SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC VÀ ĐIÊU KHẮC PHẬT GIÁO

[babykiss]

Chọn đề tài[center]SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC VÀ ĐIÊU KHẮC PHẬT GIÁO TRONG VĂN HOÁ VIỆT NAM (đề cương chi tiết)[/center]

Lập đề cương sơ bộ

Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng nghiên cứu
5. Phạm vi nghiên cứu:
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu:
7. Bố cục:
8. Ý nghĩa thực tiễn:

Chương I: Khái quát về sự hình thành Phật giáo và sự ảnh hưởng của nó trong văn hoá Việt Nam:
1. Sự hình thành Phật giáo:
2. Sự thâm nhập của Phật giáo vào Việt Nam:
3. Sự ảnh hưởng của Phật giáo trong văn hóa Việt Nam:
Chương II: Tổng quan những đặc điểm trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo của văn hoá Việt Nam
1. Kiến trúc phật giáo
1.1 Đặc điểm: vị trí, mặt bằng, kết cấu…
1.2 Kiến trúc chùa Việt Nam:
1.3 Kiến trúc Tháp
2. Điêu khắc phật giáo
2.1 Nghệ thuật điêu khắc tượng.
2.2 Phù điêu:
Chương III: Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt Nam
1. Sự ảnh hưởng của Phật giáo trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
2. Niềm tin sùng bái phật qua nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc.
3. Nét đẹp tư tưởng truyền thống dân tộc thể hiện qua đường nét kiến trúc, điêu khắc phật giáo.

Chương IV: Những giải pháp về việc lưu giữ và phát huy những nét truyền thống trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo.
1. Lưu giữ và tôn tạo các di tích kiến trúc, điêu khắc Phật giáo.
2. Phát huy nét đẹp tư tưởng truyền thống dân tộc qua nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt Nam.

Kết luận

[babykiss]

- Xây dựng định nghĩa: ở đây em xin lập một định nghĩa về kiến trúc Phật giáo

Kiến trúc Phật giáo là một ngành nghệ thuật và khoa học về sắp xếp không gian, thiết kế các công trình kiến trúc mà trong đó có thờ Phật và tổ chức các hoạt động của Phật giáo.

Đề cương chi tiết

Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài: tôn giáo từ lâu đã trở thành vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Trải qua hàng nghìn năm kể từ khi tôn giáo ra đời nó đã nhanh chóng gây nên sức ảnh hưởng lớn đến đời sống con người trên thế giới. Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn và ngày càng có sức ảnh hưởng lớn trên thế giới. Phật giáo được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm và trở thành tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng trong văn hoá Việt Nam. Từ một tôn giáo ngoại nhập trở thành một tinh thần văn hóa. Tùy thời tùy nơi, sự ảnh hưởng ấy biến đổi khác nhau và luôn luôn có xu hướng bản địa hóa cho thích hợp với hoàn cảnh cụ thể của dân tộc.
Trong phật giáo, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc là một trong những yếu tố quan trọng thể hiện niềm tin của người Việt đối với tôn giáo này. Hình tượng Phật hầu như có mặt khắp nơi. Hình tượng Phật không những xuất hiện trong những không gian lặng lẽ nơi phòng thờ hay bàn thờ gia tiên mà còn xuất hiện trên những đỉnh núi cao ngất và hùng vĩ, không những xuất hiện ở những nơi tín ngưỡng cầu cúng nhang đèn mà thậm chí còn xuất hiện ở những nơi công cộng như các ngã đường, đầu làng, quán xá…Nhìn lại ngọn nguồn lịch sử, chúng ta thấy rằng để tiến đến mức độ phát triển như vậy, nghệ thuật tạo hình Phật giáo đã trải qua nhiều thời kỳ khác nhau với những cống hiến âm thầm của thế hệ tiền nhân. Vậy nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt Nam được thể hiện như thế nào? Đó là câu hỏi thôi thúc tôi thực hiện đề tài này.

2. Mục đích nghiên cứu: Mục đích của đề tài là nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo Việt Nam để góp phần tìm hiểu thêm những nét văn hóa, niềm tin của người Việt trong việc thờ phật.

