B.ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾTI .PHẦN MỞ ĐẦU
I.1 .LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
I.1.1 Lí do khách quan:
-Văn hóa bao gồm nhiều thành tố, ẩm thực cũng là một trong những thành tố đó. “mì Quảng” là món mì duy nhất có ở Việt Nam, qua “mì Quảng” ta có thể hiểu hơn về văn hóa ẩm thực của người miền Trung nói chung, và người Quảng Nam nói riêng trên cả phương diện vật chất và tinh thần.
-“Mì Quảng” liên quan mật thiết đến văn hóa ẩm thực vùng miền Quảng Nam (văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên), không những đáp ứng nhu cầu bản năng sinh tồn của con người mà quan trọng hơn nó nói lên được thói quen, bản chất, tâm tính, đời sống con người Quảng Nam.
-“Mì Quảng” từ khi ra đời đến nay, nó vẫn giữ nguyên vẹn giá trị và gắn bó gần gũi với đời sống người dân Quảng Nam. Và trong tô mì Quảng thể hiện được “hồn túy” Quảng Nam.
I.1.2 Lí do chủ quan
-“Mì Quảng” là một món ăn ngon, thường gây sự chú ý của thực khách khi đến Quảng Nam, đi tìm cái khả năng thu hút của nó là vấn đề mà người thực hiện đề tài muốn tìm tòi.
-Đặc biệt, “mì Quảng” còn thể hiện tình yêu của mỗi người dân xa quê đối với Quảng Nam, không đâu xa cả mà chính là yêu và nhớ một món ăn quê nhà.
-Tuy nó là một món ăn mộc mạc, dân dã nhưng sau này nó sẽ có một giá trị nhất định trong văn hóa ẩm thực Quảng Nam và trong cả nước.
Đấy chính là những lí do thúc đẩy người thực hiện đề tài muốn quan tâm và tìm hiểu về món “mì Quảng” dưới hình thức một tiểu luận.
I.2 .MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu rõ món mì Quảng nhằm có hai mục đích cơ bản:
-Biết chính xác về cách thức chế biến, nguồn gốc hình thành, qua đó hiểu thêm về một món ăn Quảng Nam. Đồng thời hiểu thêm về bản chất con người Quảng Nam, phong cách ăn uống cũng như đặc điểm địa chí Quảng Nam quy định cách ăn uống, đặc trưng món ăn. Hiểu rõ hơn về văn hóa ẩm thực dân gian vùng miền Trung nói chung, Quảng Nam nói riêng trong cơ tầng văn hóa ẩm thực Việt Nam.
-Nhằm nâng cao thương hiệu mì Quảng sánh cùng các món mì nổi tiếng của thế giới như mì Quảng Đông, mì trường thọ, mì Spaghetti nhằm phát triển du lịch Quảng Nam.
I.3 .LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
-Mì Quảng là một món ăn dân dã và gắn bó với người dân Quảng Nam rất sâu đậm. Nhưng chính yếu tố mộc mạc này tạo nên những kiến thức về mì Quảng chỉ được truyền miệng từ đời này sang đời khác.
-Tuy nhiên, trong thời gian gần đây có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về món “mì Quảng” trên nhiều phương diện:
+Như sách “Văn hóa ẩm thực Việt Nam - Các món ăn miền Trung” do Mai Khôi biên khảo và sáng tác, có nghiên cứu về mì Quảng, đã cho những kiến thức cơ bản nhất về món ăn này. Với sự nghiên cứu ẩm thực Việt Nam toàn diện, dàn trải các món ăn từ Bắc vào Nam nên phần mì Quảng là một mảng nhỏ.
+Cũng như cuốn “Văn hóa phi vật thể ở Hội An” do Bùi Quang Thắng chủ biên có một cái nhìn khái quát về ẩm thực dân gian Hội An, là một đóng góp lớn nói về văn hóa phi vật thể ở Hội An - Quảng Nam, tuy nhiên “mì Quảng” cũng chỉ được biết đến như một ví dụ điển hình của ẩm thực nơi đây.
