệ như thế nào?

(2)Mình rất đồng ý với quan điểm của Vĩnh là “bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót”. Nhưng cũng cần phải xem xét tính khả thi của vấn đề nữa. Nếu không khả thi hoặc không đủ tính đại diện thì không nên gượng ép hoặc cố gắng xem xét. Bởi như phần giới thuyết về khái niệm Văn hóa học thầy có nói rất rõ nội dung nghiên cứu phải mang tính khái quát cao và tầm bao quát rộng.

Mong Vĩnh trao đổi thêm.

Có lẽ mình diễn đạt không rõ ràng lắm nên Vũ đã hiểu nhầm ý mình rồi. Ý Vĩnh cụ thể như sau:
1.

”Văn học dịch” địa hạt chủ yếu của nó là về các vấn đề của KHXH

Vĩnh đồng ý chỗ chủ yếu, nhưng chủ yếu cũng tức là không phải hoàn toàn[thuần nhất ở phạm vi xã hội]. Do đó, việc bỏ qua yếu tố ứng xử tự nhiên thì e rằng đánh mất một khía cạnh văn hóa quan trọng với hệ giá trị đang gây sóng gió mấy năm nay. Những tranh luận liên quan đến sách in hay sách mạng [ebook/audio book...] thực sự rất kịch tính.
2. Riêng về cấu trúc 5 thành phần để triển khai ý này, Vĩnh thấy cũng phù hợp nốt. Bởi lẽ, văn học dịch là hiện tượng cụ thể, dùng 5 thành phần để soi vào phân tích riêng cho ứng xử môi trường tự nhiên rất dễ khai thác.
3. Theo mình "khái quát cao và bao quát rộng" không đồng nghĩa với việc "không được biện dẫn cụ thể", lại càng không đồng nghĩa với việc "không được khái quát sâu". Vì cái chung chỉ tồn tại và biểu hiện thông qua cái riêng, chính cái riêng mới bao hàm luôn cái chung; sâu cũng là một kiểu cao khác nhưng ngược hướng. Không phân tích sâu được từng vấn đề thì e rằng độ phủ rộng sẽ không đủ và độ khái quát cũng không thể cao.

[Võ Anh Vũ]

Vấn đề này mình mong được lắng nghe thêm ý kiến từ Hà, không biết dự định nghiên cứu của Hà sẽ như thế nào?

[Lê T. Ngọc Hà]

Đầu tiên xin cảm ơn mọi người đã nhiệt tình đóng góp ý kiến cho đề tài của em/mình, nhất là Vũ và Vĩnh, hai bạn tranh luận sôi nổi quá. Bây giờ em/mình xin phép phản hồi cho từng người cụ thể trước khi đăng phần bài tập mới có đôi chút chỉnh sửa.

em, ảnh hưởng của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người VN mình, chị cứ nghĩ em sẽ khai thác theo khía cạnh, ví dụ như khi chưa có văn học dịch, người VN ít đọc sách chẳng hạn, nhưng từ khi có văn học dịch, họ đọc nhiều hơn, đam mê hơn vì ở những cuốn sách như thế họ tìm thấy được những cái mới mẻ, khác lạ, cái mà mình chưa thấy bao giờ, ,...

Chào chị Hoa,
Dạ vâng thưa chị, ban đầu em cũng nghĩ sẽ làm như thế này, nhưng em gặp một khó khăn là chưa xác định được mốc thời gian chính xác. Khi nào là trước khi có văn học dịch, khi nào là sau? Và vì em làm khảo sát văn học dịch nói chung (tức là bao hàm cả văn học TQ, mà chị biết TQ giao lưu, tiếp xúc văn hóa với ta ngay từ buổi đầu) nên vẫn chưa xác định được thời gian cụ thể. Có khi em sẽ giới hạn lại phạm vi để dễ tiếp cận hơn. Em cám ơn góp ý của chị rất nhiều.
Thân mến.

[Lê T. Ngọc Hà]

Chào Hà,

Chị góp thêm 1 ý nhỏ nha. ở chương 1, phần CƠ SỞ THỰC TIỄN, chị nghĩ nên thêm vào Tình hình dịch thuật trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay. Trong đó, chị hình dung những thông tin về sự phát triển của dịch thuật mảng văn học và xu hướng văn học dịch hiện nay là bổ sung rất cần thiết.
Thân mến

chào Hà!
mình cũng có cùng ý với chị Tâm, Hà ghi phần Cơ sở thực tiễn là định vị văn hóa dịch ở Việt Nam là còn chung chung quá. Phân Cơ sở Lý luận cũng quá chung chung. Hà nên chia ra từng tiểu mục nữa cho rõ ràng hơn.