3. Lịch sử vấn đề: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về Phật giáo được công bố dưới nhiều dạng như sách, các bài đăng trên báo và tạp chí chuyên ngành, bài đăng các kỷ yếu hội thảo, hội nghị, các bài diễn thuyết trên các diễn đàn phật học…nêu lên nhiều tư tưởng, giáo lý của Phật giáo. Việc nghiên cứu phật giáo rất đa dạng và để lại một khối lượng tài liệu khổng lồ, đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo.
Hầu như các công trình nghiên cứu về Phật giáo đều nêu trực tiếp về phật giáo. Có nghĩa là tập trung đi thẳng vào vấn đề chính và xem xét trên bình diện tư tưởng phật học. Đề tài này lại có phần khác hơn vì nó nghiên cứu tư tưởng phật giáo dưới hình thức nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, để sau đó nêu lên sự ảnh hưởng của nó đối với văn hóa Việt Nam như thế nào.

4. Đối tượng nghiên cứu: Sức ảnh hưởng của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt.

5. Phạm vi nghiên cứu: kiến trúc và điêu khắc Phật giáo của văn hoá Việt Nam.

6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu: dùng các phương pháp so sánh - đối chiếu, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp hệ thống cấu trúc, phương pháp lịch sử, phương pháp phân loại…
- Phương pháp hệ thống cấu trúc là phương pháp được sử dụng xuyên suốt toàn bộ đề tài để tiếp cận nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo như một hệ thống.
- Phương pháp lịch sử giúp nhận thức đúng sự hình thành, thâm nhập và phát triển của Phật giáo trong văn hoá Việt Nam.
- Phương pháp phân loại cũng được sử dụng để phân các loại công trình kiến trúc, điêu khắc…
- Phương pháp so sánh - đối chiếu là phương pháp so sánh giống và khác nhau về sự ảnh hưởng của Phật giáo trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc qua các thời kì. Dựa trên sự đối chiếu so sánh để xác lập được mức độ biểu hiện của mỗi thời kì ảnh hưởng.
+ Nguồn tài liệu: tài liệu dùng để nghiên cứu cho đề tài gồm các tài liệu trên mạng Internet và sách, báo chuyên ngành, video clip (dùng để thay thế cho điền dã)…

7. Bố cục: phần mở đầu gồm 8 mục, đề tài gồm 4 chương. Chương I: Khái quát về sự hình thành phật giáo và sự ảnh hưởng của phật giáo trong văn hóa Việt Nam; chương này mở đầu cho đề tài chủ yếu giới thiệu sơ lược về phật giáo sức ảnh hưởng của nó trong văn hóa Việt Nam. Chương II: Tổng quan những đặc điểm của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo của văn hóa Đại Việt; chương này đi sâu nghiên cứu các công trình nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo, đây được xem là chìa khóa để đi sâu vào giải quyết vấn đề. Chương III: Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo trong nhận thức của người Việt Nam; đây là chương trọng điểm để nghiên cứu vấn đề cần giải quyết. Chương IV: Những giải pháp về việc lưu giữ và phát huy những nét truyền thống dân tộc trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo. Ngoài ra còn có phần kết luận và tài liệu tham khảo.

8. Ý nghĩa thực tiễn: Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc thể hiện nếp sống và hệ thống tư tưởng của từng thời đại. Nó đóng vai trò rất quan trọng trong các nền văn hóa, tôn giáo và tín ngưỡng. Bởi vậy, muốn tìm hiểu về các nền văn hoá, tôn giáo thì phải xem xét nó qua nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc. Những tìm hiểu nghiên cứu về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt Nam sẽ phần nào cho ta biết thêm về tư tưởng, tâm hồn người Việt đối với Phật giáo trong các thời kì.


Chương I: Khái quát về sự hình thành Phật giáo và sự ảnh hưởng của nó trong văn hoá Việt Nam:
1. Sự hình thành Phật giáo:
Phật giáo là một trào lưu triết học - tôn giáo xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ thứ 6 TCN ở bắc Ấn Độ. Người sáng lập ra hệ thống triết học - tôn giáo này là Tất Đạt Đa (Siddhatha), thái tử của vua Tịnh Phạn (Suddhodana) thuộc bộ tộc Sakiya. Tất Đạt Đa ngộ rõ căn nguyên sinh thành, biến hóa của vũ trụ, căn nguyên của những khổ đau, và đề ra phương pháp diệt trừ nỗi khổ đó cho chúng sinh, bằng học thuyết “Nhân duyên sinh” và triết lý “Tứ diệu đế”, “Thập nhị nhân duyên”, “Bát chánh đạo”. Con người này đã đưa ông trở thành đức Phật Thích Ca đầy uy nghiêm tạo ra tôn giáo Phật giáo và dần trở nên ảnh hưởng trong đời sống, tinh thần của người phương Đông hết thế hệ này đến thế hệ khác.

