gửi bởi Lê Khiên » Thứ 7 09/08/14 22:18
Bài tập 3
Định vị đối tượng và lập đề cương chi tiết cho đề tài đã chọn, bổ sung các thành tố phụ (dẫn nhập, mục lục, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục)
Bài làm
MỤC LỤC
DẪN NHẬP
1. Lý do chọn đề tài
Phong tục tặng quà là một loại hình văn hóa phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên thế giới trong đó có Nhật Bản. Đối với người Nhật, phong tục tặng quà còn được xem là phương pháp gắn kết con người lại với nhau, trong phạm trù văn hóa ứng xử, đây được xem là nét văn hóa vừa tế nhị vừa sâu sắc. Bài nghiên cứu nhằm mục đích ứng dụng các đặc tính của văn hóa so sánh như tính chỉnh thể: nghiên cứu phong tục tặng quà ở Nhật trong chỉnh thể của nền văn hóa, lịch sử, tôn giáo Nhật…; tính khoa việt: với so sánh xuyên văn hóa, xuyên khoa học để nêu bật các yếu tố đặc trưng trong phong tục tặng quà của người Nhật; tính khả tỷ giáo: để tìm ra những yếu tố tương đồng và khác biệt giữa các nền văn hóa khác, phong tục khác; tính đại diện và tính điển hình: để nêu các đặc tính chung trong văn hóa ứng xử của dân tộc Nhật thể hiện qua phong tục tặng quà.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở so sánh với các nền văn hóa của các quốc gia trong khu vực gần (phương Đông) và khu vực xa (phương Tây), đề tài nghiên cứu nhằm mục đích chỉ ra những mối liên hệ mang tính quy luật giữa các thành tố trong lịch sử hình thành và phát triển của phong tục tặng quà Nhật.
Bài nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về phương pháp luận của nhà Nhân học Pháp Marcel Mauss; nhà Nhân học Hoa kỳ Ruth Benedict, nhà dân tộc học Nhật Bản柳田國男 – Yanagida Kunio và các nhà nghiên cứu đáng tin cậy khác để tiếp cận vào các vấn đề cốt lõi tinh tinh thần thông qua nghiên cứu phong tục tặng quà của Nhật dưới góc độ phương pháp cấu trúc hệ thống loại hình. Đây chính là sản phẩm của tư duy biện chứng về từ đó nhận định được điều kiện lịch sử, kinh tế là yếu tố chi phối điều kiện văn hóa và ngược lại. Chính mối quan hệ tương hỗ giữa hai thành tố trên đã hình thành nên văn hóa đặc trưng của dân tộc Nhật thông qua phong tục tặng quà
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
3.1 Tình hình nghiên cứu trong nước
Trong tác phẩm “Nhật Bản trong chiếc gương soi” của Nhật Chiêu, NXBGD, 2003, tác giả đã nhấn mạnh đến tình yêu nghệ thuật, thiên nhiên của con người Nhật Bản gắn liền với các hoạt động mang tính chất nghi lễ, phong tục. Ngoài ra, tuy không thể hiện là một nghiên cứu cụ thể, nhưng dưới dạng các bài báo cáo, bài phóng sự trên mạng internet, chúng tôi thu thập được một số ý kiến tuy vẫn còn ở cấp độ hàm ngôn nhưng là tiền đề quan trọng cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu và xử lý đề tài.
3.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Trong tác phẩm “Nhật Bản, đất nước và con người” của Eiichi Aoki, Nguyễn Trường Kiên dịch, được nhà xuất bản Văn Học, Hà Nội, năm 2006 tác giả nêu ra ý kiến rằng: “Con người thường ràng buộc với nghi thức trong suốt đời, từ lúc sinh ra đến khi kết hôn rồi chết đi…”. Dù ở bất cứ một quốc gia nào thì các nghi thức vẫn luôn tồn tại trong suốt quãng đời của một con người, nhất là một đất nước đầy những quy tắc, luật lệ như Nhật Bản.Trong phân tích của Marcel Mauss với công trình “Luận về biếu tặng – Hình thức và lý do của sự trao đổi trong các xã hội cổ sơ” 1925, (Nguyễn Tùng dịch, NXB Tri Thức phát hành năm 2011), tác giả đã nêu ra 3 nghĩa vụ chính xoay quanh việc biếu tặng: Nghĩa vụ phải tặng quà (Nghĩa vụ cung ứng), Nghĩa vụ phải nhận món quà đó (Nghĩa vụ tiếp nhận), Nghĩa vụ phải đáp trả (Nghĩa vụ đáp tặng). Nhưng đối với Maurice Godelier, ngoài 3 điều nói trên còn một nghĩa vụ rất quan trọng trong đời sống tinh thần. Và đây được ông cho là nghĩa vụ thứ tư xoay quanh việc biếu tặng. Đó chính là nghĩa vụ phải dâng lễ vật cho thần linh và những người đại diện cho thần linh (Nghĩa vụ dâng tặng cho thần linh). Như vậy, trong một xã hội với mối quan hệ hình thành trên nguyên tắc không phải là thân tộc, ruột thịt thì 4 điều trên được cho là yếu tố nền tảng cho mọi hành vi biếu tặng.
