QUAN ĐIỂM CỦA CÁC NHÀ NHÂN HỌC
VỂ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG BIỂU TƯỢNG

Raymond Firth     

Đinh Hồng Hải dịch

(Bài đã đăng trên Tạp chí văn hoá dân gian số 5, năm 2011) 

Lời dẫn: Ý nghĩa của các biểu tượng luôn là một đối tượng nghiên cứu hấp dẫn các nhà khoa học. Nhưng những tranh cãi đôi khi không có hồi kết về ý nghĩa của chúng đã khiến cho một ngành khoa học độc lập nghiên cứu về biểu tượng dường như chưa thể phát triển. Tuy nhiên, việc nghiên cứu các biểu tượng bằng sự kết hợp liên ngành: ngôn ngữ học, kí hiệu học, nhân học... đã cho thấy những kết quả khả quan. Nhân học biểu tượng là một trong những hướng nghiên cứu ra đời từ những năm 70 của thế kỷ XX “liên kết và giải thích về các sự kiện thông qua biểu tượng luận với các cấu trúc xã hội và các sự kiện xã hội trong những điều kiện cụ thể” (Raymond Firth). Trên thực tế, nhân học biểu tượng đã kế thừa những nền tảng lý thuyết về kí hiệu học của Ferdinand de Sausure, xã hội học của Emile Durkheim, nhân học cấu trúc của Claude Levi-Strauss,.... Nó tiếp tục được hoàn thiện bởi nhiều nhà nhân học khác như Raymon Firth, Mary Douglass, Victor Turner, Cliford Geertz, David Schneider,... Dưới đây là bản dịch một phần Chương 1 trong cuốn Biểu tượng - Chung và riêng (Symbols: Publish and private) của Raymond Firth, trong tập hợp sách: Biểu tượng, thần thoại và nghi lễ (Symbol, myth, and ritual) do Victor Turner tuyển chọn. Ở đây có những kiến thức căn bản đối với sinh viên, giảng viên và những người đang tìm kiếm tài liệu“nhập môn nhân học biểu tượng.” Hy vọng trong tương lai, những tài liệu này sẽ được chuyển ngữ sang tiếng Việt để tập hợp thành một bộ tài liệu cơ bản phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu.

MỸ HỌC TRONG CHỦ NGHĨA TỒN TẠI CỦA M. HEIDEGGER (1889-1976)

 Khổng Đức

( Trích dịch từ  Mỹ học sử Tây phương hiện đại)

Heidegger sinh ra ở Messkirch (Đức), tuổi trẻ ông học thần học ở Freiburg, đậu tiến sĩ năm 1914 với luận án không có gì xuất sắc lắm. Đến năm 1927 ông cho xuất bản  tác phẩm  Sein und Zeit , Pháp dịch là L’ être et le temps, Việt Nam dịch là  Hữu thể và thời gian, Trung Quốc dịch là tồn tại và thời gian (ở đây tôi dùng từ tồn tại); trở nên nổi tiếng và gây ảnh hưởng khắp thế giới.

CHUYỆN LƯƠNG CỦA SAPIR

Trần Ngọc Khánh

(Khoa Văn hóa học – ĐHKHXH&NV)

Trong tác phẩm Anthropologie (1967), Edward Sapir có nêu lên hạn chế của khoa học kinh tế là quá bận tâm xây dựng học thuyết chung về giá trị, sản xuất, hàng hóa, giá cả, cung – cầu, mà không tìm hiểu sâu xa bản chất và các biến động thuộc về các nguyên nhân sinh học và ứng xử tâm lý. Không chỉ kinh tế học mà các ngành khoa học khác đều cố chứng minh các nguyên lý, quy luật vận động khách quan của tự nhiên và xã hội. Song, theo ông, thực tiễn khoa học dường như vô nghĩa nếu không gắn với đời sống con người.

CHÈ VÀ VĂN HOÁ TRÀ

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm

Bài này được viết cách đây 4 năm và trình bày trong buổi sinh hoạt ở Câu lạc bộ Trà của sinh viên Tp. HCM tại Nhà văn hóa Thanh niên vào dịp tất niên 2005.