+Ngoài ra, có nhiều bài viết, xã luận trên báo, đài, internet,...viết về mì Quảng như:
http://muivi.com/muivi/index.php?option ... Itemid=431http://xuquang.comVà còn rất nhiều trang web khác, được viết dưới nhiều hình thức xã luận là chủ yếu.
Thực sự khách quan, chúng ta chỉ biết nó dưới dạng đơn thuần là một món ăn đặc sản của Quảng Nam. Mì Quảng chưa đi sâu vào sách vở nhiều.
I.4 .ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
I.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trọng tâm là xoay quanh bao quát tìm hiểu “mì Quảng trong văn hóa ẩm thực Quảng Nam”
I.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu được xoay quanh tìm hiểu (dạng tiểu luận) về nguồn gốc hình thành món mì Quảng cũng như cách thức chế biến món mì Quảng thể hiện đặc trưng của nó. Đồng thời so sánh với các món mì trên thế giới. Ngoài ra, nhìn tổng quát nó dưới góc nhìn văn hóa và vị trí thật sự của mì Quảng hiện nay.
I.5 .Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
I.5.1 Ý nghĩa khoa học
Nếu như tìm hiểu vấn đề này thành công, sẽ góp một phần nhỏ cung cấp một cách tổng quát, chính xác, đầy đủ kiến thức về món mì Quảng của người dân Quảng Nam . Và qua đó, làm nổi bật ý nghĩa triết lí của món ăn này trong văn hóa ẩm thực Việt Nam nói chung và ẩm thực dân gian Quảng Nam nói riêng .
I.5.2 Ý nghĩa thực tiễn
Nhằm góp phần nâng cao những hiểu biết của người thực hiện đề tài về văn hóa ẩm thực Việt Nam và ẩm thực các vùng miền trong nước. Ngoài ra, góp phần kiến thức chính xác về văn hóa ẩm thực mì Quảng, văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên.Và nếu thật sự thành công sẽ có đóng góp có ý nghĩa trong việc phát triển văn hóa du lịch ở Quảng Nam.
I.6 .PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN TƯ LIỆU
I.6.1 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu từ bốn phương pháp chủ yếu:
I.6.1.1 .Phương pháp lịch sử - logic
Phương pháp lịch sử được áp dụng để từ lịch sử định vị, tìm hiểu món mì Quảng trên trục văn hóa không gian - thời gian - chủ thế. Phương pháp này giúp người thực hiện đề tài tìm ra được nguồn gốc, các điều kiện khách quan, chủ quan cho sự hình thành và ra đời của món mì Quảng.
I.6.1.2 .Phương pháp phân tích - tổng hợp
Phương pháp phân tích - tổng hợp là một phương pháp sánh đôi. Phương pháp phân tích cho ta nhìn nhận món mì Quảng ở từng góc độ chi tiết và cụ thể nhất để đi lí giải từng tập tính, lối sống người dân trong quá trình tận dụng môi trường tự nhiên. Phương pháp tổng hợp lại giúp ta khái quát, định hình về sự tác động trở lại của môi trường tự nhiên khiến con người tạo ra món mì Quảng, lại phù hợp chính nhu cầu thiết yếu của họ. Mì Quảng ngoài yếu tố là một món ăn vật chất đơn thuần thì nó còn có một giá trị tinh thần rất lớn với người dân Quảng Nam.
I.6.1.3 .Phương pháp so sánh - đối chiếu
Phương pháp đối chiếu - so sánh giúp ta biết được sự khác nhau giữa mì Quảng và các món mì khác trên thế giới, cũng như những món ăn tương tự. Từ đó, rút ra những đặc trưng của mì Quảng, thấy được văn hóa ẩm thực ở những vùng miền khác nhau thì sẽ có những đặc sắc riêng biệt .Khái quát hơn, trong những nền văn hóa khác nhau thì việc ăn uống cũng có những ứng xử khác nhau phù hợp với tâm thức mỗi dân tộc.
