Tính dung hợp của Phật giáo đời Trần

[leminhtuan]

LÊ MINH TUẤN
Học viên Cao học VHH K12

Bài tập môn Phương pháp nghiên cứu VHH – KVH

Bài tập 1: Chọn 1 đề tài, xác định các cặp đối lập, kiểm tra tính tương hiện, tương hóa, hướng hòa.

Đề tài: Tính dung hợp của Phật giáo đời Trần

Văn hóa Phật giáo là một bộ phận quan trọng trong hệ thống các tôn giáo lớn trên thế giới. Đặc biệt, nó có ảnh hưởng sâu sắc đến nền văn hóa Việt Nam. Trải qua nhiều thời kỳ, Phật giáo đời Trần có thể xem là điểm son rạng rỡ trong dòng chảy văn hóa Phật giáo Việt Nam nói riêng, văn hóa dân tộc nói chung. Ở đây, người viết sẽ đề cập đến một trong những đặc tính quan trọng, nổi bật nhất của Phật giáo đời Trần, đó là tính dung hợp.
1. Các cặp đối lập:
Tính tổng hợp >< Tính hỗn tạp >< Tính dung hợp >< Tính độc đoán >< Tính linh hoạt
Phật giáo >< Đạo giáo >< Nho giáo
Trước đời Trần >< đời Trần >< sau đời Trần
2. Tính tương hiện
Trong sự hỗn tạp lại có phần tổng hợp, thống nhất trong một chỉnh thể (dung hợp)
Trong sự độc tôn lại có phần linh hoạt, dung hòa giữa các thành tố bên trong (dung hợp)
3. Tính tương hóa
Dung hợp chỉ là tổng hợp đơn thuần, không có tổ chức, sẽ dẫn đến hỗn tạp
Tối ưu hóa vai trò sự dung hợp, theo kiểu cực đoan, sẽ dẫn đến độc đoán
4. Tính hướng hòa
Hỗn tạp hoặc độc tôn quá mức đều không tốt, đòi hỏi cần phải dung hợp

Bài tập 2: Vận dụng phương pháp dịch lý và lập sơ đồ cấu trúc cho đề tài
1. Xác định các từ khóa
Có 3 từ khóa: tính dung hợp, Phật giáo, đời Trần
2. Cấu trúc ngữ pháp
Tính dung hợp của Phật giáo đời Trần
DT trung tâm Định tố 1 Định tố 2
3. Đối tượng, giới hạn nghiên cứu
Đối tượng: tính dung hợp
Giới hạn: Phật giáo đời Trần
4. Sơ đồ cấu trúc

Cấp 0 Văn hóa Phật giáo
(lĩnh vực nghiên cứu)

Cấp 1 (chủ thể) Tính tổng hợp Tính dung hợp Tính linh hoạt


Cấp 2 (không gian) Trung Quốc Việt Nam Ấn Độ


Cấp 3 (thời gian) Trước đời Trần Đời Trần Sau đời Trần

Mình chưa làm xong bảng sơ đồ.
Rất mong nhận được sự góp ý của các bạn.
Mình xin chân thành cảm ơn.

[doantrang1808]

Thầy ơi, theo em biết thì tính dung hợp là sự kết hợp của tính tổng hợp và linh hoạt. Dung hợp đó là sự tổng hợp nhiều yếu tố khác nhau lại và biến đổi một cách linh hoạt để tạo ra cái mới (Sách Cơ sở văn hóa Việt Nam của thầy Thêm– trang 300). Nếu vậy thì ở cấp 1 thầy đặt tính dung hợp tương đồng với tính tổng hợp và linh hoạt là so sánh không đồng đẳng rồi. Hiện tại em chưa nghĩ ra tính khác để thay thế vào. Thầy nghĩ thêm thử nhé

[nguyentrunghiep]

theo mình nghĩ tính dung hợp là cái gốc qua quá trình tiếp biến với những cái xung quanh thì cái gốc đó sẽ "hấp thụ" những cái tinh túy, những cái hay của những cái xung quanh nó và biến những cái tinh túy đó thành cái của nó. Hay nói cách khác, cái gốc đó thay đổi cả về lượng lẫn chất nhưng cái căn bản, cái cốt lõi vẫn chiếm tỷ trọng cao (phần tích hợp mới vào chiếm tỷ trọng thấp). Nếu cái mới tích hợp vào nhiều thì cái gốc đó không còn là cái gốc nữa mà đã biến thành cái gốc 1, cái gốc 2...rồi.

Theo tác giả thì tính dung hợp là gì?