Trong tác phẩm “Hoa cúc và Thanh kiếm” (1967) “菊と刀” (tiếng Anh: The chrysanthemum and The sword) –của Ruth Benedict, với tư cách là một người nước ngoài nhìn nhận về các vấn đề văn hóa xã hội Nhật Bản xoay quanh các chủ đề “người Nhật trong chiến tranh” và “Duy tân Minh Trị”, tác giả đã cho rằng, xã hội Nhật luôn theo khuôn khổ trật tự chi phối – phục tùng” (支配・服従関係) hay mối quan hệ “trên – dưới” (上下関係). Trong đó bao gồm cả “ơn được ban tặng”và “nghĩa vụ trả ơn”. Chữ “ơn” (恩) đối với người Nhật bao gồm cả các nghĩa: obligation (nghĩa vụ), loyalty (trung thành), kindness (tử tế), love (tình yêu) trong tiếng Anh. Còn “trả ơn” gồm cả nghĩa vụ lẫn nghĩa lý. Nghĩa vụ là trung với nước nhà với Thiên hoàng và hiếu (孝) với cha mẹ, tổ tiên. Nghĩa lý là “nghĩa lý đối với con người”, tức là việc chấp hành các giao ước mang tính pháp lý với chủ, họ hàng hay bất cứ ai và “nghĩa lý đối với danh dự”, tức là việc giữ gìn danh dự. Thông qua việc tặng quà, người Nhật thường mang đến một thông điệp muốn truyền tải đến đối phương về sự biết ơn, có nghĩa vụ phải đền đáp và sẽ luôn được thực thi vào những hoàn cảnh nhất định để thể hiện lòng trung thành hay một tình yêu bền vững.
Cùng quan điểm đó, Yanagida Kunio(柳田國男) , một trong những nhà Dân tộc học Nhật Bản đầu tiên đã có cống hiến to lớn cho các công trình nghiên cứu sâu rộng về tập quán và văn hóa trao đổi quà tặng trong nước. Trong các tác phẩm “Nhân gian truyền thừa luận” (民間伝承論) 1934 “Thực Phẩm và Trái Tim” (食物と心臓) 1939 – Tokyo, Chikuma Shobou, tác giả nêu rằng đặc trưng các vật biếu tặng ở Nhật Bản đến tận ngày nay cũng thế, thực phẩm chiếm một vị trí rất quan trọng. Đây là việc khó thể tìm thấy ở các nước khác. Đó vốn là những lễ vật mà con người dâng lên cho thần linh. Theo ông, những lễ vật đó con người có thể ăn cùng với thần linh trong các ngày lễ và ông gọi việc như thế là “thần nhân cùng thực” (神人共食). Dần dần những người đến tham gia lễ hội cùng nhau ăn, sau đó là thực phẩm trở thành những món quà mà con người tặng cho nhau. Người ta không nhận hết toàn bộ phần thực phẩm được tặng mà lại có thói quen sẽ hồi lại một phần trong đó cho người tặng.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Như tên của đề tài, chúng tôi chọn đối tượng là phong tục tặng quà của Nhật với phạm vi không gian là trên toàn lãnh thổ Nhật và thời gian xuyên suốt quá trình lịch sử của Nhật. Tuy nhiên, chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh đến phong tục tặng quà trong thời hiện đại, đồng thời thực hiện một số so sánh với các quốc gia khác để nêu bật tính đặc thù của phong tục tặng quà ở Nhật.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
5.1 Ý nghĩa khoa học
Trên cơ sở nghiên cứu đề tài này, chúng tôi mong muốn rằng sẽ đem đến cho người đọc một cái nhìn tổng quan và tương đối đầy đủ về nền phong tục tặng đáp tại xứ sở Phù Tang, góp phần làm rõ thêm tầm quan trọng của những món quà truyền thống trong việc giữ gìn các mối quan hệ với người Nhật. Mặt khác, đây có thể sẽ trở thành tiền đề cho việc nghiên cứu sâu rộng và chi tiết, rõ ràng hơn về văn hóa tặng đáp cũng như thói quen của người Nhật Bản. Qua đó có thề đưa ra cái nhìn chung và cả sự khác biệt của tập quán tặng quà giữa Nhật Bản và Việt Nam.