2. Sự thâm nhập của Phật giáo vào Việt Nam:
Từ lãnh thổ Ấn Độ xưa, Phật giáo đã truyền bá đến các nước Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam) qua hai con đường khác nhau. Thứ nhất là đường bộ, từ Ấn Độ sang Trung Quốc qua vùng đệm giữa hai nước này là Tây Vực và sau đó là từ Trung Quốc truyền xuống nước ta. Đường truyền bá này bao hàm chủ yếu là Bắc truyền. Thứ hai là đường thủy, từ Ấn Độ qua Thái Lan, Miến Điện, Campuchia, Lào… rồi từ các nước này truyền bá vào khu vực phía Nam nước ta. [Nguyễn Khắc Thuần 2006 : 245]

3. Sự ảnh hưởng của Phật giáo trong văn hóa Việt Nam:
Do phật giáo truyền từ Ấn Độ sang bằng con đường hòa bình, những tư tưởng giáo lý Phật giáo cũng phù hợp với đạo đức, tư tưởng truyền thống của dân tộc nên Phật giáo được phát triển qua nhiều thời kì cho đến ngày nay. Tuy nhiên sự ảnh hưởng này không là ảnh hưởng toàn bộ vì đến nước ta, Phật giáo không gạt bỏ mà còn hòa hợp với các tín ngưỡng truyền thống, đặc trưng văn hóa của dân tộc.

Chương II: Tổng quan những đặc điểm trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo của văn hoá Việt Nam
1. Kiến trúc phật giáo: bao gồm chùa, tháp
1.1 Đặc điểm: Ngôi chùa Việt Nam được thiết kế theo phong cách ngôi nhà cổ truyền với hình thức mái cong có ba gian hai chái…[Trần Ngọc Thêm 2001 : 254]
Vị trí: Các công trình Phật giáo thường được xây dựng ở những nơi có phong cảnh đẹp, gắn bó với núi đồi, sông hồ... Vào thời Lý, các chùa tháp đều xây dựng trên các triền núi, lấy núi làm chỗ dựa, trước mặt là một không gian rộng mở, có dòng sông uốn quanh.
Mặt bằng: Trong tổng thể ngôi chùa từ ngoài vào ta thấy có cổng tam quan hay tứ trụ tiếp đến là gác chuông, sân rộng, dãy hành lang bao quanh ba mặt và cuối cùng là điện thờ hay còn gọi là tòa Tam bảo. Ngoài ra, mái chùa là mái cong hình thuyền lại có sự kết hợp giữa các con rồng thể hiện ngôi chùa đã được bản địa hóa khi thâm nhập vào nước ta.
Kết cấu: Kết cấu ngôi thượng điện mang giá trị truyền thống của kiến trúc cổ Việt Nam.

1.2 Kiến trúc chùa Việt Nam:
Công trình kiến trúc tiêu biểu: chùa Pháp Vân (chùa Dâu), chùa Diên Hựu, chùa Phổ Minh, chùa Bút Tháp, chùa Tây Phương, chùa Thiên Mụ…

1.3 Kiến trúc Tháp
Các công trình tiêu biểu: Tháp Báo Thiên, tháp Bình Sơn, tháp Phổ Minh, tháp Báo Nghiêm, tháp Phước Duyên…

Tiểu kết:
Tóm lại, cùng với tư tưởng phật giáo, kiến trúc chùa - tháp ở Việt Nam đã dần bản địa hóa cho phù hợp với điều kiện tự nhiên & xã hội. Con người & cảnh vật Việt Nam trầm tĩnh, giản dị thế nào thì chùa Việt Nam cũng vậy. Vẫn mang một dáng vẻ đơn sơ, mộc mạc của những ngôi chùa gỗ nhỏ thanh tịnh bên những con sông bờ suối êm đềm, hay trên những ngọn đồi hoang sơ vắng vẻ. Đó là sự kết hợp khá độc đáo và nhuần nhuyễn giữa nghệ thuật kiến trúc phật giáo với văn hóa nông nghiệp Việt Nam.

2. Điêu khắc phật giáo
Ở Việt Nam, điêu khắc phần lớn là hỗ trợ cho kiến trúc, mang chức năng trang trí. Chất lượng sử dụng là đá, đồng, phổ biến là gỗ và đất nung. Hai loại hình điêu khắc chủ yếu là tượng và phù điêu.