1. Nguồn gốc cây chè và việc dùng chè. 2. Quá trình truyền bá và phát triển kỹ thuật chế biến chè. 3. Các loại chè/trà và công dụng của trà. 4. Nghệ thuật uống trà ở Trung Quốc và Nhật Bản. 5. Nghệ thuật uống trà ở Việt Nam. 6. Trà trong thế giới hiện đại.

Về các chuẩn mực đánh giá giá trị thẩm mỹ

Vũ Thị Kim Dung

Chuẩn mực đánh giá thẩm mỹ là bộ phận quan trọng trong đời sống văn hoá xã hội. Gương mặt tinh thần của loài người, của mỗi quốc gia, dân tộc trong mỗi thời đại luôn được hiện lên thông qua sự sáng tạo và thẩm định các giá trị mà con người đã đạt được trên con đường vươn tới Chân - Thiện -Mỹ. Sự sáng tạo và thẩm định đó bao giờ cũng chịu sự quy định khách quan bởi hệ thống các chuẩn mực đánh giá. Trong hệ thống các chuẩn mực giá trị xã hội nói chung, chuẩn mực đánh giá thẩm mỹ tồn tại với tư cách là phương tiện - thước đo đánh giá các giá trị văn hoá thẩm mỹ.

 CHỦ ĐỘNG THỂ HIỆN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC DÂN TỘC

TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP HIỆN NAY

 Trần Ngọc Khánh

(ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP. HCM)

Gần đây, chúng ta đã nói nhiều về bản sắc, ở các góc độ khác nhau và thường gắn với các sự kiện hoặc biểu hiện của nền văn hóa dân tộc. Trong quá trình hội nhập hiện nay, bản sắc dân tộc đang đứng trước những thử thách sống còn, trong đó đòi hỏi không chỉ tự thân dân tộc mà mỗi người phải tự mình thể hiện bản sắc. Trong phạm vi bài này, chúng tôi xin không trình bày lại các quan điểm khác nhau của nhiều vị học giả uy tín, mà xin được nêu lên một vài suy nghĩ về bản sắc dân tộc trong thời đại hiện nay.

KIẾN TRÚC NGÕ PHỐ HÀ NỘI

Phố xá Hà Nội từ đầu giờ sáng đã trở nên ngột ngạt, đường từ phố Tôn Đức Thắng xuôi về Ô chợ Dừa không nhích nổi bởi những dòng xe cộ hối hả. Lối rẽ vào ngõ Văn Chương trở thành chỗ thoát người cho những ai đi lại nhiều lần ở đoạn đường này.

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN:
GÁNH NẶNG ĐƯỜNG XA

Lê Ngọc Trà  

Nhiều người đã nói về sự lạc hậu của KHXH&NV nước ta. Sự lạc hậu hay như thừa nhận của cựu Thủ tướng Phan Văn Khải là sự “không thành công” của việc chỉ đạo công tác khoa học, được hiểu là trong đó có KHXH&NV, biểu hiện như thế nào? Và làm thế nào để xây dựng và phát triển KHXH&NV nước ta thành một nền KHXH&NV tiên tiến?

KIẾN NGHỊ VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC XÃ HỘI

Nguyễn Thị Từ Huy

Nghiên cứu sinh ngành Văn học
Đại học Paris 7 - Denis Diderot

Bản kiến nghị này bắt đầu bằng những con số, do website fabula.org, một website chuyên đưa thông tin về các hoạt động văn học. Từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2007, kể cả thời gian nghỉ hè, ở Pháp có khoảng trên 370 cuộc hội thảo về văn học, riêng Paris có khoảng 220 hội thảo. Ngoài ra, tính từ tháng 1-2007 đến ngày 27 tháng 9 năm 2007, số sách nghiên cứu về văn học được xuất bản ở Pháp là 111 cuốn, theo giới thiệu của fabula. Tác giả chủ yếu là các giáo sư, giảng viên ở các trường đại học, các cán bộ ở viện nghiên cứu.

XÃ HỘI HÓA NGÀNH VĂN HÓA CÒN CHẬM

Y Nguyên

    Trong hai ngày 25-26.1, Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch đã tổ chức hội nghị triển khai công tác năm 2008. Xã hội hóa là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được nhấn mạnh...