I.6.1.4 .Phương pháp thực chứng - khảo sát
Phương pháp thâm nhập thực địa giúp ta tìm hiểu rõ hơn món mì Quảng ở chính địa phương Quảng Nam bằng thâm nhập khảo sát, ghi chép thực tế. Tránh được cái nhìn phiến diện, sai lệch trong cách thức suy luận không chính xác của các phương pháp trên.
I.6.2 Nguồn tư liệu
-Nguồn tư liệu được sử dụng là các bài viết, các nghiên cứu về ẩm thực các vùng miền, ẩm thực Việt Nam , ẩm thực thế giới ,…
-Ngoài ra còn có các tư liệu từ mạng internet, video clip, phim ảnh, …
-Nguồn thực tế phỏng vấn người dân Quảng Nam.
I.7 .BỐ CỤC ĐỀ TÀI
Đề tài có bố cục gồm có ba phần và bốn chương như sau:
-Phần mở đầu gồm có bảy mục (như đã trình bày)
-Phần nội dung gồm có ba chương:
+Chương 1: Trình bày những khái quát chung nhất đi từ nhìn nhận sơ lược về ẩm thực Việt Nam nói chung, đến ẩm thực Quảng Nam nói riêng, đến món mì Quảng.
+Chương 2: Trình bày đặc trưng của món mì Quảng với nội dung lịch sử hình thành và cách thức chế biến của món ăn này.
+Chương 3: Nêu bật lên luận điểm và nhìn nhận mì Quảng dưới góc nhìn văn hóa.
II .PHẦN NỘI DUNG
II.1 Chương 1: Khái quát chung
II.1.1 .Ẩm thực Việt Nam
- “ Ăn uống là văn hóa , chính xác hơn , đó là văn hóa tận dụng môi trường tư nhiên”[ ]. Cơ cấu bữa ăn của người Việt Nam thiên về ăn các loại thực vật xanh nhiều xenlulôzơ “ cơm-rau-cá-thịt”.
- Ẩm thực đối với người Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa là một quy thức mang yếu tố tổng hợp và sự hài hòa: của món ăn, giữa món ăn và cơ thể con người, giữa con người với môi trường tự nhiên.
- Nói đến ẩm thực Việt Nam không thể không kể đến các món ăn Việt Nam nó cũng là sản phẩm của văn hóa nông nghiệp lúa nước , rất đa dạng .Thể hiện vai trò của cây lúa nước là rất quan trọng.
II.1.2 .Ẩm thực Quảng Nam
- Quảng Nam thuộc miền Nam Trung Bộ, Việt Nam, ẩm thực Quảng Nam bên cạnh các tính chất chung của ẩm thực miền Trung với cơ cấu bữa ăn thiên về thực vật và cá biển “cơm - rau - cá - mắm”, và thiên về sự no đủ , đậm đà.
- Quảng Nam tiếp xúc với các luồng văn hóa lớn trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ytalia,… nhờ thương cảng, trung tâm mậu dịch nổi tiếng phồn thịnh từ thế ki XVI đến thế kỉ XIX trong triều đại phong kiến nhà Nguyễn nên văn hóa nói chung, đặc biệt là văn hóa ẩm thực rất khác so với các tỉnh còn lại ở miền Trung.
II.1.3 . Món “mì Quảng”
- Từ điển Wikipedia: “Mì Quảng là một món ăn đặc trưng của Quảng Nam, Việt Nam, cùng với món cao lầu […] Mì Quảng thường được làm từ sợi mì bằng bột gạo xay mịn và tráng thành từng lớp bánh mỏng, sau đó thái theo chiều ngang để có những sợi mì mỏng khoảng 2mm. Sợi mì làm bằng bột mỳ được trộn thêm một số phụ gia cho đạt độ dòn, dai. Dưới lớp mì là các loại rau sống, trên mì là thịt heo nạc, tôm, thịt gà cùng với nước dùng được hầm từ xương heo. Người ta còn bỏ thêm đậu phụng rang khô và giã dập, hành lá thái nhỏ, rau thơm, ớt đỏ... Thông thường nước dùng rất ít.”
