NHỮNG BIẾN ĐỔI CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
TRONG GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT HIỆN NAY

Th.S. Nguyễn Văn Bốn
Khoa Du lịch, trường CĐ Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Nha Trang

Bài viết tham gia Hội thảo khoa học quốc tế: “Thực tại và tương lai của gia đình trong thế giới hội nhập (Reality and future of family in the integrated world), Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2012. tr.450 - 458.

Hiện nay, các giá trị văn hóa trong gia đình người VIệt đang biến đổi theo hướng từ gia đình gia trưởng truyền thống sang gia đình kiểu dân chủ hiện đại. Trong quá trình đó, chức năng giáo dục của gia đình đang suy giảm; lối sống đang biến đổi nhanh do các nhu cầu mưu sinh, về kinh tế, khẳng định vị trí của mọi thành viên trong gia đình. Để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của gia đình người Việt, cần đưa môn Gia đình học vào hệ thống giáo dục quốc dân; thực hiện công tác tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông đại chúng; xây dựng Bảo tàng gia đình Việt Nam, phát triển du lịch văn hóa làng quê Việt Nam và kế thừa những giá trị tốt đẹp vốn có của dân tộc.

QUAN HỆ GIA ĐÌNH, LÀNG XÓM
CỦA NGƯỜI QUẢNG NGÃI

Về đại thể, cộng đồng cư dân các tỉnh Nam Trung Bộ trong cách ứng xử trong gia đình, làng xóm có những nét tương tự nhau, kế thừa truyền thống cách ứng xử của người Việt ở vùng quê gốc. Các dân tộc ở miền núi Quảng Ngãi vốn nằm trong một dòng chảy văn hóa - lịch sử với các dân tộc vùng Trường Sơn - Tây Nguyên nên cũng có các ứng xử trong gia đình, làng xóm giống với các dân tộc khác trên vùng Trường Sơn - Tây Nguyên. Tuy nhiên, do điều kiện tự nhiên, thành phần, nguồn gốc dân cư, nên các dân tộc ở Quảng Ngãi cũng có những cách ứng xử trong gia đình và ngoài xã hội ít nhiều khác biệt so với cộng đồng cư dân ở các vùng đất khác ⁽¹⁾

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUỐC HIỆU VIỆT NAM

Trương Thái Du

Trước và trong thời Hai Bà Trưng, tiên tổ của người Việt Nam hôm nay gọi đất nước mình là gì? Đó là một câu hỏi khó. Tuy vậy, tôi cũng tạm nêu ra từ “Âu Lạc”, trong đó Âu là Đất, Lạc là Nước. Từ ghép “Âu Lạc” mang nghĩa là đất nước hay xứ sở [1]. So sánh hơi khập khiễng thì tổ chức xã hội Âu Lạc khi ấy không khác mấy vùng đồng bào thiểu số Tây Nguyên cách đây trên dưới 100 năm. Nếu người Pháp từng kí âm “Đạ Lạch” thành Đà Lạt (nghĩa gốc là nước của người Lạch, xứ sở của người Lạch) thì người Hán cũng đã kí âm “Đất nước” thành “Âu Lạc”. Chúng ta chỉ hình dung được: dường như Âu Lạc - Đất Nước có qui mô lớn hơn Đà Lạt - Nước Lạch.

LỄ GIÁO NHO GIA PHONG KIẾN

VỚI VẤN ĐỀ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

ThS. PHAN MẠNH TOÀN

Trường Đại học Hàng Hải

Trong bài viết này, tác giả đã trình bày quan niệm của Nho giáo về gia đình và phân tích lễ giáo đạo Nho trong việc xây dựng gia đình trong thời kỳ phong kiến, chỉ ra những mặt tích cực cũng như những hạn chế của lễ giáo Nho gia trong việc hình thành và phát triển các quan hệ gia đình. Để xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay theo những nguyên tắc, định hướng mới thì việc phát huy những giá trị hợp lý, tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của lễ giáo Nho gia là rất cần thiết.

TƯ TƯỞNG TỘC QUYỀN TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM
TRUYỀN THỐNG VÀ NHỮNG HỆ LỤY CỦA NÓ

PGS.TS. Nguyễn Thị Việt Hương

“Tư tưởng tộc quyền” là khái niệm được tạm dùng để chỉ tập hợp những quan niệm về quyền lực dòng họ của cư dân sống trong các đơn vị cộng cư truyền thống của người Việt. Tư tưởng tộc quyền cũng thể hiện khá đậm đặc trong đời sống chính trị - pháp lý của cộng đồng cư dân các tộc người thiểu số hợp thành cộng đồng dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, trong bài viết này, phạm vi không gian của tư tưởng tộc quyền chỉ hạn chế ở các làng Việt tại vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam.

VỊ TRÍ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA LÀNG TRUYỀN THỐNG
TRONG CẤU TRÚC ĐẶC TRƯNG CỦA ĐÔ THỊ HUẾ

Nguyễn Hữu Thông

Huế là một đô thị hình thành không từ xuất phát điểm hay bối cảnh của một trung tâm có quá trình hội tụ thương nghiệp, trao đổi hàng hoá hay giao dịch thương mãi, mà góp một nét rất riêng trong chân dung đô thị Việt Nam từ nhu cầu xây dựng khu trung tâm chính trị, hành chính quốc gia trong giai đoạn lịch sử đầy biến động và phức tạp.

TRUYỀN THỐNG LÀNG NGHỀ CỦA HÀ NỘI

In trong “Nghệ thuật truyền thống Việt Nam”

Nhiều tác giả

Thăng Long với 13 trại, 61 phường thời Lý-Trần, 36 phố phường thời Lê-Nguyễn là nơi tụ hội các làng nghề từ khắp mọi miền đất nước đổ về. Những người thợ tài hoa đã mang theo cả gia đình, bạn bè họ hàng làng xóm lên mở nhà, lập phố. Bằng sức lao động cần cù và tài năng khéo léo đã làm ra được sản phẩm hàng hoá tinh xảo cung cấp cho dân chúng kinh kỳ và các vùng lân cận, làm cho phố phường ngày càng trở nên sầm uất.

TỪ ĐƯỜNG BIÊN VĂN HÓA LÀNG

ĐẾN ĐƯỜNG BIÊN VĂN HÓA DÂN TỘC – QUỐC GIA

Trần Niêm

Làng là bầu trời riêng, là không gian sống, không gian kinh tế, không gian xã hội và văn hóa của người nông dân. Người Việt nói về "làng tôi, làng ta", "một miếng giữa làng…", ra khỏi làng là "tha hương cầu thực", là đất khách quê người, là thiên hạ, xứ người, xa xứ, viễn xứ… Người Việt chỉ thấy yên ổn, yên tâm khi "ta về ta tắm ao ta". 

BỮA CƠM GIA ĐÌNH

TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở VIỆT NAM

Trương Thị Lam Hà

Bài đã đăng trên Tập san “Khoa học Xã hội & Nhân văn”, số 42, tháng 3, năm 2008

“Sự tan rã của gia đình thường bắt đầu từ sự tan rã của bữa ăn gia đình truyền thống” (Gs. Từ Giấy). Quá trình đô thị hóa với những lợi ích thiết thực dễ làm mọi người quên đi nhiều giá trị truyền thống, trong đó có bữa cơm gia đình. Bữa cơm gia đình đâu chỉ đơn giản là một bữa ăn cung cấp năng lượng cho cơ thể, mà đó còn là nơi gắn kết quan trọng của các thành viên trong gia đình, thể hiện văn hóa truyền thống của một gia đình, của một đất nước. Ăn cơm đúng giờ, ăn cơm trong không khí đầm ấm với những món ăn ngon, đủ năng lượng, chính là bảo vệ sức khỏe cho cả nhà và gia tăng món ăn tinh thần trong một bữa cơm vật chất. Ở đây, cả người nấu ăn và người được ăn đều cảm nhận được tình thương, sự quan tâm lẫn nhau, là sự kết nối giữa cha mẹ và con cái, giữa thế hệ này với thế hệ khác.

KIẾN XƯƠNG MAI TỘC

TS. Mai Hữu Tỉnh

Văn hoá dòng họ là một trong những chủ đề của văn hóa tổ chức đời sống tập thể đang được quan tâm nhiều. TS. Mai Hữu Tỉnh (thường gọi là Mai Văn Tỉnh, Bộ GD và ĐT) gửi cho vanhoahoc.edu.vn bài viết giới thiệu về dòng họ Mai ở Kiến Xương (Thái Bình) của ông – một dòng họ có nhiều đón góp với đất nước, với văn hóa dân tộc. 20 năm trước đây, bản thân TS. Mai Hữu Tỉnh / Mai Văn Tỉnh lúc đó với tư cách là chuyên viên Vụ Đào tạo Đại học cũng là người đã có đóng góp trực tiếp cho việc hình thành môn học Cơ sở văn hoá Việt Nam cho ngành ngoại ngữ cũng như sau đó cho khối đại học đại cương nói chung.