Chào chị Tâm,
Chào anh Đây,
Vì hai người cùng nhận xét môt ý nên em xin phép trả lời chung. Phần Cơ sở thực tiễn em ghi như vậy vì thật ra lúc đó còn "bí" chưa nghĩ ra, không biết phải trình bày ý gì và như thế nào nên mới ghi chung chung như thế. Lần chỉnh sửa tới em sẽ ghi rõ ràng, cụ thể hơn.
Thân mến.

[Lê T. Ngọc Hà]

Bây giờ Hà xin được phản hồi ý kiến của Vũ và Vĩnh nha, cũng không biết phải bắt đầu từ đâu vì 2 bạn tranh luận nhiều quá. Cám ơn 2 người đã nhiệt tình góp ý nha.

Đề tài của Hà rất thú vị. Mình có mấy góp ý sau:

(1)Về tổng thể, dường như chương II của Hà có lẽ sẽ áp đảo về nội dung so với chương I và III. Do khi chọn cách tiếp cạnh là nghiên cứu ảnh hưởng nên sẽ nghiêng nhiều về phân tích ảnh hưởng của nhận thức là chủ yếu ( văn học dịch ảnh hưởng văn hóa đọc => yếu tố nhận thức khá nổi bật). Do đó, mình nghĩ nên gộp ý văn hóa tổ chức và văn hóa ứng xử thành 1 chương là c.III.

(2)Chương III của Hà là văn hóa ứng xử nhưng do Hà tiếp cận nghiên cứu là ảnh hưởng đến VH đọc nên sẽ nghiêng về ứng xử vs MT XH, ít về MT TN (thậm chí là ko có). Do đó, thiết nghĩ Hà nên nêu rõ là “ứng xử vs MTXH” sẽ rõ ràng hơn.

(3)Trong các tiểu mục 2.1.1; 2.1.2; 2.2.1; 2.2.2 Hà đều dùng thang đo “ảnh hưởng tiêu cực và tích cực”, mình nghĩ nó không xác đáng lắm. Mình đề xuất thay bằng: Lối tư duy + Chuẩn giá trị (trong VHNT) và Tính cách + Cách thức (trong VHTC).
Mong Hà trao đổi thêm nha!

Về ý (1) và (3) Hà xin ghi nhận góp ý của Vũ nhé, Hà sẽ xem xét lại để tách - ghép lại sao cho hợp lý. Nhưng mà có khả năng Hà sẽ... đổi lại tên đề tài một chút xíu, vì làm nghiên cứu ảnh hưởng có vẻ hơi "căng". Và Hà vẫn chưa đào sâu nghiên cứu nên cũng chưa có nhiều kiến thức về đề tài này nữa, vẫn còn mơ hồ lắm.
Về ý (2) thì Vũ và Vĩnh còn đang tranh luận nên Hà để trả lời ở dưới nhé.

Vĩnh thấy ý kiến của Duy và Vũ rất hợp lý ở vài điểm sau:

1. Mình không cần phải thẳng thắn nói về tiêu cực tích cực ngay mà đi vào từng thành tố của cấu trúc cũng có cái lợi. Dễ triển khai, có chỗ cơ sở khỏi sợ lang thang lạc hướng. Nhưng nếu Hà tập tung nhấn vào rõ ràng cho người đọc dễ nắm thì trong tích cực và tiêu cực cũng nên bám cấu trúc, chọn làm tiểu mục cấp 4 sẽ vững hơn.

2. Bố cục như vậy cũng có chỗ chưa hài hòa. Dung lượng chương 2 sẽ quá dài, chương 3 có thể sẽ bị đuối.

3. Phần ứng xử với tự nhiên theo mình vẫn có chứ: nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường cũng có mà. Theo kinh nghiệm của riêng mình thì cứ bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót.

Cám ơn Vĩnh, ý 1 và 2 Hà xin ghi nhận, nếu còn đi theo hướng này Hà sẽ đưa tích cực và tiêu cực vào tiểu mục cấp 4 và phân chia lại dung lượng cho chương 2 và 3.

Vĩnh ơi, đề tài của Hà là “Đóng góp của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người Việt”. Nên theo cách diễn giải của Vĩnh trong phần ứng xử vs môi trường tự nhiên theo cấu trúc 5 thành phần “nhận thức, tận dụng, đối phó, lưu luyến, sùng bái trong việc sử dụng giấy in, trong việc nói về khoa học tự nhiên và môi trường” có phần gượng ép và không thỏa đáng.