- Tác giả Mai Khôi : “ Mì Quảng là một biến dạng của phở , đều làm từ bột bánh gạo chan nước dùng […]”
- Tác giả Bùi Quang Thắng “ Mì gà ( mì Quảng) có nét giống phở Tàu hoặc hoành thánh nhưng không phải là phở hoặc hoành thánh. Công thức chế biến của chúng linh hoạt hơn, ít nước và nhiều phụ gia hơn, khi ăn tất cả được trộn chung trong một bát”.
- Tuy nhiên, những định nghĩa trên còn nhiều thiếu sót và chưa chính xác (đi sâu vào quy trình chế biến sẽ rõ hơn về món ăn này)
II.2 Chương 2: Đặc trưng của “mì Quảng”
II.2.1 . Nguồn gốc hình thành “mì Quảng”
1.Thời gian ra đời :
- Từ thế kỉ XVI , nhà Nguyễn dời kinh đô vào Phú Xuân -Huế , thì cả nước đã hình nên những trung tâm kinh tế, văn hóa lớn như Thăng Long, Phố Hiến, Phú Xuân, Hội An, Cù Lao Phố, Mỹ Tho, Hà Tiên. Và Hội An - Quảng Nam được xem là một trung tâm kinh tế, văn hóa và là một thương cảng quốc tế lớn phồn hoa ở miền Trung.
2.Xuất xứ :
- Có tư liệu cho rằng mì Quảng có nguồn gốc từ Trung Quốc: “… người Tàu đã đem món mì của họ vào Hội An [...] ta lại dung nạp và biến hóa món mì ấy để phù hợp với sản vật và cái “gu” ăn uống của ta.” .
- Tư liệu khác cho rằng mì Quảng cũng có nguồn gốc từ nước Ý ( mì Spaghetti) hay Nhật Bản (mì Soma)
- Nhưng cũng có quan niệm cho rằng mì Quảng là món ăn của chính người Việt Nam .Theo người Quảng Nam bản địa thì mì Quảng có nguồn gốc từ một món ăn khác đấy là bánh tráng cuốn thịt heo.
II.2.2 .Cách thức chế biến “ mì Quảng”
- Sợi mì: bột gạo tẻ (gạo Xiệt), ngâm nước qua một đêm xay thành bột đem tráng (giống như quy trình tráng bánh tráng ) thành “mì lá” đem “chấn” thành sợi mì.
- rau sống trộn : trộn đều các loại rau thơm khác nhau như rau xà lách, diếp cá, rau quế trắng, rau hung, giá, đắng ngò, hành, é , …
- nước nhưn (nhân): Nhưn mì Quảng thường có thịt động vật như heo hoặc gà, tôm, cá,…ướp gia vị tiêu, tỏi, mì chính đặc biệt là ớt màu (ớt phơi khô nghiền thành bột ) cho thật “thấm thía” sau đó xào cho săn lại và cho nước vào nấu đến một độ nào đó tất cả đều thấm thật thấm cả nhưn lẫn nước sền sệt đậm đặc là được.
- Tiểu kết : tô mì ngon là tô mì hội đủ các yếu tố : nước nhưn đậm đà gia vị, sợi mì, rau sống và không thiếu một phụ gia nào. Nếu thiếu đi một nguyên liệu thì không thành ra tô mì Quảng.
II.3 Chương 3: “mì Quảng” dưới góc nhìn văn hóa
1.Đặc tính hài hòa của “mì Quảng”
- Hài hòa trong tô mì :
+ Theo nguyên vật liệu: đầy đủ các thành phần, tinh bột trong sợi mì; xenlulôzơ và các loại vitamin, vị thuốc trong rau sống trộn; đạm, khoáng trong thực phẩm (thịt heo , tôm , cá , …), protein trong dầu ăn, …tạo nên một món ăn đủ chất.