5.2 Ý nghĩa thực tiễn
Thông qua việc chọn lọc, phân loại, tổng hợp các tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, chúng tôi mong muốn rằng đề tài có thể đóng góp làm tài liệu nghiên cứu cho các lĩnh vực văn hóa, xã hội, tâm lý dân tộc Nhật Bản… Ngoài ra, nội dung nghiên cứu trong tập luận văn này có thể sẽ đóng góp được phần nào nguồn tư liệu cho việc giảng dạy, học tập hoặc nghiên cứu văn hóa Nhật Bản hiện đại. Qua đó chúng tôi hi vọng đề tài này sẽ được đóng góp cho các công tác giao lưu văn hóa, kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản.
6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: để tổng hợp, xử lý các thông tin dưới dạng hệ thống một cách chặt chẽ.
- Phương pháp lịch sử: trình bày các cách thức tặng quà và đáp trả theo lịch đại để thấy rõ sự thay đổi của tập quán tặng quà.
- Phương pháp liên ngành: vận dụng các phương pháp xã hội học, văn hóa học, tâm lý học, phân tâm học để làm sáng tỏ các yếu tố liên quan đến vấn đề xem tặng quà như là một lễ nghi mang tính tâm linh và văn hóa.
Nguồn tư liệu
Nguồn tư liệu được chúng tôi xử lý chủ yếu là các tài liệu sách báo, tạp chí nước ngoài, các công trình nghiên cứu kinh điển của các nhà nhân học nổi tiếng trên thế giới, đồng thời các tranh ảnh trong các trang web có nội dung đáng tin cậy.
7. Bố cục nghiên cứu
Bố cục được chia làm 3 phần
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Trong chương này, chúng tôi phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như thế nào là tặng quà và các biểu hiện của phong tục tặng quà thể hiện qua các lý thuyết nghiên cứu cũng như các yếu tố thực tiễn chung hình thành nên tính cách, con người Nhật Bản
Chương 2: Các giai đoạn hình thành phong tục tặng quà của Nhật
Trong chương này, chúng tôi tổng hợp các kiến thức liên quan đến quá trình hình thành nên phong tục tặng quà của Nhật từ cổ đại đến ngày nay đồng thời phân tích những yếu tố đưa đến sự chuyển biến của phong tục tặng quà.
Chương 3: Nghi thức tặng quà và các điều cấm kỵ trong so sánh với các nước
Trong chương này, chúng tôi đi vào phân tích các yếu tố về nghi thức, lễ nghi, phương pháp tặng quà được nâng lên thành nét văn hóa đặc sắc, đồng thời thực hiện so sánh với các quốc gia khác để nêu bật tính đặc trưng của phong tục tặng quà của Nhật thông qua các điều cấm kỵ.
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. A.A Radughin (chủ biên) 2004: Vũ Đình Phong (dịch), Từ Thị Loan (hiệu đính),Văn hóa học những bài giảng, Nxb Viện văn hóa thông tin, Hà nội
2. Ban biên tập United Publisher Inc 1998: Nhật Bản ’97-’98 tăng cường hiểu biết và hợp tác, Nxb United Publisher Inc, Tokyo- Nhật Bản
3. Eiichi Aoki (chủ biên) 2006:Ts Nguyễn Trường Kiên (dịch), Nhật Bản – Đất nước & con người, Nxb. Văn học, Hà Nội
4. Huỳnh Văn Giáp, 2004: Địa lý Đông Bắc Á Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản (Môi trường, tự nhiên và các đặc điểm nhân văn, kinh tế - xã hội), Nxb. Đại học Quốc gia – Thành phố Hồ Chí Minh
5. Marcel Mauss, 2011: Nguyễn Tùng (dịch), Luận về Biếu Tặng – Hình thức và lý do của sự trao đổi trong các xã hội cổ sơ (1925), Nxb. Tri Thức, Hà Nội
6. Nhật Chiêu, 2003: Nhật Bản trong chiếc gương soi, Nxb. Giáo Dục, Thành phố Hồ Chí Minh
7. Nguyễn Trường Tân, 2011: Tìm hiểu Văn hóa Nhật Bản, Nxb. Văn hóa – Thông tin, Hà Nội