(1)”Văn học dịch” địa hạt chủ yếu của nó là về các vấn đề của KHXH, rất hiếm đề cập KHTN, nếu có chỉ là một số ít hạn hẹp, không đủ để khái quát hóa vấn đề. Về việc “sử dụng giấy in” Vĩnh có thể gợi mở hơn không vì mình chưa hình dung được Văn học dịch và vấn đề giấy in có liên hệ như thế nào?

(2)Mình rất đồng ý với quan điểm của Vĩnh là “bám vào cái chuẩn rồi nghiên cứu coi thực sự có hay không chứ không nên vội vàng kết luận không có dẫn đến bỏ sót”. Nhưng cũng cần phải xem xét tính khả thi của vấn đề nữa. Nếu không khả thi hoặc không đủ tính đại diện thì không nên gượng ép hoặc cố gắng xem xét. Bởi như phần giới thuyết về khái niệm Văn hóa học thầy có nói rất rõ nội dung nghiên cứu phải mang tính khái quát cao và tầm bao quát rộng.

Mong Vĩnh trao đổi thêm.

Hi Vũ, có lẽ Vũ chưa đọc bài sửa của Hà, vì “Đóng góp của văn học dịch đối với văn hóa đọc của người Việt” tuy là tên đề tài ban đầu và cũng là tên topic, nhưng ở phần cập nhật bài 1 Hà đã sửa lại tên đề tài thành Ảnh hưởng của văn học dịch đối với văn hóa Việt Nam rồi, chứ không còn gói gọn văn hóa đọc nữa đâu. Nên Hà thấy xét với ứng xử MTTN như ý Vĩnh cũng là một ý hay, chưa biết có hay không thì cứ nghiên cứu xem sao, nhưng nếu áp dụng thêm một cấu trúc 5 thành phần vào đây (dù cũng khá hợp lý) thì hơi... đuối! Nhưng mà Hà lại đang phân vân, điều chỉnh lại tên đề tài của mình một lần nữa. Hic hic.

Có lẽ mình diễn đạt không rõ ràng lắm nên Vũ đã hiểu nhầm ý mình rồi. Ý Vĩnh cụ thể như sau:
1.

”Văn học dịch” địa hạt chủ yếu của nó là về các vấn đề của KHXH

Vĩnh đồng ý chỗ chủ yếu, nhưng chủ yếu cũng tức là không phải hoàn toàn[thuần nhất ở phạm vi xã hội]. Do đó, việc bỏ qua yếu tố ứng xử tự nhiên thì e rằng đánh mất một khía cạnh văn hóa quan trọng với hệ giá trị đang gây sóng gió mấy năm nay. Những tranh luận liên quan đến sách in hay sách mạng [ebook/audio book...] thực sự rất kịch tính.
2. Riêng về cấu trúc 5 thành phần để triển khai ý này, Vĩnh thấy cũng phù hợp nốt. Bởi lẽ, văn học dịch là hiện tượng cụ thể, dùng 5 thành phần để soi vào phân tích riêng cho ứng xử môi trường tự nhiên rất dễ khai thác.
3. Theo mình "khái quát cao và bao quát rộng" không đồng nghĩa với việc "không được biện dẫn cụ thể", lại càng không đồng nghĩa với việc "không được khái quát sâu". Vì cái chung chỉ tồn tại và biểu hiện thông qua cái riêng, chính cái riêng mới bao hàm luôn cái chung; sâu cũng là một kiểu cao khác nhưng ngược hướng. Không phân tích sâu được từng vấn đề thì e rằng độ phủ rộng sẽ không đủ và độ khái quát cũng không thể cao.

Như đã nói ở trên, Hà đồng ý có thể dùng cấu trúc 5 thành phần như Vĩnh nói để xem xét về ảnh hưởng của "văn học dịch" đối với văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên, nhưng liệu như vậy có khiến cho dung lượng của phần VH ứng xử trở nên nhiều quá không?

Vấn đề này mình mong được lắng nghe thêm ý kiến từ Hà, không biết dự định nghiên cứu của Hà sẽ như thế nào?

Vụ này thì Hà thấy mình vẫn còn mơ hồ lắm, không biết phải bắt đầu từ đâu và theo hướng nào. Như Hà đã đề cập trong phản hồi với chị Hoa, Hà đang phân vân không biết là nên 1- thu hẹp phạm vi lại, chỉ xét văn học dịch từ phương Tây (tính từ khi Pháp xâm lược VN), hoặc 2- chọn 1 thể loại nhất định, như ngôn tình, kiếm hiệp Trung Quốc hay VH dịch Anh, Mỹ, Pháp, Nga... hay 3- chỉ xem xét đối tượng là "văn học dịch" từ góc độ VHH thôi, không nghiên cứu ảnh hưởng nữa.