+ Sự tổng hòa của mùi vị và màu sắc: tô mì có đầy đủ màu sắc, trắng – xanh - vàng - đỏ - đen; đầy đủ các vị chua - cay - măn - ngọt - đắng. Một sự tổng hợp quân bình tạo nên sắc thái của mì Quảng ăn nhiều mà không thấy ngán.
- Hài hòa giữa tô mì và địa chí Quảng Nam :
+ Sự chông chênh khắc nghiệt của thời tiết quá lạnh và quá nóng khiến cách thức làm tô mì Quảng rất đặc biệt: ấm chứ không nóng quá không lạnh qua và mùa nào cũng có thể ăn được, với ý nguyện mong thời tiết trời đất lúc nào cũng yên bình để sinh sống và làm ăn.
+ Tận dụng mọi điều kiện của thiên nhiên ban tặng để làm nhưn mì, có cá trầu (cá lóc) thì làm mì cá trầu, có gà thì làm mì gà, mùa mưa dông thì làm mì sứa, nơi nuôi nhiều tôm thì làm mì tôm,…thể hiện tính linh hoạt của con người nơi đây ăn uống theo mùa. Và có sự quy định chặt chẽ của môi trường trong ăn uống mang tính chất địa văn hóa.
- Hài hòa giữa tô mì và công việc (nghề nông-đi biển):
+ Người dân Quảng Nam làm nhiều công việc rất nặng nhọc, đa số nông dân làm lụng cực nhọc trên đồng ruộng, đi biển đánh cá xa bờ nên ăn mặn (tính dương) đây có thể là nguyên nhân làm nên cái mặn mà của nhưn mì Quảng để bù lại.
+ Cách ăn mì: ăn nhanh, ăn “và”, “lua” ào ào, nhiều tư thế khi ăn thể hiện nên tính đứng ngồi không yên trước cảnh thời tiết thất thường mưa, bão, lũ lụt, hạn hán ,…phải ăn nhanh làm nhanh không là “trắng tay”.
+ Mì Quảng nói lên bản chất của người Quảng Nam rất nhiều. Không màu mè kiểu cách, hơi thô thiển nhưng chân thật, rất vững vàng trong nguyên tắc nhưng cũng biết uyển chuyển trong ứng xử, mặc dầu uyển chuyển có hơi cứng nhắc (Rõ ràng mì làm sao thì người làm vậy).
2. Vai trò “Mì Quảng” trong truyền thống và hiện đại
truyền thống
+ Trước năm 1975 chỉ trong địa phận tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng.
+ Nếu như nông thôn Bắc Bộ có biểu tượng gốc đa, quán nước đầu làng thì biểu tượng của nông thôn Quảng Nam là quán mì Quảng tuềnh toàng.
+ Mì Quảng là món ăn hơi xa hoa đối với người dân Quảng Nam lúc trước, chỉ dọn trong đám đình, đãi thợ mùa gặt, …
Sự phát tán của “mì Quảng”:
+ Mì Quảng đã vượt biên giới phát tán đi theo những người Quảng Nam đi di tản vào Nam, hoặc người Quảng Nam vượt biên giới sang Mỹ sinh sống. Mì Quảng cũng thay đổi để hợp với con người và miền đất mới.
+ Mì Quảng còn vượt qua biên giới tôn giáo, thành món mì Quảng chay phù hợp với những tín đồ Phật giáo.