[leminhtuan]

Trước hết, xin chân thành cảm ơn các bạn đã góp ý.

Về ý kiến của bạn Trang, thì DUNG HỢP + TỔNG HỢP + LINH HOẠT, như trong Bản sắc VHVN của GS. Trần Ngọc Thêm, trang 553 viết: "Dung hợp là sự tổng hợp của nhiều yếu tố khác nhau lại và biến đổi một các linh hoạt để tạo nên cái mới: DUNG HỢP = TỔNG HỢP + LINH HOẠT. Dung hợp là một dạng tiếp biến văn hóa đặc biệt".

Thế thì, Dung hợp, Tổng hợp, hay Linh hoạt đều là những đặc tính, theo mình nên xếp ngang nhau.

Định nghĩa trên có lẽ cũng là câu trả lời cho câu hỏi của bạn Hiệp về tính dung hợp.

Mình sẽ suy nghĩ thêm. Rất mong các bạn góp ý tiếp cho sơ đồ cấu trúc dưới đây của mình.

[tutran]

Về sơ đồ của Thầy Tuấn, Mình có ý kiến thế này:"
"Cấp 1 (chủ thể) Tính tổng hợp Tính dung hợp Tính linh hoạt"
-Nói giống như bạn trang, và cả phần giải thích của Thầy Tuấn, Thực chất Dung hợp bao gồm Tổng Hợp+ Linh Hoạt, vì vậy đặt Tổng hợp-dung hợp và linh hoạt ngang hàng nhau trong 1 đẳng thức 3 thành tốlaf chưa ổn lắm.
Mình đề xuất như sau: Độc Tôn-Dung Hợp-và Bị Hòa Tan ( Đánh mất cái gốc của mình)-Như bận Hiệp đã đề cập.
Vài góp ý như vậy, Thầy suy nghi xem sao

[phuongthanhtsk]

Chào thầy Tuấn,
Em cũng thấy rằng trong "tính dung hợp" đã có "tính tổng hợp" và "tính linh hoạt", nếu đặt 3 tính này ngang nhau thì không hợp lí lắm.
Phần lĩnh vực nghiên cứu thầy để là "các đặc tính của Phật giáo", vậy thì bên cạnh tính dung hợp, Phật giáo còn có tính gì khác nữa thầy có thể đưa vô phần chủ thể mà, theo em biết thì ngoài tính dung hợp, Phật giáo Việt Nam còn có tính dân tộc, tính dấn thân, và tính khai phóng, không biết có đúng không?

Chúc thầy làm bài tốt nha!

[lamtam_09]

Vâng, đúng theo các bạn nói thì ở cấp độ 1 thầy đặt 3 tính đó ngang nhau làm chủ thể thì không xác đáng, vì theo như thầy đưa ra vấn đề nghiên cứu ngay từ đầu chỉ là tính dung hợp thôi, mà sự kết hợp chăt chẽ tính tổng hợp và linh hoạt tạo nên tính dung hợp (GS. Thêm - Cơ sở VHVN). Các hiện tượng văn hóa có gần nhau, tiếp xúc, giao lưu cùng sống chung trong 1 nền văn hóa, trên cơ sở đó nó mới biến tấu linh hoạt giữa yêu tố nội sinh và ngoại sinh trên cái nền của yếu tố ngoại sinh cho phù hợp với hoàn cảnh mới.

Phật giáo khi vào Việt Nam tiếp xúc với các tín ngưỡng bản địa, rồi tổng hợp của chính các tông phái Phật giáo với nhau mà nó khác hẳn với cái gốc nguyên bản lúc trước Ấn Độ, Trung Hoa và không có tông phái nào thuần nhất.

Ở mục thứ 3 - tính tương hóa - bài tập 1 thầy nên ghi là "dung hợp nếu chỉ là" chứ "dung hợp chỉ là" sẽ khiến người khác hiểu lầm.
Cò sơ đồ của thầy nhỏ quá, em chả nhìn thấy rõ.hii

[nguyentrungha]

Đọc ý kiến của tác giả và ý kiến của các bạn tranh luận, góp ý, mình thấy có nhiều băn khăn nên muốn có một chút ý kiến với Thầy. Tên đề tài đã qúa rõ ràng và thầy phân tích cũng đã hợp lí. Điều mình thấy băn khoăn là "tính tổng hợp", "tính linh hoạt" có phải là những đặc tính của Phật giáo VN hay không? hay đó là tích cách của người Việt Nam? Có khi đặc trưng tinh cách của dân tộc nó có thể trùng với đặc tính của một tôn giáo và có khi hoàn toàn khác nhau. (mình không rõ về Phật giáo lắm nên mới nêu ra để thầy cân nhắc). Nếu nó là đặc tính của Phật giáo thì sơ đồ cấu trúc của thầy hợp lí rồi, còn nếu không phải thì thầy nên cân nhắc lại và đưa vào một vài đặc tính đặc trưng của Phật giáo như một số gợi ý.
Chúc thầy vui.