2.1 Nghệ thuật điêu khắc tượng.
Tượng Phật Việt Nam mang dáng dấp hiền hòa, giản dị, một số pho tượng Phật được tạc theo lối ngồi co chân rất thoải mái với khuôn mặt tươi cười niềm nở (phật Di Lặc) [Trần Ngọc Thêm 2001:254], ngoài ra cũng có một số tượng mang dáng vẻ gầy mòn ốm yếu với tư thế co ro ủ rũ (các tượng La Hán). Một số pho tượng nổi tiếng ở VN: tượng Phật A di đà bằng đá ở chùa Phật Tích, tượng Phật Di Lặc bằng đồng ở chùa Quỳnh Lâm, tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở chùa Bút Tháp, tượng 18 vị La Hán bằng gỗ sơn ở chùa Tây Phương, tượng Bát bộ Kim Cương ở chùa Mía…

2.2 Phù điêu:
Các bức phù điêu nổi tiếng ở chùa Thái Lạc, 2 cánh cửa chùa Phổ Minh, bệ đá chùa Phật Tích, Bút Tháp, các phù điêu đình làng…

Tiểu kết:
Cũng giống như kiến trúc, điêu khắc phật giáo cũng mang dáng vẻ giản dị, chất liệu đúc tượng cũng rất thô sơ. Tượng Phật ở đây thường có vẻ mặt lạc quan (hay mỉm cười), thể hiện theo tâm tính ôn hòa, vui vẻ của người Việt. Họa tiết trang trí trên các bức phù điêu không cầu kì mà đơn giản thể hiện nét văn hóa Việt sâu sắc.

Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở
chùa Bút Tháp, Bắc Ninh.

Chương III: Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong nhận văn hoá Việt Nam
1. Sự ảnh hưởng của Phật giáo trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
Trong nghệ thuật tạo hình phật giáo, ở đâu ta cũng có thể nhìn thấy không khí trầm mặc, yên tĩnh, kết tinh của những cảm nhận thấu triệt, những đau khổ của con người, và cuối cùng là sự siêu thoát. Khi chiêm ngưỡng tượng Phật Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở Chùa Bút Tháp người xem như hoà mình vào không khí ấy và thấy một cái gì khác đi trong tâm hồn mình không phải là một cái gì làm cho mình yếu đi, hèn đi trước những sức mạnh siêu nhiên nào đó, mà là một cái gì làm cho mình trở nên cao hơn, vững tâm hơn vào chính mình.

2. Niềm tin sùng bái phật qua nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc.
Từ xưa, hình tượng Đức Phật đã là chủ đề trung tâm của nghệ thuật tạo hình Phật giáo, người Phật tử luôn cần có hình ảnh Ngài để chiêm ngưỡng, đảnh lễ, cúng dường; và, ý nghĩa hơn cả là noi gương tu tập hay làm đối tượng để thiền định quán chiếu…
Việc xây tháp phụng thờ để mọi người đều có thể dâng cúng hương hoa, cờ lọng, tràng phan, bảo cái, kể cả âm nhạc tán tụng. Chiêm ngưỡng tháp Phật là để tưởng nhớ đến những hành trang và những phẩm tính thù thắng của Phật; việc đó được xem như là có phước đức tương đương với việc chiêm ngưỡng chính bản thân Phật khi Ngài còn tại thế.

3. Nét đẹp tư tưởng truyền thống dân tộc thể hiện qua đường nét kiến trúc, điêu khắc phật giáo.
Trong các chùa thời Đại Việt có nhiều loại cây, hoa đại, hoa sen, mẫu đơn…đặc biệt là hoa cau - những dãy dài hun hút, thân cau cao, mốc thếch trải một màu xanh mát giữa những hàng lan can đá xanh chạm khắc rất hữu tình. Những nghê, rồng, loan phượng xen lẫn cỏ cây, hoa lá sinh động, phiêu dật thổi hồn vào đá. Người Việt tâm linh, ngắm cảnh chùa lòng thấy tĩnh lại. Nghĩ đến một điều gì đó xa lắm, phải chăng là nhân sinh, đạo đức con người…


Tiểu kết:
Tóm lại, tính vĩnh cửu của những tác phẩm nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc phật giáo, sức mạnh xuyên suốt thời gian của chúng, hẳn là đã gắn chặt với tư tưởng phật giáo, hướng tới sự giải phóng con người trong bể khổ, khẳng định giá trị thật sự của con người. Không chỉ làm cho lòng người tĩnh lại mà còn hướng thiện cho con người. Niềm tin đức Phật qua các loại hình điêu khắc tượng chính là tin vào tư tưởng của Phật, đó là từ bi, bình đẳng, yêu thương con người mà người Việt Nam từ bao đời luôn coi trọng và học tập những đạo đức đó. Trên khắp nẻo đất nước, chúng ta còn gặp những công trình nghệ thuật Phật giáo khác, tìm thấy ở đó một hoà điệu sâu lắng về tâm hồn. Sự hoà điệu tâm hồn ấy, ở một mức độ rất lớn, là sự bắt gặp những cốt cách dân tộc được thể hiện qua các tác phẩm nghệ thuật Phật giáo.

Chương IV: Những giải pháp về việc lưu giữ và phát huy những nét truyền thống trong nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo.
1. Lưu giữ và tôn tạo các di tích kiến trúc, điêu khắc Phật giáo.
Vẻ đẹp kiến trúc và mỹ thuật điêu khắc ở các ngôi chùa Việt Nam đã tạo nên sức hấp dẫn khách thập phương ở trong nước và quốc tế, đóng góp cho sự phát triển du lịch nước nhà, giới thiệu với các nước trên thế giới nét độc đáo của văn hóa phật giáoViệt Nam.
Trách nhiệm của mỗi người chúng ta là phải giữ gìn những di sản văn hóa đó, càng giữ nguyên trạng càng tốt, nhất là khi trùng tu tôn tạo. Kiến trúc và điêu khắc ở mỗi ngôi chùa được bảo tồn và giữ nguyên trạng càng tôn thêm vẻ đẹp cổ kính đầy bản sắc của các ngôi chùa Việt Nam.

2. Phát huy nét đẹp tư tưởng truyền thống dân tộc qua nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Phật giáo trong văn hoá Việt Nam.
Người Việt Nam luôn mong muốn làm điều thiện và tránh điều ác, coi trọng đạo hiếu và đạo làm người. Mỗi con người Việt luôn hòa đồng, yêu thương giúp đỡ nhau. Vì vậy, nghệ thuật tạo hình phật giáo luôn biết cảm nhận tính cách đó để kết hợp và tạo thành nét đẹp truyền thống của dân tộc. Chúng ta phải phát huy những nét đẹp tinh thần đó để làm rạng rỡ văn hoá nước nhà.

Kết luận
Có thể nói, những tư tưởng và hình ảnh phật giáo trong kiến trúc và điêu khắc đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong văn hoá Việt Nam. Trong một chừng mực nào đó, có thể nghĩ chùa và tượng Phật của người Việt là một trong những nơi giáo dục lòng yêu quê hương xứ sở, về tình người, là một di sản văn hóa quý báu để đời sau gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và nó sẽ tiếp tục toả sáng cái tinh hoa độc đáo của mình cho dân tộc Việt trong tương lai.

Tài liệu tham khảo:
1. Chu Quang Trứ - Mỹ Thuật Lí – Trần Mỹ Thuật Phật Giáo, NXB Thuận Hóa, 1998
2. Hà Văn Tấn – Chùa Việt Nam, NXB KHXH Hà Nội, 1993
3. Nguyễn Khắc Thuần - Tiến Trình Văn Hoá Việt Nam, NXB Giáo Dục, 2006
4. Nguyễn Thừa Hỷ - Lịch Sử Văn Hoá Việt Nam, NXB ĐHQG Hà Nội, 1999
5. Mai Ngọc Chừ - Văn Hoá Đông Nam Á, NXB ĐHQG Hà Nội, 1998
6. Phan Quang Định (biên dịch) – Tìm Hiểu Mỹ Thuật Phật Giáo, NXB Mỹ Thuật, 2005
7. Trần Ngọc Thêm - Cơ Sở Văn Hoá Việt Nam, NXB Giáo Dục, 2001

Tài liệu Internet:
vnexpress.net/SG/Van-hoa/2007/02/3B9F3837/
http://www.sinhvienluat.vn/.../showthread.php?p=40894
hoaivan.vnweblogs.com
http://www.skydoor.net/.../3965
http://www.quangduc.com/vietnam/53tuong ... tthap.html
vinhnghiemvn.com/tuvien/72465B.aspx
daitangkinhvietnam.org/...truc.../35-kin-truc-ngoi-chua-trong-lch
tuvankientruc.com.vn/diendan/showthread.php?t=2125 - 62k –
forum.hoathuytinh.com/showthread.php?t=3030 - 67k –
diendan.daitangkinhvietnam.org/viewforum.php?f=15 - 36k