Thực trạng của “mì Quảng” hiện nay:
+ mì Quảng tồn tại lâu đời hơn phở, có vị ngon cũng không kém phở, và có một giá trị nhất định, đi vào ca dao một cách tự nhiên :
“Ai ơi hãy đến xứ ta
Ăn tô mì Quảng mà thương nhau cùng”
Mì Quảng đi vào kí ức của những thi sĩ đất Quảng Nam, với thi sĩ Bùi Giáng, nhà văn Nguyễn Văn Xuân, …thi sĩ Luân Hoán tả tô mì Quảng :
“Tay bưng kính cẩn tô mì
Khói bay hương nói điều chi với mình”
+ Thực trạng của mì Quảng về khách quan mà nói là một món ăn có hương vị rất riêng biệt nhưng nó chưa đạt đến một trình độ tiêu chuẩn hóa.
+ Mì Quảng đối với người Quảng Nam hiện nay bắt đầu có một vai trò lớn trong phát triển du lịch. Với hai di sản văn hóa thế giới khu phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn như một điểm tựa để Quảng Nam phát triển, và mì Quảng cũng vậy, nó bắt đầu được chú ý bởi những thực khách nước ngoài bởi mùi vị rất lạ và hấp dẫn so với những món mì mà họ đã từng nếm qua.
II.4 Chương 4: kết luận
Mì Quảng có nguồn gốc khá lâu, một món ăn ngon , hấp dẫn bởi sự hài hòa trong món ăn, phù hợp với con người , địa chí xứ Quảng Nam , và để lại nhiều dư âm đối với mỗi người dân Quảng Nam xa quê , để lại dư vị với mỗi du khách khi đến Quảng Nam .Đấy là nghệ thuật của người nghèo , người lao động mang chân chất cái vị nguyên thủy giữa cái “no” và “đậm”. Tuy nhiên, tính truyền thống ,bản sắc rất đậm đà nhưng cần phải có một xúc tác để cái truyền thống được tiếp xúc với hiện đại.
III .PHẦN KẾT LUẬN
III.1 CÁCH TIẾP CẬN ĐỀ TÀI VÀ TƯ LIỆU
- Hướng tiếp cận chủ yếu là đọc các tư liệu, bài viết , các nghiên cứu về “mì Quảng” của các tiền nhân đi trước.
- Ngoài ra, còn tiếp cận những video, phim ảnh (về cách thức chế biến món mì Quảng chẳng hạn ) để có cách tiếp cận về phương diện nhìn và hình dung đúng đắn về mì Quảng.
- Quan sát và tìm hiểu thực tế những nhà có truyền thống làm mì ở Quảng Nam là một cách tiếp cận hiệu quả nhất, định hình rõ ràng về đề tài.
III.2 KẾ HOẠCH LÀM VIỆC
- 27/03/2009: Xác định tên đề tài: “ tô mì Quảng trong văn hóa ẩm thực Việt Nam”
- 02/04/2009: Sửa đổi tên đề tài: “mì Quảng trong văn hóa ẩm thực Quảng Nam” ,đề ra đề cương sơ bộ
- 03/04/2009→20/04/2009: Tìm tư liệu và hoàn thành bản đề cương chi tiết
- 27/04/2009→07/05/2009: Tìm hiểu thực tế tại Quảng Nam ,tìm hình ảnh ,và triển khai nội dung đề tài
- 08/05/2009→24/05/2009: Viết và tiến hành triển khai tiểu luận
- 27/05/2009: Post (đề cương sơ bộ) và (đề cương chi tiết) lên diễn đàn Văn Hóa Học
- 27/05/2009→08/07/2009: Tiếp tục triển khai và hoàn thiện tiểu luận
- 09/07/2009→16/07/2009(dự kiến): Nộp tiểu luận
-
III.3 TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Trần Ngọc Thêm ,1999. Cơ sở văn hóa Việt Nam .NXB Giáo Dục.
• Mai Khôi ,2006. Văn hóa ẩm thực Việt Nam-Các món ăn miền Trung. NXB Thanh Niên.
• Bùi Quang Thắng (chủ biên), 2005. Văn hóa phi vật thể ở Hội An. NXB Thế giới.
•
http://www.vanhoahoc.com/site/index.php ... 210&Itemic