[leminhtuan]

Trước hết, mình cảm ơn tất cả các bạn đã góp ý, đặc biệt là phần: tính dung hợp, tính tổng hợp, tính linh hoạt.
Theo cách hiểu của mình, thì PG và PGVN có cả 3 đặc tính này. Tổng hợp ở chỗ, PG tổng hợp nhiều nguồn tư tưởng (cấp độ ban đầu, chẳng hạn 1 số chủ trương của các tôn giáo ở Ấn Độ), linh hoạt ở chỗ sử dụng những nguồn tư tưởng đã tiếp nhận một cách uyển chuyển, phù hợp với hoàn cảnh (trong PG gọi là tùy duyên), dung hợp ở chỗ PG vừa gồm thâu 1 số hệ tư tưởng, vừa sử dụng chúng dung hòa với nhau, áp dụng một cách sáng tạo, tùy trình độ đối tượng (khế cơ), tùy hoàn cảnh (khế xứ), tùy thời gian (khế thời), ứng dụng phù hợp với quan điểm/ luân lý (khế lý).
Đúng là mình không nên để 3 đặc tính trên gần nhau, mà nên tiếp thu ý kiến của bạn Thanh.
Mình sẽ bổ sung và chỉnh sửa phần các đặc tính của Phật giáo: Tính dung hợp/ Tính nhân bản/ Tính nhập thế. . Như vậy sẽ không gây thắc mắc nhiều.
Rất mong nhận được những góp ý tiếp theo của các bạn

[leminhtuan]

Bài tập 3: Lập đề cương cho bài nghiên cứu
(Tính nhập thế của Phật giáo đời Trần)

DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Lịch sử vấn đề
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
7. Bố cục của đề tài

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TÍNH DUNG HỢP
1.1. Quan điểm của các nhà nghiên cứu về tính dung hợp
1.2. Các định nghĩa tính dung hợp
1.3. Định nghĩa tính dung hợp
* Tiểu kết

CHƯƠNG 2: DIỆN MẠO PHẬT GIÁO ĐỜI TRẦN
2.1. Bối cảnh đất nước và tình hình Phật giáo
2.1.1. Bối cảnh đất nước
2.1.2. Tình hình Phật giáo
2.2. Phật giáo nhập thế
2.2.1. Tính nhập thế của Phật giáo
2.2.2. Tinh thần nhập thế của Phật giáo đời Trần
2.3. Sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm
2.3.1. Trần Nhân Tông: vị Tổ khai sáng Thiền phái Trúc Lâm
2.3.2. Những đặc điểm nổi bật của Thiền phái Trúc Lâm
2.4. Phật giáo đời Trần: thời kỳ hưng thịnh và suy thoái
2.4.1. Thời kỳ hưng thịnh
2.4.2. Giai đoạn suy thoái
* Tiểu kết

CHƯƠNG 3: TÍNH DUNG HỢP CỦA PHẬT GIÁO ĐỜI TRẦN
3.1. Dung hợp giữa 3 tôn giáo: Nho, Phật, Lão
3.1.1. Phật giáo dung hợp với Nho giáo
3.1.2. Phật giáo dung hợp với Lão giáo
3.2. Dung hợp giữa các tông phái trong Phật giáo: Thiền, Tịnh, Mật
3.2.1. Phật giáo đời Trần lấy Thiền tông làm chủ đạo
3.2.2. Dung hợp với Tịnh Độ tông
3.2.3. Dung hợp với Mật tông
3.3. Dung hợp giữa các hệ phái thiền Phật giáo: Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Thảo Đường
3.3.1. Sự dung hợp tư tưởng Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi
3.3.2. Sự dung hợp tư tưởng Thiền phái Vô Ngôn Thông
3.3.3. Sự dung hợp tư tưởng Thiền phái Thảo Đường
3.4. Dung hợp giữa tại gia và xuất gia
3.4.1. Đời sống tùy duyên
3.4.2. Chủ trương “cư trần lạc đạo”
4.2.3. Cư sĩ đồng thời là Thiền sư
* Tiểu kết

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC